I ACA 804/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód J. P. (1) dochodził od pozwanych A. A. i (...) Spółki Akcyjnej w W. zapłaty kwoty 130 000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz ustalenia odpowiedzialności na przyszłość, po wypadku z dnia 5 listopada 2010 r., w którym doznał poważnych obrażeń. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że kierująca pojazdem A. A. nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie ryzyka ani winy z uwagi na stan wyłączający świadomość (ostra reakcja na stres), a także nie zachodzą przesłanki odpowiedzialności na zasadzie słuszności. Sąd Apelacyjny, po uchyleniu wyroku Sądu Okręgowego i ponownym rozpoznaniu sprawy, częściowo uwzględnił apelację powoda. Sąd Apelacyjny podtrzymał stanowisko, że A. A. nie była posiadaczem zależnym pojazdu, a tym samym nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie ryzyka. Potwierdzono również, że A. A. nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie winy z uwagi na art. 425 § 1 k.c. (stan wyłączający świadomość). Jednakże, Sąd Apelacyjny uznał, że zasadne jest zastosowanie art. 428 k.c. (odpowiedzialność na zasadzie słuszności), wskazując na znaczną dysproporcję majątkową między stronami oraz potrzebę naprawienia szkody ze względu na zasady współżycia społecznego. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie skutków zdrowotnych wypadku, Sąd Apelacyjny ustalił wysokość zadośćuczynienia na 120 000 zł. Uwzględniając jednak 50% przyczynienie się powoda do wypadku, kwota ta została obniżona do 60 000 zł. Ponieważ pozwany ubezpieczyciel wypłacił już powodowi 24 000 zł, zasądzono pozostałą kwotę 36 000 zł. Żądanie ustalenia odpowiedzialności na przyszłość zostało oddalone z uwagi na brak interesu prawnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności na zasadzie ryzyka i winy w ruchu drogowym, zastosowanie odpowiedzialności na zasadzie słuszności (art. 428 k.c.) w przypadkach braku winy sprawcy, ocena przyczynienia się poszkodowanego do szkody.
Każdy przypadek oceny odpowiedzialności na zasadzie słuszności jest indywidualny i zależy od konkretnych okoliczności, w tym porównania stanu majątkowego stron.
Zagadnienia prawne (4)
Czy osoba ucząca się jazdy samochodem, która prowadzi pojazd pod nadzorem instruktora, może być uznana za posiadacza zależnego pojazdu w rozumieniu art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 336 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, osoba taka nie jest posiadaczem zależnym, jeśli instruktor zachowuje kontrolę nad pojazdem i osobą kierującą.
Uzasadnienie
Posiadanie zależne wymaga swobody w dysponowaniu pojazdem co do sposobu, czasu i miejsca użycia, a także nawiązania więzi prawnej. W sytuacji, gdy instruktor siedzi w samochodzie, kontroluje pojazd i osobę kierującą, nie dochodzi do przeniesienia posiadania zależnego.
Czy ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez kierującego pojazdem, jeśli kierujący w chwili zdarzenia znajdował się w stanie wyłączającym świadomość (art. 425 § 1 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, odpowiedzialność ubezpieczyciela ma charakter akcesoryjny i jest determinowana odpowiedzialnością sprawcy. Jeśli sprawca nie ponosi winy z powodu stanu wyłączającego świadomość, ubezpieczyciel również nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie winy.
Uzasadnienie
Odpowiedzialność ubezpieczyciela jest pochodna od odpowiedzialności ubezpieczonego. Brak winy sprawcy z powodu stanu wyłączającego świadomość wyłącza odpowiedzialność ubezpieczyciela na tej podstawie.
Czy w przypadku braku odpowiedzialności na zasadzie winy lub ryzyka, można zasądzić odszkodowanie na zasadzie słuszności (art. 428 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli szkoda została wyrządzona czynem niedozwolonym przez osobę, której nie można przypisać winy z powodu wieku lub stanu psychicznego/fizycznego, a zasady współżycia społecznego (w tym porównanie stanu majątkowego stron) tego wymagają.
Uzasadnienie
Odpowiedzialność na zasadzie słuszności ma charakter posiłkowy i uzupełniający. W niniejszej sprawie, mimo braku winy kierującej, stwierdzono znaczną dysproporcję majątkową między powodem a pozwaną A. A., co uzasadniało zasądzenie częściowego odszkodowania.
Czy zachowanie poszkodowanego, który próbował zatrzymać rozpędzony samochód, stanowi przyczynienie się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli bez udziału poszkodowanego szkoda hipotetycznie nie powstałaby lub nie przybrałaby takich rozmiarów.
Uzasadnienie
Powód, jako instruktor jazdy, podjął niebezpieczny manewr próby zatrzymania pojazdu, co przyczyniło się do odniesienia obrażeń. Sąd Apelacyjny ocenił przyczynienie się powoda na 50%.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. P. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| A. A. | osoba_fizyczna | pozwana |
| (...) Spółka Akcyjna w W. | spółka | pozwana |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 436 § § 1
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność samoistnego posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody jest odpowiedzialnością opartą na zasadzie ryzyka. Jednakże, gdy posiadacz samoistny oddał środek komunikacji w posiadanie zależne, odpowiedzialność ponosi posiadacz zależny.
k.c. art. 435 § § 1
Kodeks cywilny
Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
k.c. art. 425 § § 1
Kodeks cywilny
Nie można przypisać winy osobie, która z jakiegokolwiek powodu znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
k.c. art. 822 § § 1
Kodeks cywilny
Z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przysługuje odszkodowanie za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej wskutek działania lub zaniechania ubezpieczającego lub osób, za które ubezpieczający ponosi odpowiedzialność.
k.c. art. 428
Kodeks cywilny
Gdy sprawca z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego nie jest odpowiedzialny za szkodę, a brak jest osób zobowiązanych do nadzoru albo gdy nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody od samego sprawcy, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.
k.c. art. 362
Kodeks cywilny
Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.
Pomocnicze
k.c. art. 336
Kodeks cywilny
Posiadaczem zależnym jest ten, kto włada cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu, które posiadacz wykonuje.
u.u.o. art. 9 § ust. 1
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń
Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń determinowana jest wysokością zobowiązań odszkodowawczych ubezpieczonego.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej wyższą kwotę należną przeciwnikowi tytułem zwrotu kosztów procesów, lub w inny sposób odmiennie ukształtować stosunek między stronami obciążając je kosztami sądowymi.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Od nieuiszczonych opłat sądowych Skarb Państwa może dochodzić zapłaty na drodze egzekucji sądowej.
k.p.c. art. 233 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odpowiedzialność na zasadzie słuszności (art. 428 k.c.) z uwagi na stan psychiczny sprawcy i dysproporcję majątkową stron. • Przyczynienie się powoda do szkody w 50% uzasadnia obniżenie zasądzonego świadczenia, ale nie jego całkowite oddalenie. • Niewłaściwa ocena Sądu Okręgowego co do braku podstaw do zastosowania art. 428 k.c.
Odrzucone argumenty
Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (art. 436 § 1 k.c.) z uwagi na brak posiadania zależnego przez kierującą. • Odpowiedzialność na zasadzie winy (art. 415 k.c.) z uwagi na stan wyłączający świadomość kierującej (art. 425 § 1 k.c.). • Brak podstaw do zasądzenia odszkodowania na przyszłość z uwagi na brak interesu prawnego.
Godne uwagi sformułowania
w chwili zdarzenia, z powodu wystąpienia ostrej reakcji na stres, będącej stanem innego zakłócenia czynności psychicznych pozwana A. A. miała zniesioną zdolność do kierowania swoim postępowaniem i nie miała możliwości przewidzenia skutków swego działania. • nie można przypisać winy osobie, która z jakiegokolwiek powodu znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. • istnieje znaczna dysproporcja majątkowa między poszkodowanym a sprawcą szkody. • zasady współżycia społecznego, a to zasada sprawiedliwości, przemawiają za uwzględnieniem powództwa, choćby tylko w pewnej części, przy rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. • Powód niewątpliwie znajdował się w momencie zdarzenia poza samochodem, potraktowany więc powinien zostać jako pieszy. Podjął się niebezpiecznego manewru – próbował bowiem zatrzymać znajdujący się w ruchu samochód.
Skład orzekający
Piotr Wójtowicz
przewodniczący
Joanna Kurpierz
sprawozdawca
Tomasz Tatarczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności na zasadzie ryzyka i winy w ruchu drogowym, zastosowanie odpowiedzialności na zasadzie słuszności (art. 428 k.c.) w przypadkach braku winy sprawcy, ocena przyczynienia się poszkodowanego do szkody."
Ograniczenia: Każdy przypadek oceny odpowiedzialności na zasadzie słuszności jest indywidualny i zależy od konkretnych okoliczności, w tym porównania stanu majątkowego stron.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak sąd może zastosować zasadę słuszności w wyjątkowych sytuacjach, gdy sprawca szkody nie ponosi winy z powodu stanu psychicznego, a istnieje duża dysproporcja majątkowa między stronami. Dodatkowo, analiza przyczynienia się poszkodowanego do wypadku jest zawsze interesująca.
“Czy można zasądzić odszkodowanie, gdy sprawca wypadku nie ponosi winy? Sąd Apelacyjny odpowiada: tak, jeśli wymaga tego zasada słuszności!”
Dane finansowe
WPS: 130 000 PLN
zadośćuczynienie: 36 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.