I ACa 787/21

Sygn. akt I ACa 787/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2022 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej w składzie: Przewodniczący: sędzia Małgorzata Kaźmierczak Protokolant: sekretarz sądowy Andrzej Becker po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w P. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta P. zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o ustalenie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 28 czerwca 2021 r. sygn. akt (...) I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego; II. nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w postępowaniu apelacyjnym. Małgorzata Kaźmierczak UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w P. : 1. ustalił, że opłata za użytkowanie wieczyste za lata 2011 – 2012 następujących nieruchomości: a) położonej w P. przy ulicy (...) , działka nr (...) , zapisanej w księdze wieczystej (...) , b) położonej w P. przy ul. (...) , w skład której wchodzą działki oznaczone numerami: (...) oraz (...) i (...) , zapisanej w księdze wieczystej (...) , c) położonej w P. przy ul. (...) , w skład której wchodzą działki oznaczone numerami: (...) , zapisanej w księdze wieczystej (...) o łącznej powierzchni 6,9667 ha, objętej wyrokiem Sądu Okręgowego w P. XII Wydział Cywilny z dnia 19 maja 2016 r. w sprawie o sygnaturze akt (...) wchodzi w skład zatwierdzonego układu zawartego na Zgromadzeniu (...) S.A. w dniu 11 grudnia 2013 r. i podlega redukcji zobowiązań obejmujących należności główne o 99%, umorzenia wszystkich należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, spłaty przypadających tym wierzycielom należności w ciągu 10 lat w 40 kwartalnych ratach, po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu, a związku z tym opłata z tytułu użytkowania wieczyste za 2011 i 2012 rok wynosi 18.636,60 zł 2. kosztami postępowania obciążył pozwanego i z tego tytułu zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 57.409,- zł jako zwrot opłaty sądowej od pozwu (46.592 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (10.800,- zł) i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł). Wydając powyższy wyrok Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka jako (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. była użytkownikiem wieczystym stanowiących przedmiot własności Skarbu Państwa: ⚫ nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) , oznaczonej jako działka nr (...) , zapisanej w księdze wieczystej (...) ⚫ działki oznaczonej numerami: (...) oraz numerami: (...) i (...) zapisanej w księdze wieczystej (...) ⚫ działki oznaczonej numerami: (...) zapisanej w księdze wieczystej (...) Pismem z dnia 29 października 2010 r. Prezydent Miasta P. wypowiedział powódce obowiązującą opłatę roczną w wysokości 292.748,74 zł z tytułu użytkowania wieczystego wskazanych powyżej nieruchomości oraz zaoferował przyjęcie nowej opłaty w wysokości 1.076.146,59 zł począwszy od dnia 1 stycznia 2011 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła powódka do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Orzeczeniem z dnia 9 lipca 2013 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. oddaliło wniosek powódki. Od powyższego orzeczenia powódka wniosła sprzeciw do Sądu Okręgowego w P. . Postępowanie w tej sprawie toczyło się pod sygn. akt (...) . Pismem z dnia 4 lipca 2012 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. wniosła o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu i pozostawienie dłużnikowi zarządu własnego nad majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Uzasadniając swój wniosek, dłużnik wskazał, iż spółka znalazła się w sytuacji, w której wystąpiły problemy z rentownością i płynnością , co z kolei skutkowało brakiem terminowego płacenia swoich należności wykonywania robót. Postanowieniem z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt (...) , Sąd Rejonowy P. - Stare Miasto w P. , XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych ogłosił upadłość z możliwością zawarcia układu (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. . Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt (...) , Sąd Rejonowy P. – Stare Miasto w P. XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych sprostował w trybie 262 ust.2 puin listę wierzytelności w odniesieniu do Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta P. w ten sposób, że uznał kategorię IV wierzytelność w kwocie łącznej 697.312,22 zł , z czego kwotę 680.131,73 zł tytułem należności głównej, a kwotę 17.198,49 zł tytułem odsetek ustawowych. Pozwany Skarb Państwa - Prezydent Miasta P. na liście wierzytelności został uznany na kwotę 697.312,22 zł, która to kwota wynikała z opłat z tytułu użytkowania wieczystego, obliczonych w dotychczasowej wysokości, w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie podwyższenia opłaty z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste. Kwota ta, zgodnie z postanowieniami układu została zredukowana o 50%. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 roku, sygn. akt (...) , Sąd Rejonowy P. - Stare Miasto w P. , XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych w punkcie I oddalił zarzuty przeciwko układowi wniesione w dniu 18 grudnia 2013 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. , a w punkcie II zatwierdził układ zawarty na zgromadzeniu wierzycieli w dniu 11 grudnia 2013 r., w wyniku którego doszło do redukcji zobowiązań Spółki powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości, o następującej treści: 1. w stosunku do wierzycieli (drobnych) posiadających do 10.000 zł należności głównej wierzytelności. a. spłaty należności głównej bez redukcji, jednorazowo po upływie 9-cio miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu, b. umorzenia wszystkich należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości. 2. w stosunku do wierzycieli posiadających od 10.000,01 zł do 100.000 zł należności głównej wierzytelności: a. redukcji zobowiązań obejmujących należności główne o 30%, b. umorzenia wszystkich należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, c. spłaty przypadających tym wierzycielom należności w ciągu 5 lat w 20 kwartalnych ratach, po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu. 3. w stosunku do wierzycieli posiadających od 100.000,01 zł do 500.000 zł należności głównej wierzytelności: a. redukcji zobowiązań obejmujących należności główne o 40%, b. umorzenia wszystkich należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, c. spłaty przypadających tym wierzycielom należności w ciągu 5 lat w 20 kwartalnych ratach, po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu. 4. w stosunku do wierzycieli posiadających od 500.000,01 zł do 1.500.000 zł należności głównej wierzytelności: a. redukcji zobowiązań obejmujących należności główne o 50%, b. umorzenia wszystkich należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, c. spłaty przypadających tym wierzycielom należności w ciągu 5 lat w 20 kwartalnych ratach, po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu. 5. w stosunku do wierzycieli posiadających powyżej 1.500.000 zł należności głównej wierzytelności: a. redukcji zobowiązań obejmujących należności główne o 99%, b. umorzenia wszystkich należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, c. spłaty przypadających tym wierzycielom należności w ciągu 10 lat w 40 kwartalnych ratach, po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu. 6. w stosunku do wierzycieli leasingowych zakaz wypowiedzenia umów leasingu do czasu wykonania układu, spłaty wymagalnej sumy wierzytelności w 24 równych miesięcznych ratach po zapłaceniu ostatniej raty leasingowej wynikającej z umowy leasingu, po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu. 7. w stosunku do wierzycieli posiadających do 400.000 zł należności głównej wierzytelności, których wierzytelności są zabezpieczone hipoteką na nieruchomościach, przy założeniu, iż stosownie do treści art. 273 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego najpóźniej do głosowania Zgromadzenia Wierzycieli wierzyciele ci wyrażą zgodę na objęcie tych wierzytelności układem upadły jest zobowiązany i uprawniony do: a. umorzenia należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, b. spłaty bez redukcji w ciągu 6 lat w 24 kwartalnych ratach po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu, łub redukcji o 30% i spłatę pozostałych 70 % w ciągu 3 lat w 12 kwartalnych ratach po upływie 12- to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu, 8. w stosunku do wierzycieli posiadających od 400.000,01 zł do 2.500.000 zł należności głównej wierzytelności, których wierzytelności są zabezpieczone hipoteką na nieruchomościach, przy założeniu, iż stosownie do treści art. 273 ust 2 Prawa upadłościowego i naprawczego - najpóźniej: do głosowania Zgromadzenia Wierzycieli wierzyciele ci wyrażą zgodę na objęcie tych wierzytelności układem upadły jest zobowiązany i uprawniony do: a. umorzenia należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, b. spłaty bez redukcji w ciągu 6 lat w 24 kwartalnych ratach po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu, 9. w stosunku do wierzycieli posiadających powyżej 2.500.000 zł należności głównej wierzytelności, których wierzytelności są zabezpieczone hipoteką na nieruchomościach, przy założeniu, iż stosownie do treści art. 273 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego najpóźniej do głosowania Zgromadzenia Wierzycieli wierzyciele ci wyrażą zgodę na objęcie tych wierzytelności układem upadły jest zobowiązany i uprawniony do: a. umorzenia należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości, b. spłaty bez redukcji w ciągu 10 lat w 40 kwartalnych ratach po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu. Postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt (...) , Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w P. XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych zakończył postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. . Wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt (...) , Sąd Okręgowy w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy z powództwa (...) Spółka Akcyjna w upadłości układowej z siedzibą w P. /KRS: (...) przeciwko Skarbowi Państwa- Prezydentowi Miasta P. o ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego - ustalił, że opłata za użytkowanie wieczyste następujących nieruchomości: 1) położonej w P. przy ul. (...) , oznaczonej na mapie nr (...) dla obrębu J. jako działka nr (...) , zapisanej w księdze wieczystej (...) , 2) położonej w P. przy ul. (...) w skład której wchodzą działki oznaczone na mapie nr (...) dla obrębu J. numerami: (...) a na mapie nr (...) dla obrębu J. numerami: (...) zapisanej w księdze wieczystej (...) , 3) położonej w P. przy ul. (...) , w skład której wchodzą działki oznaczone na mapie nr (...) dla obrębu J. numerami: (...) zapisanej w księdze wieczystej (...) o łącznej powierzchni 6,9667 HA wynosi 931.830,- zł rocznie począwszy od 1 stycznia 2011 r. Pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Poznaniu w dniu 21 maja 2019 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta P. wniósł o nakazanie (...) Spółce Akcyjnej w (...) z siedzibą w P. , aby zapłaciła powodowi tytułem zaległych opłat za użytkowanie wieczyste za lata 2011 – 2016 łączną kwotę 3.542.307,25 zł z odsetkami w wysokości 7% w stosunku rocznym, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (Monitor Polski poz. 47), wydanego na podstawie art. 481 § 2 4 kodeksu cywilnego , liczonymi w sposób szczegółowo wskazany w treści pozwu. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. I C 1187/19. W dniu 25 czerwca 2019 r. referendarz sądowy, uwzględniając żądanie pozwu, wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. W sprzeciwie od nakazu zapłaty, wniesionym w dniu 9 lipca 2019 r. (...) Spółka Akcyjna w (...) z siedzibą w P. wniosła o oddalenie powództwa w całości, a także o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się z powództwa (...) Spółki Akcyjna w (...) przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezydenta Miasta P. przed Sądem Okręgowym w P. pod sygnaturą akt (...) (aktualnie sygn. akt (...) ). Uzasadniając wniosek o zawieszenie postępowania (...) Spółka Akcyjna w likwidacji z siedzibą w P. wskazała, że w dniu 3 września 2018 r. złożyła do Sądu Okręgowego w P. pozew przeciwko powodowi o – między innymi – ustalenie, że opłata za użytkowanie wieczyste za rok 2011 oraz 2012 nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) , działka nr (...) , zapisanej w księdze wieczystej (...) , położonej w P. przy ul. (...) , w skład której wchodzą działki oznaczone numerami: (...) zapisanej w księdze wieczystej (...) , oraz położonej w P. przy ul. (...) , w skład której wchodzą działki oznaczone numerami: (...) zapisanej w księdze wieczystej (...) , o łącznej powierzchni 6,9667 ha ustalonej wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 19 maja 2016 r. w sprawie o sygnaturze akt (...) wchodzi w skład zatwierdzonego układu zawartego na zgromadzeniu wierzycieli (...) spółki akcyjnej w dniu 11 grudnia 2013 r. i podlega redukcji zobowiązań obejmujących należności główne o 99%. Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 lipca 2019 r., sygn. akt (...) , Sąd Okręgowy w P. po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. przeciwko (...) spółka akcyjna w likwidacji z siedzibą w P. o zapłatę na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu tego postanowienia, Sąd wskazał, że orzeczenie wydane w sprawie o sygn. akt (...) (obecnie (...) ) będzie wiązało Sąd w sprawie o sygn. akt (...) . Postępowanie prowadzone pod sygnaturą akt (...) dotyczy bowiem kwestii ustalenia, że stanowiąca wierzytelność Skarbu Państwa opłata za użytkowanie wieczyste za rok 2011 i 2012, dotycząca objętych przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomości, wchodzi w skład zatwierdzonego układu wierzycieli pozwanego i podlega redukcji o 99%. Przedmiotem sprawy o sygn. akt (...) jest natomiast roszczenie pieniężne Skarbu Państwa o zapłatę należności z tytułu użytkowania wieczystego, w tym między innymi za rok 2011 i 2012. W konsekwencji Sąd stwierdził, że zbieżna podstawa faktyczna obu spraw powoduje, że orzeczenie wydane w sprawie z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w P. ma charakter prejudycjalny w stosunku do postępowania toczącego się w sprawie o sygn. akt (...) . Sąd Okręgowy poczynił następujące rozważania prawne. W ocenie Sądu pierwszej instancji powództwo okazało się zasadne i podlegało uwzględnieniu. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wbrew twierdzeniom pozwanego powódka posiada interes prawny w żądaniu udzielenia ochrony prawnej przez wydanie wyroku ustalającego, że wysokość opłaty za użytkowanie wieczyste za rok 2011 oraz 2012 wchodzi w skład zatwierdzonego układu zawartego na zgromadzeniu wierzycieli (...) S.A. w dniu 11 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy wskazał, że obecnie toczą się dwa równoległe postępowania i obydwa dotyczą tych samych podmiotów. Mianowicie oprócz postępowania w niniejszej sprawie, przed Sądem Okręgowym w Poznaniu pod sygnaturą akt (...) toczy się również postępowanie z powództwa Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. przeciwko (...) Spółka Akcyjna w (...) z siedzibą w P. o zapłatę tytułem zaległych opłat za użytkowanie wieczyste za lata 2011 – 2016 łączną kwotę 3.542.307,25 zł z odsetkami w wysokości 7% w stosunku rocznym. Prawomocnym postanowieniem z dnia 29 lipca 2019 r., sygn. akt (...) , Sąd Okręgowy w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa zawiesił postępowanie w sprawie, wskazując jednocześnie, że orzeczenie wydane w sprawie o sygn. akt (...) (obecnie (...) ) będzie wiązało Sąd w sprawie o sygn. akt (...) . W konsekwencji skoro prawomocnym orzeczeniem, wydanym w sprawie o sygn. akt (...) Sąd stwierdził, że orzeczenie, które zapadnie w niniejszej sprawie ma charakter prejudycjalny w stosunku do sprawy o sygn. akt (...) to uznać należało, że powódka posiada interes prawny w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ż ądanie pozwu nie dotyczy ustalenia wysokości opłaty rocznej w wysokości innej niż ta, która została ustalona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 19 maja 2016 r., a ustalenia, że opłata ustalona prawomocnym wyrokiem wchodzi w skład zatwierdzonego układu. Odnosząc się do treści art. 71 ust. 4, art. 77, art. 78, art. 79 ust. 8 w związku z ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.) oraz mając na względzie oraz treść prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt (...) , Sąd Okręgowy uznał, że opłata z tytułu użytkowania wieczystego powoda obowiązuje od dnia 01 stycznia 2011 r. Dalej Sąd pierwszej instancji zważył, że zgodnie z art. 272 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w stosunku do postępowania układowego powoda, układ obejmuje wszelkie wierzytelności powstałe do końca dnia poprzedzającego dzień ogłoszenia upadłości. Sąd Okręgowy wskazał, że opłaty roczne wnosi się przez cały okres użytkowania wieczystego, w terminie do dnia 31 marca każdego roku, z góry za dany rok. Ogłoszenie upadłości spółki (...) S.A. nastąpiło w dniu 13 października 2012 r. Zatem przed ogłoszeniem upadłości powódka była zobowiązana do dokonania opłaty z tytułu użytkowania wieczystego za 2011 oraz 2012 rok. W myśl prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19 maja 2016 r. opłata z tytułu użytkowania wieczystego uległa podwyższeniu do kwoty 931.830,- zł rocznie począwszy od 01 stycznia 2011 r. Zatem za 2011 oraz 2012 rok suma opłat wynosi kwotę 1.863.660 zł. Z kolei w punkcie 5 postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. z dnia 20 grudnia 2013 r. w stosunku do wierzycieli posiadających powyżej 1.500.000 zł należności głównej wierzytelności dochodzi do redukcji zobowiązań obejmujących należności główne o 99%, umorzenia wszystkich należności ubocznych, w tym odsetek umownych i ustawowych w całości oraz spłaty przypadających tym wierzycielom należności w ciągu 10 lat w 40 kwartalnych ratach, po upływie 12-to miesięcznej karencji od dnia prawomocnego zatwierdzenia układu. Z uwagi na to, że wierzytelność z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste przekracza kwotę 1.500.000 zł to opłatę z tytułu użytkowania wieczystego za lata 2011 - 2012 należy objąć redukcją o 99% zgodnie z punktem 5 postanowienia Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto w P. z dnia 20 grudnia 2013 r. W konsekwencji wierzytelność ta wynosi 18.636,60 zł (tj. 931.830 zł x 2 = 1.8863.660 zł x 1 %). Zdaniem Sądu pierwszej instancji opłatę objętą wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia 19 maja 2016 r. należy zredukować w sposób przedstawiony powyżej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto w P. z dnia 20 grudnia 2013 r. jako wierzytelność istniejącą w chwili prowadzenia postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo i orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Sąd pierwszej instancja obciążył pozwanego kosztami postępowania jako przegrywającego spór – na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. (pkt 2 wyroku). Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi pozwany zarzucił naruszenie: 1. art. 365 § 1 w zw. z art. 361 k.p.c. przez przyjęcie, że związanie Sądu postanowieniem o zawieszeniu postępowania na tej podstawie, że rozstrzygniecie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego, tj. postępowania w sprawie o ustalenie, przesądza o istnieniu interesu prawnego w sprawie o ustalenie, która została uznana za prejudycjalną przez Sąd, który wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania; 2. art. 189 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powód ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie; 3. art. 272 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe i naprawcze przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że układ zawarty w postępowaniu upadłościowym zatwierdzonym postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto w P. z 20 grudnia 2013 r., (...) obejmuje wierzytelność powstałą po ogłoszeniu upadłości a nawet po zakończeniu postępowania upadłościowego, wynikającą z konstytutywnego wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 19 maja 2016 r., (...) , w przedmiocie ustalenia opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste nieruchomości, tj. wierzytelność o zapłatę kwoty stanowiącej różnicę między opłatą w zaktualizowanej wysokości a opłatą w dotychczasowej wysokości. W oparciu o tak sformułowane zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z art. 32 ust. 3 ustawy z 15 grudnia 2016 r., według norm przepisanych oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem drugiej instancji, według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. , przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powód ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Interes prawny, jako materialnoprawna przesłanka powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa ( art. 189 k.p.c. ), musi istnieć nie tylko w chwili wytoczenia powództwa, ale warunkiem jego uwzględnienia jest istnienie tego interesu w chwili zamknięcia rozprawy ( art. 316 § 1 k.p.c. ) (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt (...) ; wyrok Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt (...) ). Powództwo o ustalenie powinno być ostatecznym i jedynym środkiem, z jakiego powinien móc skorzystać powód, a więc nie powinien mu – co do zasady – służyć żaden inny instrument prawny służący ochronie omawianego interesu. Wytaczaniu powództwa o ustalenie sprzeciwia się zasada ekonomii procesowej i zapobieżenie wnoszenia do sądu zbędnych spraw, w szczególności, że wyrok jedynie ustalający istnienie stosunku prawnego lub prawa nie zapewni powodowi ostatecznej ochrony prawnej, gdyż nie jest wykonalny na drodze egzekucji sądowej – w przeciwieństwie do wyroków zasądzających (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2002 r., (...) , L. ). Prawidłowe jest więc stanowisko, że sąd nie może oddalić jako przedwczesnego powództwa o świadczenie, uznając że powód powinien w odrębnym procesie żądać ustalenia stosunku prawnego uzasadniającego roszczenie o zapłatę ( art. 189 k.p.c. ; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 1999 r., (...) , OSNAPiUS 2000, Nr 16, poz. 615) [ T. S. (red.), Kodeks postępowania cywilnego . Komentarz. Art. 1–505 ( 39) . Tom I, W. 2019]. Tymczasem w niniejszej sprawie, o ile interes prawny istniał w chwili wytoczenia powództwa, to odpadł wraz z chwilą wytoczenia przed Sądem Okręgowym w Poznaniu powództwa o zapłatę przez pozwany Skarb Państwa – Prezydenta Miasta P. , zarejestrowanego pod sygnaturą akt sprawy (...) . Roszczenie pozwanego Skarbu Państwa w tejże sprawie obejmuje dochodzenie należności z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste w latach 2011 – 2016. Oczywistym przy tym pozostaje, że Sąd Okręgowy w P. będzie musiał ustalić, czy wierzytelności z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste za lata 2011 -2012 są objęte układem, zawartym na zgromadzeniu wierzycieli (...) spółki akcyjnej w dniu 11 grudnia 2013 r., zatwierdzonym postanowieniem Sadu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w P. z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt (...) i czy podlegają one redukcji obejmujących należności główne o 99%. Stan niepewności prawnej będzie więc usunięty w drodze podjęcia przez powoda obrony i podniesionych przez niego zarzutów w toku wytoczonego przez pozwanego procesu o zapłatę. Obecnie nie istnieje więc realna potrzeba uzyskania przez powoda wyroku ustalającego, albowiem nie spowoduje on dalszych skutków w stosunku do wyroku wydanego w sprawie o zasądzenie świadczenia. Także wydanie przez Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie o sygn. akt (...) postanowienia w przedmiocie zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia niniejszej sprawy nie sprzeciwia się uznaniu, że w sprawie brak jest interesu prawnego po stronie powoda. Zawieszenie postępowania w sprawie o sygn. akt (...) było podyktowane zależnością od wyniku niniejszej sprawy ( art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. ). Jakkolwiek Sąd pierwszej instancji jest związany tymże postanowieniem, jednakże w żaden sposób nie przesądza to o interesie prawnym powoda w niniejszej sprawie. Łączenie przesłanki zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. z badaniem interesu prawnego na podstawie art. 189 k.p.c. jest nieprawidłowe. Sąd zawieszając postępowanie bada bowiem wyłącznie czy dana sprawa ma charakter prejudycjalny, a nie zajmuje się jej wynikiem i ustaleniem, czy zostały spełnione przesłanki materialnoprawne dla uwzględnienia powództwa. Wobec faktu, że naruszenie przepisu art. 189 k.p.c. skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku, za bezprzedmiotowe należało uznać rozpoznanie zarzutu naruszenia art. 272 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze , w brzmieniu obowiązującym w stosunku do postępowania układowego powoda. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił. W konsekwencji zmiany orzeczenia co do istoty sprawy, zmianie uległo też zawarte w punkcie 2 wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. O kosztach procesu przed Sądem pierwszej instancji oraz kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. , odstępując od obciążania powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego. Przepis art. 102 k.p.c. ma charakter wyjątkowy, stanowi odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy, będącej osnową systemu orzekania o kosztach procesu. Zgodnie z tym przepisem, sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, gdy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. W ten sposób ustawodawca – w określonych okolicznościach – przyznał prymat zasadzie słuszności, nie określił jednak „wypadku szczególnie uzasadnionego" ani nie podał jego przykładów. Zdaniem Sądu Apelacyjnego taki szczególnie uzasadniony wypadek zachodzi w niniejszej sprawie. Po pierwsze wskazać należy, że powód pozostaje w likwidacji oraz swoje przychody w znacznej mierze przeznacza na realizację układu z wierzycielami. Ponadto, zastosowanie art. 102 k.p.c. uzasadnia fakt, że oddalenie powództwa w niniejszej sprawie nastąpiło na skutek odpadnięcia interesu prawnego powoda, wynikającego z wytoczenia powództwa o zapłatę przez pozwanego. Powód w chwili wytoczenia powództwa mógł więc być subiektywnie przekonany o zasadności dochodzenia swojego roszczenia w drodze powództwa o ustalenie. Sędzia Małgorzata Kaźmierczak Niniejsze pismo nie wymaga podpisu własnoręcznego na podstawie § 21 ust. 4 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym. W Portalu Informacyjnym umieściła: sekr. sąd. Patrycja Amiławska