I ACA 767/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powódki o wypłatę odszkodowania od pozwanej spółki ubezpieczeniowej z tytułu braku zapłaty należności przez jej kontrahenta, zgodnie z umową ubezpieczenia kredytu kupieckiego. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 72 000 zł, pomniejszoną o 10% udział własny powódki, uznając, że doszło do wypadku ubezpieczeniowego, mimo zgłoszenia szkody z przekroczeniem terminu 60 dni określonego w umowie. Pozwana spółka ubezpieczeniowa złożyła apelację, kwestionując m.in. zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących wypadku ubezpieczeniowego oraz interpretację umowy ubezpieczenia, która miała uzależniać ochronę od terminowego zgłoszenia przeterminowanych należności. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację, uznał ją za uzasadnioną jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zmienił wyrok sądu pierwszej instancji w punkcie dotyczącym kosztów, stosunkowo je rozdzielając. W pozostałej części apelacja została oddalona. Sąd Apelacyjny podkreślił, że klauzula umowna wyłączająca odpowiedzialność ubezpieczyciela z powodu uchybienia terminowi zgłoszenia przeterminowanych należności jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami Kodeksu cywilnego (art. 805, 818 k.c.) i jako taka jest nieważna. Sąd odwoławczy przyjął, że wypadek ubezpieczeniowy nastąpił w momencie braku zapłaty przez kontrahenta powódki, a opóźnienie w zgłoszeniu szkody nie może prowadzić do odmowy wypłaty odszkodowania, chyba że nastąpiło z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa i przyczyniło się do zwiększenia szkody lub uniemożliwiło ustalenie okoliczności wypadku, czego w tej sprawie nie wykazano. Sąd Apelacyjny oddalił również zarzut dotyczący daty początkowej naliczania odsetek, uznając termin wskazany przez sąd pierwszej instancji za prawidłowy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących umowy ubezpieczenia, w szczególności art. 805, 818, 807 k.c., w kontekście terminów zgłaszania szkody i nieważności klauzul umownych ograniczających odpowiedzialność ubezpieczyciela.
Orzeczenie dotyczy specyfiki ubezpieczenia kredytu kupieckiego, ale jego zasady interpretacyjne mogą mieć zastosowanie do innych rodzajów ubezpieczeń.
Zagadnienia prawne (3)
Czy opóźnienie w zgłoszeniu przeterminowanych należności przez ubezpieczającego może stanowić podstawę do odmowy wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela, pomimo braku winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa oraz braku wpływu opóźnienia na zwiększenie szkody lub ustalenie okoliczności wypadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, opóźnienie w zgłoszeniu przeterminowanych należności samo w sobie nie może stanowić podstawy do odmowy wypłaty odszkodowania, jeśli nie spełnione są przesłanki z art. 818 § 3 k.c. Klauzule umowne wyłączające odpowiedzialność ubezpieczyciela w takich sytuacjach są nieważne.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że klauzule umowne uzależniające wypłatę odszkodowania od terminowego zgłoszenia szkody są sprzeczne z art. 805 i 818 k.c. i jako takie są nieważne. Odmowa wypłaty odszkodowania jest możliwa tylko w przypadkach określonych w art. 818 § 3 k.c., tj. gdy naruszenie obowiązku powiadomienia nastąpiło z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa i przyczyniło się do zwiększenia szkody lub uniemożliwiło ustalenie okoliczności wypadku.
Jak należy interpretować umowę ubezpieczenia kredytu kupieckiego w kontekście terminów zgłoszenia szkody i wypadku ubezpieczeniowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowa ubezpieczenia kredytu kupieckiego powinna być interpretowana zgodnie z celem umowy, jakim jest ochrona ubezpieczonego. Wypadkiem ubezpieczeniowym jest brak zapłaty należności przez kontrahenta, a nie samo opóźnienie w zgłoszeniu tej należności ubezpieczycielowi.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, podkreślając, że wykładnia postanowień wzorca umowy ubezpieczenia musi uwzględniać cel umowy, jakim jest ochrona ubezpieczonego. W przypadku ubezpieczenia kredytu kupieckiego, szkodą jest brak zapłaty za dostarczone towary, a nie opóźnienie w zgłoszeniu tej sytuacji ubezpieczycielowi. Klauzule ograniczające odpowiedzialność ubezpieczyciela nie mogą być interpretowane na niekorzyść ubezpieczonego.
Czy sąd odwoławczy powinien stosunkowo rozdzielić koszty postępowania, jeśli powód wygrał sprawę co do zasady, ale jego żądanie zostało uwzględnione tylko w części?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo w części, a w pozostałej części oddalił, sąd odwoławczy powinien stosunkowo rozdzielić koszty postępowania zgodnie z art. 100 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny zmienił wyrok sądu pierwszej instancji w zakresie kosztów procesu, uznając, że skoro powództwo zostało uwzględnione w 90%, a w 10% oddalone (z uwagi na udział własny powódki), to należało zastosować zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów postępowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. | spółka | powódka |
| (...) S.A w B. (Francja) | spółka | pozwana |
| Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowe (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w I. | spółka | pozwana ad. 1 |
| (...) z siedzibą w P. | spółka | pozwana ad. 2 |
| (...) AG | spółka | poprzedniczka prawna pozwanej ad. 2 |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 805
Kodeks cywilny
Określa obowiązek ubezpieczyciela spełnienia świadczenia w razie zajścia wypadku ubezpieczeniowego.
k.c. art. 818
Kodeks cywilny
Reguluje skutki niedopełnienia przez ubezpieczającego obowiązku zawiadomienia o wypadku ubezpieczeniowym, dopuszczając zmniejszenie świadczenia tylko w określonych przypadkach (wina umyślna, rażące niedbalstwo, zwiększenie szkody).
k.c. art. 817
Kodeks cywilny
Określa termin wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela (30 dni od zawiadomienia o szkodzie) i zasady naliczania odsetek.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady wzajemnego zniesienia lub stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu w przypadku częściowego uwzględnienia lub oddalenia powództwa.
Pomocnicze
k.c. art. 807 § 1
Kodeks cywilny
Stanowi o nieważności postanowień umownych lub OWU sprzecznych z przepisami tytułu dotyczącego umowy ubezpieczenia.
k.c. art. 65 § 2
Kodeks cywilny
Nakazuje uwzględnienie celu umowy przy wykładni oświadczeń woli, co ma zastosowanie do interpretacji postanowień umowy ubezpieczenia.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Reguluje zasady naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady obciążania strony przegrywającej kosztami procesu.
k.p.c. art. 386 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje możliwość zmiany zaskarżonego orzeczenia przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje możliwość oddalenia apelacji przez sąd drugiej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule umowne wyłączające odpowiedzialność ubezpieczyciela z powodu opóźnienia w zgłoszeniu szkody są nieważne jako sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami k.c. • Wypadek ubezpieczeniowy w ubezpieczeniu kredytu kupieckiego to brak zapłaty należności przez kontrahenta, a nie opóźnienie w zgłoszeniu szkody. • Opóźnienie w zgłoszeniu szkody nie może prowadzić do odmowy wypłaty odszkodowania, jeśli nie spełnione są przesłanki z art. 818 § 3 k.c. • Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i zasadniczo prawidłowo zastosował prawo materialne, z wyjątkiem rozstrzygnięcia o kosztach.
Odrzucone argumenty
Opóźnienie w zgłoszeniu przeterminowanych należności przez ubezpieczającego stanowi warunek sine qua non objęcia należności ochroną ubezpieczeniową i uzasadnia odmowę wypłaty odszkodowania. • Sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował umowę ubezpieczenia i przepisy prawa materialnego, stosując art. 818 k.c. w sytuacji, gdy umowa przewidywała inne warunki. • Zasądzenie odsetek od dnia 7 listopada 2013 r. jest błędne, gdyż termin wypłaty odszkodowania wynikał z innych postanowień umowy.
Godne uwagi sformułowania
klauzula 9.5 sprzeczna jest z art. 805 i nast. k.c. i jako taka z mocy art. 807§ 1 k.c. nieważna. • Wypadkiem ubezpieczeniowym podlegającym ochronie z mocy zawartej przez strony umowy było, co nie ulega wątpliwości sądu odwoławczego, nie zapłacenie przez kontrahenta powódki należności wynikających z faktur dołączonych do pozwu. • Okoliczności braku zawiadomienia o wypadku, czy też opóźnienia w zawiadomieniu nie mogą być zatem przesłanką do odmowy wypłaty świadczenia.
Skład orzekający
Maria Iwankiewicz
przewodniczący
Agnieszka Sołtyka
sędzia sprawozdawca
Wiesława Buczek-Markowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umowy ubezpieczenia, w szczególności art. 805, 818, 807 k.c., w kontekście terminów zgłaszania szkody i nieważności klauzul umownych ograniczających odpowiedzialność ubezpieczyciela."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki ubezpieczenia kredytu kupieckiego, ale jego zasady interpretacyjne mogą mieć zastosowanie do innych rodzajów ubezpieczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują klauzule umowne w ubezpieczeniach i jak chronią ubezpieczonych przed niekorzystnymi zapisami, nawet jeśli zostały one zaakceptowane w umowie. Jest to istotne dla zrozumienia praktycznego stosowania prawa ubezpieczeniowego.
“Ubezpieczyciel nie może odmówić wypłaty odszkodowania z powodu spóźnionego zgłoszenia szkody – klauzula nieważna!”
Dane finansowe
WPS: 141 096,5 PLN
koszty zastępstwa procesowego: 8506 PLN
odszkodowanie: 72 000 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.