I ACA 840/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Lublinie rozpoznał sprawę z powództwa (...) Spółki Akcyjnej przeciwko B. K. o zapłatę, dotyczącą zwrotu kwoty 215.307,11 zł, którą pozwany wyegzekwował od spółki na podstawie aktu notarialnego z dnia 30 września 2010 roku. Sąd Okręgowy w Lublinie utrzymał w mocy wyrok zaoczny, zasądzając od pozwanego zwrot tej kwoty na rzecz spółki. Pozwany był właścicielem udziału w nieruchomości, który sprzedał spółce za 451.335 zł. Część ceny otrzymał przed podpisaniem aktu, a pozostałą kwotę 198.335 zł spółka miała uiścić w dwóch częściach: na konto B. G. (siostry pozwanego) oraz na konto Biura (...) J. C. tytułem wynagrodzenia za pośrednictwo. Zapłata na rzecz J. C. miała nastąpić na mocy przekazu, który spółka zaakceptowała. Pozwany próbował odwołać przekaz, ale sąd uznał to odwołanie za bezskuteczne po akceptacji odbiorcy i spełnieniu świadczenia przez spółkę. Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, uznając, że zapłata dokonana przez spółkę na rzecz J. C. zgodnie z umową i akceptem przekazu zwalniała spółkę z zobowiązania wobec pozwanego. W związku z tym, kwota wyegzekwowana przez pozwanego była świadczeniem nienależnym, podlegającym zwrotowi. Sąd podkreślił, że nawet gdyby umowę zakwalifikować jako umowę o świadczenie na rzecz osoby trzeciej, odwołanie zastrzeżenia nie było skuteczne po oświadczeniu odbiorcy o chęci skorzystania z tego zastrzeżenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja instytucji przekazu (art. 921 k.c.) i umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.), zwłaszcza w kontekście skuteczności odwołania przekazu po akceptacji odbiorcy oraz kwalifikacji nienależnego świadczenia w przypadku odpadnięcia podstawy prawnej egzekucji.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z umową sprzedaży nieruchomości i sposobem zapłaty ceny, w tym wykorzystaniem instytucji przekazu.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zapłata dokonana przez spółkę na rzecz pośrednika (J. C.) na mocy przekazu, zaakceptowanego przez odbiorcę, zwalnia spółkę z zobowiązania wobec sprzedającego (B. K.), nawet jeśli sprzedający odwołał przekaz?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zapłata dokonana zgodnie z umową i akceptem przekazu zwalnia spółkę z zobowiązania wobec sprzedającego, a późniejsze odwołanie przekazu przez sprzedającego jest bezskuteczne po akceptacji odbiorcy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umowa zawierała polecenie przekazu, które zostało zaakceptowane przez odbiorcę (J. C.). Akcept ten, zgodnie z art. 921³ k.c., uniemożliwił późniejsze odwołanie przekazu przez przekazującego (B. K.). Spełnienie świadczenia przez spółkę (przekazanego) na rzecz odbiorcy (J. C.) zlikwidowało dług spółki wobec B. K.
Czy kwota wyegzekwowana przez pozwanego na podstawie aktu notarialnego z klauzulą wykonalności, po późniejszym oddaleniu wniosku o nadanie tej klauzuli, stanowi świadczenie nienależne podlegające zwrotowi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kwota wyegzekwowana po oddaleniu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności stanowi świadczenie nienależne, ponieważ odpadła podstawa prawna egzekucji.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że pierwotna podstawa prawna egzekucji (akt notarialny z klauzulą wykonalności) odpadła w wyniku prawomocnego postanowienia oddalającego wniosek o nadanie klauzuli. Ponieważ spółka już wcześniej spełniła świadczenie dobrowolnie zgodnie z umową, przymusowe wyegzekwowanie tej samej kwoty stanowiło świadczenie nienależne.
Czy sformułowanie 'strony umówiły się' w umowie sprzedaży może wykluczyć kwalifikację oświadczenia jako jednostronnego przekazu?
Odpowiedź sądu
Nie, użycie sformułowania 'strony umówiły się' nie wyklucza kwalifikacji oświadczenia jako przekazu, jeśli z treści umowy wynika wola jednej strony (przekazującego) upoważnienia drugiej strony (przekazanego) do spełnienia świadczenia na rzecz osoby trzeciej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo użycia sformułowania 'strony umówiły się', treść § 3 umowy jednoznacznie wskazywała na upoważnienie przez pozwanego (przekazującego) spółki (przekazanego) do przelania części ceny na wskazane konta, co stanowiło przekaz.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółki Akcyjnej | spółka | powód |
| B. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. P. | osoba_fizyczna | pełnomocnik pozwanego (z urzędu) |
| J. C. | osoba_fizyczna | odbiorca przekazu |
| B. G. | osoba_fizyczna | beneficjent płatności |
| W. G. | osoba_fizyczna | pełnomocnik pozwanego |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 921 § 1
Kodeks cywilny
Instytucja przekazu polega na tym, że jedna osoba (przekazujący) poleca innej osobie (przekazanemu) spełnienie określonego świadczenia na rzecz osoby trzeciej (odbiorcy przekazu). Jest to czynność upoważniająca, która wymaga oświadczenia woli przekazującego wyrażającego zamiar udzielenia podwójnego upoważnienia.
k.c. art. 410 § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli stanowiło spełnienie obowiązku, który nie istniał lub wygasł.
Pomocnicze
k.c. art. 921 § 3
Kodeks cywilny
Przekazujący może odwołać przekaz, dopóki przekazany nie przyjął go albo nie spełnił świadczenia.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania tej korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 393 § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli strony umowy zastrzegły świadczenie na rzecz osoby trzeciej, osoba ta, jeżeli chce skorzystać z zastrzeżenia, może żądać od strony zobowiązanej spełnienia świadczenia na jej rzecz.
k.c. art. 393 § 2
Kodeks cywilny
Zastrzeżenie co do obowiązku świadczenia na rzecz osoby trzeciej nie może być odwołane ani zmienione, jeżeli osoba trzecia oświadczyła którejkolwiek ze stron, że chce z zastrzeżenia skorzystać.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów należy do swobodnego uznania sądu, który powinien przy tym uwzględnić zasady doświadczenia życiowego oraz tok rozumowania i zasady logiki.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji oddali apelację, jeśli jest bezzasadna.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej wyższą lub niższą kwotę należności procesowej od należnej lub nie zasądzać jej wcale.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zapłata dokonana przez spółkę na rzecz J. C. na mocy akceptowanego przekazu zwalnia spółkę z zobowiązania wobec pozwanego. • Odwołanie przekazu przez pozwanego było bezskuteczne po akceptacji odbiorcy. • Wyegzekwowana kwota stanowi świadczenie nienależne, ponieważ odpadła podstawa prawna egzekucji (po oddaleniu wniosku o klauzulę wykonalności) i spółka już wcześniej spełniła świadczenie dobrowolnie.
Odrzucone argumenty
Umowa sprzedaży nie zawierała przekazu, lecz umowę o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. • Odwołanie przekazu przez pozwanego było skuteczne. • Wyegzekwowana kwota nie stanowi świadczenia nienależnego, a spółka była zobowiązana do jej zapłaty w drodze egzekucji.
Godne uwagi sformułowania
Spełnienie świadczenia przez powoda na rzecz J. C. zgodnie z poleceniem przekazu zwolniło go z ciążącego na nim wobec pozwanego zobowiązania. • Wyegzekwowane od powoda świadczenie było świadczeniem nienależnym, bowiem powód dokonując na rzecz J. C. zapłaty zgodnie z poleceniem przekazu zwolnił się z ciążącego na nim wobec pozwanego zobowiązania. • Oświadczenie pozwanego o odwołaniu oświadczenia zawartego w § 3 umowy co do dyspozycji przekazania określonych kwot na rzecz innych podmiotów niż wierzyciel czyli kupujący pozwany, nie było skuteczne i to niezależnie od tego czy ukształtowany pomiędzy stronami stosunek prawny zostanie zakwalifikowany jako przekaz czy też jako umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. • Odpadnięcie tej podstawy ma charakter trwały.
Skład orzekający
Jerzy Nawrocki
przewodniczący
Walentyna Łukomska-Drzymała
sędzia-sprawozdawca
Ewa Popek
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja instytucji przekazu (art. 921 k.c.) i umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej (art. 393 k.c.), zwłaszcza w kontekście skuteczności odwołania przekazu po akceptacji odbiorcy oraz kwalifikacji nienależnego świadczenia w przypadku odpadnięcia podstawy prawnej egzekucji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z umową sprzedaży nieruchomości i sposobem zapłaty ceny, w tym wykorzystaniem instytucji przekazu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów dotyczących przekazu i świadczenia na rzecz osoby trzeciej, co jest częstym zagadnieniem w obrocie prawnym. Rozstrzygnięcie kwestii skuteczności odwołania przekazu i nienależnego świadczenia ma praktyczne znaczenie dla prawników.
“Przekaz czy umowa na rzecz osoby trzeciej? Kiedy odwołanie płatności jest nieskuteczne, a wyegzekwowane pieniądze trzeba zwrócić.”
Dane finansowe
WPS: 215 307,11 PLN
zwrot nienależnego świadczenia: 215 307,11 PLN
zwrot kosztów postępowania (przez Sąd Okręgowy): 17 983 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.