Orzeczenie · 2017-04-20

I ACa 756/16

Sąd

Sąd Apelacyjny w Lublinie

Miejsce

Lublin

Data

2017-04-20

SAOSCywilneprawo rzeczoweWysokaapelacyjny

skarga pauliańskabezskuteczność czynności prawnejwierzytelności podatkowedarowiznaniewypłacalnośćpokrzywdzenie wierzycielakoszty postępowaniaapelacja

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła powództwa Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. przeciwko H. B. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną. Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 23 lutego 2016 r. uznał za bezskuteczną wobec powoda umowę darowizny nieruchomości rolnej, zawartą między M. B. (dłużnikiem podatkowym) a jego synem H. B. (pozwanym), która miała na celu zaspokojenie wierzytelności podatkowych z tytułu podatku dochodowego, zryczałtowanego podatku dochodowego i podatku od towarów i usług. Wartość nieruchomości została określona na 100.000 zł, a zadłużenie wraz z odsetkami wynosiło ponad 157.000 zł. Sąd Okręgowy ustalił, że M. B. prowadził działalność gospodarczą, która została wykreślona, a zaległości podatkowe powstały w latach 2010-2011. Sąd nie dał wiary zeznaniom M. i H. B. co do braku świadomości pokrzywdzenia wierzyciela, uznając je za próbę uchylenia się od odpowiedzialności. Sąd Okręgowy powołał się na art. 527 § 3 k.c. i art. 528 k.c., wskazując na domniemania prawne oraz na to, że dłużnik stał się niewypłacalny w stopniu wyższym. Pozwany wniósł apelację, zarzucając naruszenie art. 233 § 1 kpc (błędne ustalenia faktyczne co do świadomości dłużnika), art. 232 kpc w zw. z art. 527 § 1 i 2 kc (niewykazanie przez powoda, że wierzytelność nie może być zaspokojona z majątku dłużnika) oraz art. 233 § 1 kpc (nieobdarzenie wiarą zeznań świadka M. B. i oddalenie wniosku dowodowego). Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację jako bezzasadną. Podkreślono, że pozwany nie zgłosił zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 kpc odnośnie oddalenia wniosku dowodowego, co uniemożliwia skuteczne powoływanie się na to uchybienie w apelacji. Ponadto, nawet gdyby dowody zostały dopuszczone, nie podważyłyby one oceny niewypłacalności dłużnika, gdyż wskazane przez niego wierzytelności nie przedstawiały realnej wartości ekonomicznej. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu Okręgowego i uznał, że spełnione zostały wszystkie przesłanki skargi pauliańskiej, w tym na podstawie art. 528 k.c., gdzie świadomość pozwanego co do działania ojca z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela jest obojętna, gdyż uzyskał on korzyść majątkową bezpłatnie. Koszty postępowania apelacyjnego zasądzono od pozwanego na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja i stosowanie przepisów o skardze pauliańskiej (art. 527-533 k.c.), w szczególności w kontekście wierzytelności publicznoprawnych (podatkowych) oraz znaczenie art. 528 k.c. w przypadku darowizn. Kwestie proceduralne związane z art. 162 kpc.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji darowizny nieruchomości rolnej na rzecz syna dłużnika podatkowego. Kluczowe jest ustalenie niewypłacalności dłużnika i jego świadomości pokrzywdzenia wierzyciela.

Zagadnienia prawne (3)

Czy umowa darowizny nieruchomości zawarta przez dłużnika podatkowego z jego synem może zostać uznana za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa w celu zaspokojenia zaległości podatkowych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, umowa darowizny może zostać uznana za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa, jeśli spełnione są przesłanki skargi pauliańskiej określone w art. 527 k.c. i nast., w szczególności gdy dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a wskutek czynności prawnej stał się niewypłacalny lub niewypłacalny w stopniu wyższym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umowa darowizny nieruchomości rolnej zawarta przez M. B. z jego synem H. B. była bezskuteczna wobec Skarbu Państwa, ponieważ M. B. działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela (zaległości podatkowe), a w wyniku darowizny stał się niewypłacalny. Sąd powołał się na domniemania prawne z art. 527 § 3 k.c. i art. 528 k.c., a także na fakt, że pozwany uzyskał korzyść majątkową bezpłatnie, co czyniło jego ewentualną nieświadomość obojętną.

Czy sąd może oddalić wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodów z dokumentów potwierdzających istnienie wierzytelności dłużnika, jeśli strona nie zgłosiła zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 kpc?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, strona, która nie zgłosiła zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 kpc odnośnie postanowienia sądu, traci prawo do powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że przepisy postępowania nakazują sądowi wziąć je pod uwagę z urzędu lub strona uprawdopodobni brak winy w niezgłoszeniu zastrzeżenia.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny stwierdził, że pozwany nie zgłosił zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 kpc odnośnie postanowienia Sądu Okręgowego o oddaleniu wniosku dowodowego. W związku z tym, pozwany utracił prawo do kwestionowania tego postanowienia w apelacji. Niezależnie od tego, sąd uznał, że nawet gdyby dowody zostały dopuszczone, nie podważyłyby one oceny niewypłacalności dłużnika, gdyż wskazane przez niego wierzytelności nie przedstawiały realnej wartości ekonomicznej.

Czy wskazanie przez osobę trzecią (nabywcę w drodze darowizny) posiadania przez dłużnika wierzytelności, które nie mogą być realnie zaspokojone, może zwolnić ją od odpowiedzialności w ramach skargi pauliańskiej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, wskazanie przez osobę trzecią posiadania przez dłużnika wierzytelności, które nie przedstawiają realnej wartości ekonomicznej, nie może być uznane za wypełnienie obowiązku przewidzianego w art. 533 k.c., gdyż przepis ten wymaga wskazania takiego mienia dłużnika, które gwarantuje wierzycielowi zaspokojenie jego wierzytelności.

Uzasadnienie

Sąd wyjaśnił, że art. 533 k.c. wymaga wskazania przez osobę trzecią mienia dłużnika, które gwarantuje zaspokojenie wierzyciela. Wierzytelności, które nie mogą być zaspokojone, mają zerową wartość ekonomiczną i nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia się z odpowiedzialności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie apelacji

Strona wygrywająca

Skarb Państwa – Naczelnik Urzędu Skarbowego w C.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Skarb Państwa – Naczelnik Urzędu Skarbowego w C.	organ_państwowy	powód
H. B.	osoba_fizyczna	pozwany
M. B.	osoba_fizyczna	dłużnik
Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej	instytucja	zastępstwo procesowe powoda

Przepisy (11)

Główne

k.c. art. 527 § § 1

Kodeks cywilny

Określa przesłanki uznania czynności prawnej za bezskuteczną wobec wierzyciela, gdy dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową.

k.c. art. 527 § § 3

Kodeks cywilny

Wskazuje na domniemanie prawne istnienia świadomości pokrzywdzenia wierzyciela, gdy wskutek czynności prawnej dłużnik stał się niewypłacalny w stopniu wyższym niż dotychczas.

k.c. art. 528

Kodeks cywilny

Stanowi, że wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, gdy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, nawet jeśli nie wiedziała o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia.

Pomocnicze

k.c. art. 533

Kodeks cywilny

Określa możliwość zwolnienia się osoby trzeciej od zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela poprzez zaspokojenie wierzyciela lub wskazanie mu wystarczającego mienia dłużnika.

k.p.c. art. 233 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy oceny dowodów przez sąd i zasad swobodnej oceny dowodów.

k.p.c. art. 162

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje kwestię zgłaszania zastrzeżeń do protokołu w trybie postępowania cywilnego.

k.p.c. art. 385

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna oddalenia apelacji przez sąd drugiej instancji.

k.p.c. art. 98 § § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasad zasądzania kosztów procesu.

u.P.G.RP. art. 11 § ust. 3

Ustawa o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej

Dotyczy kosztów zastępstwa procesowego Prokuratorii Generalnej.

u.k.s.c. art. 113 § ust. 1

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Dotyczy opłat sądowych.

u.k.s.c. art. 13 § ust. 1

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Dotyczy opłat sądowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spełnienie przesłanek skargi pauliańskiej (art. 527 k.c. i nast.). • Działanie dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. • Niewypłacalność dłużnika w stopniu wyższym wskutek czynności prawnej. • Bezpłatne uzyskanie korzyści majątkowej przez pozwanego (art. 528 k.c.). • Nieskuteczność zarzutów apelacji dotyczących naruszenia art. 233 kpc i art. 162 kpc.

Odrzucone argumenty

Zarzuty apelacji dotyczące błędnych ustaleń faktycznych i naruszenia przepisów postępowania (art. 233 kpc). • Zarzuty apelacji dotyczące niewłaściwego zastosowania przepisów (art. 232 kpc w zw. z art. 527 § 1 i 2 kc). • Argumentacja pozwanego dotycząca istnienia wierzytelności dłużnika, które nie mogły być zaspokojone. • Próba podważenia postanowienia o oddaleniu wniosku dowodowego mimo braku zastrzeżenia do protokołu.

Godne uwagi sformułowania

zasady doświadczenia życiowego wskazują na to, że osoby pozostające w bliskich stosunkach ojciec - syn, posiadają – z uwagi na wspólność interesów rodziny– wiedzę o sytuacji majątkowej drugiej osoby. • wierzytelności, które nie mogą być zaspokojone, mają w zasadzie zerową wartość ekonomiczną • świadomość pozwanego co do działania jego ojca z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela, jest obojętna ze względu na treść art. 528 kc.

Skład orzekający

Danuta Mietlicka

przewodniczący

Magdalena Kuczyńska

sędzia

Jerzy Nawrocki

sędzia (spr.)

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów o skardze pauliańskiej (art. 527-533 k.c.), w szczególności w kontekście wierzytelności publicznoprawnych (podatkowych) oraz znaczenie art. 528 k.c. w przypadku darowizn. Kwestie proceduralne związane z art. 162 kpc."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji darowizny nieruchomości rolnej na rzecz syna dłużnika podatkowego. Kluczowe jest ustalenie niewypłacalności dłużnika i jego świadomości pokrzywdzenia wierzyciela.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak Skarb Państwa może odzyskać należności podatkowe, nawet jeśli dłużnik próbował ukryć majątek poprzez darowiznę. Podkreśla znaczenie skargi pauliańskiej w ochronie wierzycieli, w tym publicznych.

“Skarbówka odzyskała majątek: darowizna na rzecz syna uznana za próbę uniknięcia płacenia podatków!”

Dane finansowe

WPS: 157 891,61 PLN

koszty postępowania apelacyjnego: 5400 PLN

zwrot kosztów procesu: 3600 PLN

nieuiszczona opłata od pozwu: 5000 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników