I ACA 779/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Lublinie rozpoznał apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu, który oddalił powództwo o zapłatę kwoty 170.695,99 zł tytułem zwrotu bonifikaty po jej waloryzacji. Bonifikata została udzielona pierwotnej najemczyni, L. S., przy zakupie lokalu komunalnego. L. S. następnie darowała swój udział w lokalu wnuczce M. D. (1) i wnukowi M. Z. M. D. (1) sprzedała swój udział M. Z. za 200 000 zł, przeznaczając te środki na wykończenie domu męża, w którym zamieszkała z rodziną. Powód, jako organ właściwy, żądał zwrotu bonifikaty na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, stosując klauzulę generalną z art. 5 k.c., uznając żądanie za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd Apelacyjny podzielił to stanowisko. Wskazał, że choć powodowi co do zasady przysługiwało roszczenie, to jego dochodzenie w okolicznościach sprawy stanowiłoby nadużycie prawa. Sąd podkreślił trudną sytuację osobistą i materialną pozwanej, która po rozpadzie małżeństwa z dziećmi zamieszkała u matki, a uzyskane środki przeznaczyła na zapewnienie bytu rodzinie. Ponadto, lokal nadal służył celom mieszkaniowym bliskiej osoby. Sąd uznał, że wyegzekwowanie tak wysokiej kwoty od pozwanej zagroziłoby jej rodzinie i stanowiłoby karykaturę pomocy publicznej. W związku z tym apelacja powoda została oddalona, a koszty postępowania apelacyjnego nie zostały zasądzone od powoda na rzecz pozwanej na podstawie art. 102 k.p.c.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZastosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. w sprawach o zwrot bonifikaty przy zbyciu lokalu komunalnego, gdy dochodzenie roszczenia prowadzi do rażąco niesprawiedliwego rezultatu, zwłaszcza w kontekście ochrony rodziny i słabszych podmiotów.
Każdorazowa ocena stanu faktycznego jest kluczowa; orzeczenie ma charakter wyjątkowy i opiera się na specyficznych okolicznościach sprawy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy żądanie zwrotu bonifikaty udzielonej przy zakupie lokalu mieszkalnego, gdy nabywca (lub osoba bliska) zbyła lokal przed upływem 5 lat, jest dopuszczalne w sytuacji, gdy środki ze sprzedaży zostały przeznaczone na poprawę warunków mieszkaniowych rodziny i obecna sytuacja materialna pozwanej jest trudna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie zwrotu bonifikaty w takich okolicznościach stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.) i nie zasługuje na ochronę prawną.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo formalnego spełnienia przesłanek do zwrotu bonifikaty, jej dochodzenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Działania pozwanej, mające na celu zapewnienie bytu rodzinie, oraz jej trudna sytuacja materialna i osobista przemawiają za odmową uwzględnienia roszczenia. Ponadto, lokal nadal służy celom mieszkaniowym.
Czy osoba bliska w rozumieniu art. 68 ust. 2b ustawy o gospodarce nieruchomościami obejmuje brata ciotecznego?
Odpowiedź sądu
Sąd Okręgowy uznał, że pozwana traktowała brata ciotecznego jako osobę bliską, co miało znaczenie dla oceny jej motywacji, jednakże sama ta kwestia nie była decydująca dla rozstrzygnięcia opartego na art. 5 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał na więź pozwanej z bratem ciotecznym, któremu zbyła udział w lokalu, jako jeden z elementów oceny jej sytuacji. Sąd Apelacyjny nie skupił się na definicji osoby bliskiej w tym kontekście, lecz na całokształcie okoliczności faktycznych i ocenie z perspektywy art. 5 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) | organ_państwowy | powód |
| M. D. (1) | osoba_fizyczna | pozwana |
| L. S. | osoba_fizyczna | pierwotna najemczyni/darczyni |
| M. Z. | osoba_fizyczna | brat cioteczny pozwanej/obdarowany/nabywca udziału |
| S. D. | osoba_fizyczna | mąż pozwanej |
Przepisy (9)
Główne
u.g.n. art. 68 § ust. 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przewiduje obowiązek zwrotu bonifikaty po waloryzacji, jeśli nabywca zbył lokal przed upływem 5 lat. Stosuje się odpowiednio do osoby bliskiej, która zbyła lub wykorzystała nieruchomość na inne cele niż uzasadniające bonifikatę.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zakazuje nadużywania prawa podmiotowego, odsyłając do zasad współżycia społecznego. Sąd uznał, że dochodzenie zwrotu bonifikaty w okolicznościach sprawy stanowiło nadużycie prawa.
Pomocnicze
u.g.n. art. 68 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 68 § ust. 2a
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 68 § ust. 2b
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Dotyczy odpowiedniego stosowania przepisu do osoby bliskiej.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia nieobciążanie strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Stanowi o tym, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Żądanie zwrotu bonifikaty przez powoda stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.) ze względu na okoliczności faktyczne sprawy, w tym przeznaczenie środków na poprawę warunków mieszkaniowych rodziny i trudną sytuację materialną pozwanej. • Ochrona słabszego podmiotu (pozwanej i jej dzieci) powinna mieć pierwszeństwo przed uprawnieniami silniejszego podmiotu publicznoprawnego. • Lokal nadal służy celom mieszkaniowym bliskiej osoby, a powód nie poniósł rzeczywistej szkody.
Odrzucone argumenty
Powód formalnie posiadał prawo do żądania zwrotu bonifikaty na podstawie art. 68 ust. 2 u.g.n., ponieważ pozwana zbyła swój udział w lokalu przed upływem 5 lat od pierwotnego nabycia. • Argumentacja apelacji wskazująca na brak podstaw do rozszerzającej interpretacji wyjątków od obowiązku zwrotu bonifikaty.
Godne uwagi sformułowania
żądanie powoda wobec pozwanej byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa do otrzymania bonifikaty i żądania jej zwrotu. • działanie powoda, formalnie zgodne z treścią jego prawa podmiotowego, zmierzające do uzyskania żądanego świadczenia nie może być uważane – zgodnie z art. 5 kodeksu cywilnego - za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. • art. 5 kc ustanawia zakaz korzystania w określonych granicach z praw podmiotowych. Stanowi tzw. klauzulę generalną, odsyłającą do zasad współżycia społecznego, której treść wymaga każdorazowo doprecyzowania na gruncie konkretnej sprawy. • Rola zasad współżycia społecznego polega na synchronizowaniu przepisów prawa z nakazami moralności i obyczajów, na uelastycznianiu prawa i zapobieganiu stanom, do których odnosi się znana paremia „ summum ius - summa iniuria” (zbyt surowe stosowanie litery prawa może prowadzić do niesprawiedliwości). • Pomoc publiczna, jaką w istocie jest udzielanie bonifikaty [...] w tym konkretnym przypadku stałaby się tej pomocy karykaturą, czego nie można pogodzić z pozaprawnymi zasadami moralnymi funkcjonującymi w społeczeństwie, nakazującymi ochronę słabszych. • w niniejszej sprawie wyegzekwowanie z jej majątku należności powoda [...] spowodowałoby realne zagrożenie bytu rodziny pozwanej i brak perspektyw na jakąkolwiek poprawę obecnej sytuacji. […]
Skład orzekający
Magdalena Kuczyńska
przewodniczący-sprawozdawca
Ewa Popek
sędzia
Adam Czerwiński
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zastosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. w sprawach o zwrot bonifikaty przy zbyciu lokalu komunalnego, gdy dochodzenie roszczenia prowadzi do rażąco niesprawiedliwego rezultatu, zwłaszcza w kontekście ochrony rodziny i słabszych podmiotów."
Ograniczenia: Każdorazowa ocena stanu faktycznego jest kluczowa; orzeczenie ma charakter wyjątkowy i opiera się na specyficznych okolicznościach sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak zasady współżycia społecznego i ochrona rodziny mogą przeważyć nad formalnym prawem, nawet w relacji z instytucją państwową. Jest to przykład zastosowania klauzuli generalnej w praktyce, co jest zawsze interesujące dla prawników.
“Czy państwo może żądać zwrotu bonifikaty, gdy zagraża to rodzinie? Sąd Apelacyjny odpowiada: nie zawsze!”
Dane finansowe
WPS: 170 695,99 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.