I ACa 856/15

Sygn. akt I ACa 856/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Walentyna Łukomska-Drzymała Sędzia: Sędzia: SA Ewa Popek SA Jerzy Nawrocki (spr.) Protokolant protokolant sądowy Katarzyna Furmanowska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 roku w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa M. K. przeciwko (...) w W. o ustalenie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 3 czerwca 2013 roku sygnatura akt I C 957/11 I. zmienia częściowo zaskarżony wyrok w pkt I w ten sposób, że ustala, że M. K. jest członkiem (...) w S. [poprzednio w S. ] i oddala powództwo o ustalenie członkostwa M. K. w (...) w S. [poprzednio w S. ] w stosunku do (...) ; II. w pozostałej części oddala apelację; III. oddala wniosek (...) o zasądzenie kosztów procesu od M. K. . I A Ca 856/15 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2013r. Sąd Okręgowy w Lublinie po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013r. sprawy z powództwa M. K. przeciwko (...) ” w S. [poprzednio w S. ] i (...) o ustalenie ustalił, że M. K. jest członkiem (...) w S. [pkt I]. Oddalił powództwo w pozostałej części[pkt II]. Koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie zniósł[pkt III]. Apelację od tego wyroku wniósł jedynie pozwany – (...) zaskarżając wyrok w części uwzględniającej powództwo – pkt I i rozstrzygającej o kosztach procesu – pkt III wyroku. Apelujący zarzucał naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wydane orzeczenie - tj. błędne zastosowanie art. 365 par. 1 kpc oraz art. 366 kpc . poprzez przyjęcie, iż trzy pierwsze zarzuty z uchwały nr (...) nie mogły stanowić podstawy do wykluczenia M. K. z członkostwa w (...) , co w konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania sprawy co do istoty. Apelujący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt I oraz III i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie pierwszym i oddalenie powództwa, oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje według norm przepisanych. Powód wnosił o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Powód M. K. po ostatecznym sprecyzowaniu żądania i cofnięciu powództwa w części, wnosił o ustalenie nieważności uchwały Walnego Zgromadzenia Członków (...) w Starym B. z dnia 8 maja 2011, oznaczonej nr (...) roku i ustalenie istnienia stosunku członkostwa w (...) w S. . W pozwie powód pozywał wyłącznie (...) W odpowiedzi na pozew pozwane K. złożyło wniosek o dopozwanie (...) [ (...) ] w trybie art. 194 § 1 kpc . Wniosek ten K. uzasadniało faktem, że w pozwie powód wnosił także o ustalenie nieważności uchwały nr (...) Zarządu Okręgowego (...) w C. , która to uchwała została podjęta w wyniku odwołania powoda od uchwały nr (...) o jego wykluczeniu z Koła (...) . Ponieważ Zarząd Okręgowy (...) w C. jest organem (...) z tego względu pozwany wywodził, że (...) w sprawie winien być również pozwanym w sprawie. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 24 października 2012r. [k. 148] wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego (...) w trybie art. 194 § 1 kpc . (...) wnosił o oddalenie powództwa w całości. Ponieważ legitymacja procesowa strony procesu stanowi materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia, którą Sąd odwoławczy bada w granicach zaskarżenia niezależnie od podniesionych w apelacji zarzutów, Sąd Apelacyjny zbadał zasadność postanowienia Sądu pierwszej instancji o dopozwaniu (...) i legitymację bierną (...) w sprawie niniejszej. W ocenie Sądu Apelacyjnego (...) [ (...) ] nie ma legitymacji biernej w procesie o ustalenie istnienia członkostwa powoda w (...) w S. [dawniej w S. ]. Jak wynika z utrwalonego stanowiska orzecznictwa i doktryny stroną pozwaną w procesach o ustalenie prawa lub stosunku prawnego na podstawie art. 189 kpc mogą być podmioty ustalanych praw lub stosunków prawnych, jak i osoby nieobjęte tymi prawami, ale takie, w stosunku do których istnieje interes prawny powoda w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego. Legitymacja bierna pozwanego w procesie z art. 189 kpc musi wynikać z jego prawnego związku z ustalanym prawem lub stosunkiem prawnym. W sprawie z art. 189 kpc pozwanym nie może być zatem ktokolwiek, lecz tylko podmiot, który jest prawnie zainteresowany wynikiem postępowania. Odpowiedź na pytanie komu przysługuje legitymacja bierna w takiej sprawie zależy od tego, jakie prawa i interesy ma chronić wystąpienie z tym rodzajem żądania. Pozwanym musi być podmiot, który z punktu widzenia obiektywnych regulacji prawnych, a nie subiektywnego przekonania, stwarza chociażby potencjalne zagrożenie dla prawnie chronionych interesów powoda (por. uchw. SN z 25 stycznia 1995 r., III CZP 176/94, LexPolonica nr 303662, OSNC 1995, nr 5, poz. 74, z glosami: A. Szpunara, OSP 1995, nr 12, s. 247; E. Budnej, OSP 1995, nr 2, s. 27; uchw. SN z 25 stycznia 1995 r., III CZP 179/94, LexPolonica nr 303664, OSNC 1995, nr 5, poz. 76; uchw. SN z 15 marca 1995 r., III CZP 28/95, Lex Polonica nr 325985, RPr. 1995, nr 4, s. 104; orz. SN z 10 września 1997 r., II CKN 299/97, LexPolonica nr 327027, OSNC 1998, nr 2, poz. 29; por. także orz. SN z 30 maja 2000 r., IV CKN 36/00, LexPolonica nr 347721, OSNC 2000, nr 12, poz. 223, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r. II CSK 33/09, LEX nr 515730; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2013 r. I CSK 146/13, LEX nr 1415181]. W sprawie niniejszej powód wnosił pozew wyłącznie przeciwko (...) w S. , który to podmiot mocą uchwały własnego organu wykluczył go z członkostwa w tym K. . (...) , jak i poszczególne koła łowieckie, tworzące podstawowe ogniwa organizacyjne tego Związku, należą do osób prawnych typu zrzeszeniowego. (...) jest odrębną od K. osobą prawną [ art. 32 ust. 2 i art. 33 ust. 2 Pr. łowieckiego]. Zgodnie z art. 32 ust. 3 ust. pr. ł. (...) jak i (...) działają na podstawie ustawy oraz statutu uchwalonego przez Krajowy Zjazd Delegatów (...) . Prawo członkostwa osoby fizycznej w kole łowieckim jest prawem regulującym relacje pomiędzy osobą fizyczną aspirującą do bycia członkiem konkretnego koła łowieckiego jako odrębnej osoby prawnej, a tym konkretnym kołem łowieckim. Koła (...) są odrębnymi osobami prawnymi, które zrzeszają osoby fizyczne, będące członkami (...) , i są podstawowym ogniwem organizacyjnym w (...) w realizacji celów i zadań łowiectwa [art. 33 ust. 1 pr.ł.]. Z tych względów legitymacja bierna (...) w S. w niniejszym procesie jest oczywista. Członkiem koła łowieckiego może być jedynie osoba, która jest członkiem (...) [ § 36 ust. 1 pkt 1 Statutu]. Utrata przez członka koła łowieckiego członkostwa w Zrzeszeniu (...) stanowi przesłankę negatywną do ustalenia istnienia członkostwa w kole łowieckim [porównaj: wyrok SA w Warszawie w sprawie VI ACa 1417/10]. Zatem członkostwo w Polskim Związku Łowieckim jest warunkiem koniecznym i wstępnym do bycia członkiem koła łowieckiego. Jednocześnie jednak brak jest podstawy do przyjęcia, że członkostwo w kole łowieckim wpływa na zakres prawa członka koła jako członka (...) . Relacje pomiędzy członkiem (...) a Polskim Związkiem Łowieckim wynikają z członkostwa w (...) , które jest niezależne od członkostwa w kole łowieckim. Art. 32 ust. 1 pr.ł. stanowi, że (...) jest zrzeszeniem osób fizycznych i prawnych, które prowadzą gospodarkę łowiecką poprzez hodowlę i pozyskiwanie zwierzyny oraz działają na rzecz jej ochrony poprzez regulację liczebności populacji zwierząt łownych. Przepisy Statutu (...) w odrębnych przepisach regulują kwestie członkostwa w (...) i kołach łowieckich, przyjmowania , wykreślania i wykluczania członków z (...) i koła łowieckiego. § 7 Statutu (...) stanowi, że członkami zrzeszenia są: osoby fizyczne będące członkami kół łowieckich, osoby fizyczne niezrzeszone w kołach, i osoby prawne [koła łowieckie]. § 19 Statutu stanowi, że utrata członkostwa w Zrzeszeniu (...) następuje wskutek wykreślenia z listy członków bądź wykluczenia z (...) . Członkami (...) mogą być osoby niezrzeszone w kołach łowieckich. Wykluczenie członka z koła łowieckiego nie skutkuje utratą przez niego członkostwa w (...) , a jedynie utratą prawa przynależności do konkretnego koła łowieckiego. Przepisy ustawy pr. łowieckie i Statut (...) także odrębnie regulują status prawny i ustrój organizacyjny w (...) i w kołach łowieckich. Koła łowieckie jako odrębne osoby prawne zachowują pełną samodzielność w stosunku z (...) w zakresie dotyczącym praw ich członków, z tym ograniczeniem, że koła łowieckie mogą zrzeszać jedynie członków (...) . Prawem podlegającym ochronie w sprawie niniejszej jest prawo powoda do bycia członkiem koła łowieckiego jako osobnej osoby prawnej. Przedmiotem roszczenia powoda nie jest i nigdy nie było ustalenie członkostwa powoda w Polskim Związku Łowieckim. Powód przez cały czas procesu pozostawał członkiem (...) . Negatywne bądź pozytywne przesądzenie kwestii członkostwa powoda w Kole (...) nie wpływa na prawa powoda jako członka (...) . Negatywne stanowisko (...) w kwestii członkostwa powoda w (...) [ (...) żąda oddalenia ustalenia] nie stanowi nawet potencjalnego zagrożenia dla prawa powoda do bycia członkiem tego K. i jest w sprawie prawnie obojętne. Co więcej, jak przyznał pełnomocnik (...) na rozprawie apelacyjnej w dniu 5 kwietnia 2016r. na podstawie uchwały (...) po wydaniu [zaskarżonego przez (...) ] wyroku przez Sąd pierwszej instancji, podjęta została uchwała o przyjęciu powoda do Koła (...) , na którą to decyzję (...) nie miał i nie ma żadnego wpływu. Dla wyjaśnienia – dla Sądu Apelacyjnego nie ma znaczenia, że powód został przyjęty do K. na podstawie „nowej” uchwały. W tym zakresie powód i Koło (...) miały pełną swobodę uregulowania stosunków członkowskich. Istotne jest natomiast, że wyrok Sądu pierwszej instancji nie został zaskarżony ani przez powoda, ani przez Koło (...) , a tym samym przy przesądzeniu braku legitymacji biernej pozwanego w sprawie, stał się prawomocny i przesądzał o ciągłości członkostwa powoda w Kole (...) . W świetle powyższych regulacji brak jest podstaw do uznania aby w zakresie praw powoda jako członka Koła (...) Polski Związek Łowiecki był podmiotem, który ma prawny związek z tym prawem, że jest zainteresowany wynikiem postępowania. W ocenie Sądu Apelacyjnego fakt, że w sprawie wykluczenia powoda z Koła (...) orzekał organ (...) jakim jest Zarząd Okręgowy (...) w C. , także nie uzasadnia uznania legitymacji biernej (...) w sprawie niniejszej. Wskazane w statucie organy (...) koordynują i nadzorują działalność kół łowieckich oraz członków - osób fizycznych zrzeszonych w kołach łowieckich. Organy te uchylają w ramach nadzoru sprzeczne z prawem lub statutem (...) uchwały kół łowieckich (art. 33 ust. 3 i 4 ŁowU). Orzekanie przez organy (...) w trybie nadzorczym, uregulowanym w Dziale IV Statutu (...) w sprawie uchwał podejmowanych przez Koła (...) nie zmienia faktu i oceny, że przedmiotem roszczenia powoda w sprawie niniejszej jest ustalenie jego członkostwa w Kole (...) , a nie w (...) , w związku z czym, podmiotem wyłącznie biernie legitymowanym w sprawie jest (...) ” w S. [dawniej w S. ]. Przesądzenie o braku legitymacji biernej (...) zwalnia Sąd Apelacyjny od oceny zarzutów apelacyjnych jako bezprzedmiotowych. Wyrok Sądu Okręgowego podlegał zmianie z innych względów aniżeli wskazane w apelacji. Z tych też względów Sąd Apelacyjny na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2016r. oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocnika (...) jako bezskuteczne. Konsekwencją ustalenia braku legitymacji biernej (...) w sprawie niniejszej jest konieczność zmiany zaskarżonego wyroku w granicach zaskarżenia i oddalenia – wyłącznie w stosunku do (...) , powództwa o ustalenie, że M. K. jest członkiem Koła (...) w S. [dawniej w S. ]. Sąd Okręgowy ani w wyroku, ani w jego uzasadnieniu nie wypowiedział się, w stosunku do których pozwanych uwzględnił powództwo o ustalenie członkostwa w (...) , a z uzasadnienia wyroku wynika, że oddalił powództwo [pkt II wyroku] jedynie w zakresie żądania powoda ustalenia nieważności uchwały nr (...) z dnia 8 maja 2011r. Uznać zatem należy, że Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo w pkt I w stosunku do obydwu pozwanych. Przy stwierdzeniu braku legitymacji biernej (...) wyrok Sądu pierwszej instancji podlegał zmianie. Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok w pkt I w ten sposób, że w stosunku do (...) oddalił powództwo także w części ustalenia prawa powoda do bycia członkiem (...) w S. [ dawnej w S. ]. W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie art. 385 kpc . Sąd oddalił także wniosek (...) o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu od powoda. Wezwanie (...) do udziału w sprawie poprzedzone zostało wnioskiem (...) zawartego w odpowiedzi na pozew. Wniosek ten okazał się bezzasadny wobec przesądzenia braku legitymacji biernej (...) w sprawie niniejszej. Zgodnie z art. 194 § 1 kpc zd. drugie osoba wezwana do udziału w sprawie na wniosek pozwanego może domagać się zwrotu kosztów jeśli okaże się, że wniosek był bezzasadny - wyłącznie od pozwanego. A zatem (...) mógł domagać się zasądzenia kosztów procesu wyłącznie od pozwanego (...) gdyż jego wniosek o dopozwanie (...) był bezzasadny. Z tego względu żądanie pełnomocnika (...) o zasądzenie kosztów procesu od powoda, mimo zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa w stosunku do (...) , nie mógł być uwzględniony.