I ACA 870/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Szczecinie rozpoznał sprawę z powództwa M. R. i K. C. (1) przeciwko D. C. o zapłatę zachowku po zmarłej matce M. C. . Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwoty niższe niż dochodzone, uwzględniając częściowo darowizny otrzymane przez powodów od spadkodawczyni. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji obu stron, zmienił zaskarżony wyrok. Kluczową kwestią było ustalenie, czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego przez rodziców na rzecz pozwanego w zamian za rentę strukturalną stanowi darowiznę podlegającą zaliczeniu do substratu zachowku. Sąd Apelacyjny, odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, uznał, że umowa ta ma swoisty charakter i nie jest darowizną w rozumieniu art. 993 k.c. Ponadto, sąd drugiej instancji nie znalazł wiarygodnych dowodów na ustalenie wysokości darowizn pieniężnych dokonanych przez spadkodawczynię na rzecz powodów. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwoty po 69.277 zł, stanowiące połowę ustalonego substratu zachowku (692.773,40 zł), pomniejszonego o połowę wartości darowizn z majątku wspólnego rodziców (19.965 zł + 20.130 zł + 156.000 zł + 464.303,40 zł) oraz wartość ruchomości (32.375 zł). Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie i odrzucił apelację powodów jako niedopuszczalną z powodu braku substratu zaskarżenia. Rozstrzygnięto również o kosztach postępowania apelacyjnego, zasądzając od pozwanego na rzecz każdego z powodów określone kwoty tytułem zwrotu kosztów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie charakteru umowy przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną jako niebędącej darowizną na potrzeby obliczenia zachowku; rozliczenie kosztów procesu przy współuczestnictwie formalnym; indywidualne podejście do odsetek od zachowku.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z rentami strukturalnymi i przepisami o zachowku, a także rozliczeniem kosztów w specyficznym układzie procesowym.
Zagadnienia prawne (4)
Czy umowa przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną stanowi darowiznę podlegającą zaliczeniu do substratu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną nie jest darowizną w rozumieniu przepisów o zachowku, ze względu na jej swoisty charakter i cel, jakim jest uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, opierając się na orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazał, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną jest umową prawa cywilnego odmienną od darowizny, charakteryzującą się specyficznymi wymogami podmiotowymi i przedmiotowymi, a także brakiem elementu szczodrobliwości typowego dla darowizny.
Jak ustalić wysokość darowizn pieniężnych dokonanych przez spadkodawczynię na rzecz powodów w celu zaliczenia ich do substratu zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie można ustalić wysokości darowizn pieniężnych na rzecz powodów na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, dokonując ponownej oceny dowodów, stwierdził brak wiarygodnych dowodów pozwalających na ustalenie konkretnych kwot darowizn pieniężnych od spadkodawczyni na rzecz powodów, co uniemożliwia ich zaliczenie do substratu zachowku.
Jak rozstrzygnąć o kosztach procesu w przypadku współuczestnictwa formalnego stron?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku współuczestnictwa formalnego, koszty procesu, w tym wynagrodzenie pełnomocnika, powinny być rozliczane odrębnie w stosunku do każdego ze współuczestników.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, powołując się na uchwały Sądu Najwyższego, wyjaśnił, że współuczestnictwo formalne, będące szczególnym przypadkiem kumulacji podmiotowej i przedmiotowej, uzasadnia odrębne orzekanie o kosztach procesu w odniesieniu do każdego ze skumulowanych spraw i podmiotów.
Kiedy należy zasądzić odsetki ustawowe za opóźnienie od roszczenia o zachowek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Określenie daty wymagalności roszczenia z tytułu zachowku i zasądzenie odsetek powinno być indywidualnie dostosowane do okoliczności sprawy, unikając automatyzmu.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał zarzut apelacji naruszenia art. 481 k.c. za zasadny, wskazując, że przy orzekaniu o odsetkach ustawowych za opóźnienie przy roszczeniach o zachowek należy unikać schematów i dostosować rozstrzygnięcie do konkretnych okoliczności, uwzględniając m.in. wzrost cen nieruchomości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. R. | osoba_fizyczna | powódka |
| K. C. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| D. C. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (17)
Główne
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Definicja darowizny na potrzeby ustalenia substratu zachowku.
k.c. art. 995 § § 1
Kodeks cywilny
Obliczanie wartości przedmiotu darowizny na potrzeby zachowku.
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Zakres odpowiedzialności obdarowanego.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Odsetki ustawowe za opóźnienie.
k.p.c. art. 72 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Współuczestnictwo formalne.
k.p.c. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zwrot kosztów procesu przez współuczestników.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
k.r.o. art. 43 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Darowizny z majątku wspólnego małżonków.
Pomocnicze
k.c. art. 1001 § § 1
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność obdarowanego wcześniej w przypadku kilku obdarowanych.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia niezwłocznego.
k.c. art. 382
Kodeks cywilny
Zakres postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana zaskarżonego wyroku.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 373 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Odrzucenie niedopuszczalnego środka zaskarżenia.
u.u.s.r.
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Podstawa prawna umowy przekazania gospodarstwa rolnego.
Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich
Podstawa prawna umowy przekazania gospodarstwa rolnego.
Ustawa o rentach strukturalnych w rolnictwie
Podstawa prawna umowy przekazania gospodarstwa rolnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną nie jest darowizną w rozumieniu przepisów o zachowku. • Brak dowodów na wysokość darowizn pieniężnych na rzecz powodów. • Koszty procesu w przypadku współuczestnictwa formalnego rozliczane odrębnie dla każdego współuczestnika. • Indywidualne ustalanie daty wymagalności roszczenia o zachowek i odsetek.
Odrzucone argumenty
Apelacja powodów jako niedopuszczalna z powodu braku substratu zaskarżenia. • Zaliczenie darowizn pieniężnych na poczet zachowku. • Zaliczenie wartości nieruchomości przekazanych w zamian za rentę strukturalną do substratu zachowku. • Automatyczne zasądzenie odsetek od daty wezwania do zapłaty.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. • brak jest substratu zaskarżenia • współuczestnictwo formalne skutkujące zwrotem kosztów procesu • umowa przekazania gospodarstwa rolnego stanowi umowę prawa cywilnego odmienną od umów służących przeniesieniu własności • brak jest elementu szczodrobliwości charakteryzującego umowę darowizny • nie ma żadnego wiarygodnego dowodu, na podstawie którego można ustalić wysokość darowizny na rzecz powodów • unikając wszelkiego automatyzmu
Skład orzekający
Robert Bury
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie charakteru umowy przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną jako niebędącej darowizną na potrzeby obliczenia zachowku; rozliczenie kosztów procesu przy współuczestnictwie formalnym; indywidualne podejście do odsetek od zachowku."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z rentami strukturalnymi i przepisami o zachowku, a także rozliczeniem kosztów w specyficznym układzie procesowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowych kwestii w prawie spadkowym (zachowek) i cywilnym (charakter umów, rozliczenie kosztów), z praktycznymi implikacjami dla rolników i ich rodzin.
“Umowa o rentę strukturalną to nie darowizna! Kluczowe orzeczenie w sprawie zachowku.”
Dane finansowe
WPS: 151 500 PLN
zachowek: 69 277 PLN
zachowek: 69 277 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.