I ACA 871/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczeń E. T. i W. U. przeciwko Politechnice (...) im. (...) w K. o zapłatę kwot tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, pogorszenia jej stanu oraz utraconych pożytków. Powódki domagały się łącznie prawie miliona złotych, argumentując, że nieruchomość została przejęta na potrzeby reformy rolnej niezgodnie z prawem, a Politechnika posiadała ją w złej wierze od 1991 roku. Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powódek kwoty 65.025,06 zł dla E. T. i 21.675,02 zł dla W. U., uznając, że Politechnika była w dobrej wierze do 4 października 2012 r. Zarówno powódki, jak i pozwany wnieśli apelacje. Sąd Apelacyjny w Krakowie, częściowo uwzględniając apelację pozwanego, obniżył zasądzone kwoty do 45.626,40 zł dla E. T. i 15.208,80 zł dla W. U., uznając, że Politechnika była w dobrej wierze do 4 października 2012 r. Apelacje powódek w zakresie podwyższenia zasądzonych kwot zostały oddalone, jednakże Sąd Apelacyjny uwzględnił ich apelację w zakresie rozliczenia kosztów postępowania, uznając, że zasada odpowiedzialności pozwanego była kwestionowana co do zasady, a nie tylko co do wysokości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie momentu powstania złej wiary posiadacza nieruchomości w kontekście decyzji administracyjnych, rozliczanie roszczeń z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości, zasady rozliczania kosztów procesu w sprawach o zapłatę.
Konkretne ustalenia faktyczne dotyczące świadomości pozwanego co do stanu prawnego nieruchomości.
Zagadnienia prawne (3)
Od kiedy należy liczyć okres posiadania nieruchomości w złej wierze przez pozwanego, mając na uwadze wydawane decyzje administracyjne dotyczące własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Złą wiarę należy przyjąć od momentu, gdy decyzja administracyjna stwierdzająca nabycie własności stała się ostateczna i została uchylona, tj. od 4 października 2012 r. Posiadanie decyzji organu państwa o stwierdzeniu własności wyłącza złą wiarę aż do momentu jej ostatecznego uchylenia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że dobra wiara posiadacza jest domniemana (art. 7 k.c.) i obalana jedynie dowodem, że posiadacz wiedział o braku tytułu własności lub mógł się o tym dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności. Posiadanie ostatecznej decyzji administracyjnej o nabyciu własności wyłącza złą wiarę, dopóki decyzja ta nie zostanie uchylona. W tym przypadku ostateczna decyzja uchylająca decyzję o nabyciu własności przez Politechnikę zapadła 4 października 2012 r.
Czy możliwe jest jednoczesne zasądzenie wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości oraz zwrotu wartości pożytków (w tym nieuzyskanych z powodu złej gospodarki) za ten sam okres?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest możliwe jednoczesne zasądzenie pełnej równowartości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości i możliwych do uzyskania przy prawidłowej gospodarce pożytków za ten sam okres. Należy przyznać jedno z tych świadczeń, korzystniejsze dla właściciela.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego (III CZP 84/16), zgodnie z którą w sytuacji, gdy posiadacz samoistny oddał rzecz w najem, nie można jednocześnie dochodzić od niego wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i zwrotu pożytków. W przypadku złej wiary posiadacza, właściciel może dochodzić albo wynagrodzenia za korzystanie, albo wartości pożytków, w zależności od tego, które świadczenie jest korzystniejsze.
Jak rozliczyć koszty postępowania w sytuacji, gdy spór dotyczył nie tylko wysokości roszczenia, ale także samej zasady odpowiedzialności pozwanego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku, gdy spór dotyczy zarówno zasady odpowiedzialności, jak i wysokości roszczenia, rozliczenie kosztów postępowania nie powinno opierać się wyłącznie na matematycznym stosunku wygranej do przegranej, ale powinno uwzględniać istotę merytorycznego rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy błędnie zastosował art. 100 k.p.c., opierając rozliczenie kosztów jedynie na procentowym stosunku wygranej do przegranej. Wskazał, że pozwany kwestionował nie tylko wysokość roszczenia, ale także samą zasadę odpowiedzialności, która została przez Sąd I instancji uznana za uzasadnioną. W związku z tym, Sąd Apelacyjny zastosował art. 102 k.p.c. (odstąpienie od obciążania strony kosztami) oraz art. 113 ust. 1 u.k.s.c. (odstąpienie od obciążania powódek kosztami sądowymi), biorąc pod uwagę tło historyczne sprawy i fakt, że dowód z opinii biegłego był niezbędny.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. T. | osoba_fizyczna | powódka |
| W. U. | osoba_fizyczna | powódka |
| Politechnika (...) im. (...) w K. | instytucja | pozwana |
Przepisy (20)
Główne
k.c. art. 224 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności samoistnego posiadacza w dobrej wierze za korzystanie z rzeczy, jej zużycie, pogorszenie lub utratę od chwili dowiedzenia się o wytoczeniu powództwa o wydanie rzeczy.
k.c. art. 224 § § 2
Kodeks cywilny
Określa obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili dowiedzenia się o wytoczeniu powództwa o wydanie rzeczy: wynagrodzenie za korzystanie, odpowiedzialność za zużycie, pogorszenie lub utratę (chyba że bez winy), zwrot pobranych pożytków, których nie zużył, oraz uiszczenie wartości tych, które zużył.
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Określa obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela, które są takie same jak posiadacza w dobrej wierze od chwili wytoczenia powództwa, z dodatkowym obowiązkiem zwrotu wartości pożytków, których nie uzyskał z powodu złej gospodarki, oraz odpowiedzialnością za pogorszenie i utratę rzeczy (chyba że uległaby pogorszeniu także u uprawnionego).
p.o.s.w. art. 256 § ust. 1 i 2
Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym
Reguluje nabycie własności gruntów Skarbu Państwa pozostających w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej.
dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Podstawa prawna przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa w ramach reformy rolnej.
Pomocnicze
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
Stanowi, że przepisy dotyczące samoistnego posiadacza stosuje się odpowiednio do roszczeń między właścicielem a posiadaczem zależnym.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Określa ogólne terminy przedawnienia roszczeń (w brzmieniu obowiązującym w okresie złożenia pozwu - dziesięć lat).
k.c. art. 229
Kodeks cywilny
Określa roczny termin przedawnienia roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, zwrot pożytków lub ich wartość, a także o naprawienie szkody z powodu pogorszenia rzeczy, liczony od dnia zwrotu rzeczy.
k.c. art. 123 § § 1 pkt 1
Kodeks cywilny
Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
k.c. art. 124 § § 1
Kodeks cywilny
Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.
k.c. art. 124 § § 2
Kodeks cywilny
W razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady wzajemnego zniesienia lub stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala na odstąpienie od obciążania strony kosztami procesu w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
k.p.c. art. 322
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy sytuacji, gdy sąd nie może dokładnie ustalić wysokości żądania, a dowód z opinii biegłego lub dalsze postępowanie dowodowe wiązałoby się z nadmiernymi trudnościami dla strony.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Określa zasady obciążania stron kosztami sądowymi, w tym możliwość odstąpienia od obciążenia strony zwolnionej od kosztów.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy obciążenia stron kosztami sądowymi w przypadku częściowego uwzględnienia powództwa.
u.k.w.h. art. 6 § ust. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Definiuje złą wiarę w kontekście ksiąg wieczystych.
p.o.s.w. art. 182 § ust. 1 pkt 1
Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym
Dotyczy nabycia użytkowania wieczystego przez uczelnie.
k.p.a. art. 16
Kodeks postępowania administracyjnego
Definiuje ostateczną decyzję administracyjną.
Dz.U.2018 poz. 755 art. 5
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
Zmiana okresu przedawnienia roszczeń w Kodeksie cywilnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenia uzupełniające nie muszą być poprzedzone roszczeniem windykacyjnym. • Pozwany odpowiada za okres posiadania nieruchomości, nawet jeśli oddał ją w posiadanie zależne. • Decyzja administracyjna stwierdzająca nabycie własności nie wyłącza złej wiary, jeśli posiadacz wiedział o niezgodności z prawem. • Rozliczenie kosztów postępowania powinno uwzględniać istotę sporu co do zasady odpowiedzialności, a nie tylko matematyczny stosunek wygranej do przegranej.
Odrzucone argumenty
Roszczenia należy kierować tylko przeciwko posiadaczowi zależnemu (spółce). • Zasiedzenie nieruchomości. • Przedawnienie roszczeń. • Pozwany posiadał nieruchomość w dobrej wierze do dnia 4 października 2012 r. (argument pozwanego, częściowo uwzględniony przez Sąd Apelacyjny).
Godne uwagi sformułowania
dla wysokości roszczenia kluczowe znaczenie miało określenie, od którego momentu pozwany był w złej wierze • posiadanie jednak decyzji organu państwa o stwierdzeniu, że ktoś jest właścicielem wyłącza złą wiarę, aż do momentu jej ostatecznego uchylenia • nie jest możliwe jednoczesne zasądzenie pełnej równowartości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości oraz możliwych do uzyskania przy prawidłowej gospodarce pożytków za ten sam okres • spór nie dotyczył jedynie wysokości odszkodowania należnego powódkom, lecz przede wszystkim ogólnej zasady odpowiedzialności strony pozwanej
Skład orzekający
Jerzy Bess
przewodniczący
Regina Kurek
sędzia
Izabella Dyka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie momentu powstania złej wiary posiadacza nieruchomości w kontekście decyzji administracyjnych, rozliczanie roszczeń z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości, zasady rozliczania kosztów procesu w sprawach o zapłatę."
Ograniczenia: Konkretne ustalenia faktyczne dotyczące świadomości pozwanego co do stanu prawnego nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o nieruchomość przejętą w ramach reformy rolnej, zawiłych kwestii prawnych związanych z dobrą i złą wiarą posiadacza oraz rozliczeń finansowych. Pokazuje, jak skomplikowane mogą być sprawy dotyczące własności i korzystania z nieruchomości.
“Nieruchomość z czasów reformy rolnej: Sąd Apelacyjny rozstrzyga spór o złą wiarę i odszkodowanie po latach.”
Dane finansowe
WPS: 999 504 PLN
wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości: 45 626,4 PLN
wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości: 15 208,8 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.