I ACa 710/13

Sygn. akt I ACa 710/13 POSTANOWIENIE Dnia 25 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga Sędziowie: SSA Jacek Nowicki SSA Jerzy Geisler (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Agnieszka Paulus po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy z wniosku Prokuratora Rejonowego w Złotowie z udziałem K. M. oraz Prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. delegowanego do Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu Z. P. o ubezwłasnowolnienie na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu - XIV Wydział Cywilny z siedzibą w Pile z dnia 29 maja 2013 sygn. akt XIV Ns 29/13 p o s t a n a w i a: apelację oddalić. J. Nowicki M. Mazurkiewicz-Talaga J. Geisler UZASADNIENIE Prokurator Rejonowy w Złotowie wniósł o ubezwłasnowolnienie całkowite uczestnika postępowania K. M. z powodu znacznego upośledzenia umysłowego. Postanowieniem z dnia 29 maja 2013 roku, sygn. akt: XIV Ns 29/13, Sąd Okręgowy w Poznaniu XIV Wydział Cywilny z siedzibą w Pile ubezwłasnowolnił całkowicie K. M. , urodzonego w dniu (...) , zamieszkałego w L. , ul. (...) , z powodu upośledzenia umysłowego w stopniu znacznym. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i prawne: K. M. urodził się w dniu 3 września 1991 roku z porażeniem mózgowym. Jest kawalerem, chodzi tylko na czworakach, nie mówi, jest niemal całkowicie niesamodzielny w czynnościach związanych z samoobsługą, dlatego wymaga stałej opieki. Nie nawiązuje kontaktu z osobami obcymi. Mieszka z rodzicami, matka zapewnia mu całkowitą opiekę. Otrzymuje rentę i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 680,00 zł łącznie. Uczestnik postępowania jest upośledzony umysłowo w stopniu znacznym na skutek mózgowego porażenia dziecięcego. W związku z tym nie jest w stanie zrozumieć złożoności czynności prawnych. Nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem i prowadzić swoich spraw. Nie ma szans na poprawę jego poziomu intelektualnego. W tak ustalonym stanie faktycznym, po przeprowadzeniu oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, Sąd Okręgowy uznał, iż zachodzą podstawy do ubezwłasnowolnienia całkowitego K. M. . Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 13 § 1 k.c. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że uczestnik postępowania jest dotknięty znacznym niedorozwojem umysłowym, zaś z opinii biegłych sądowych wynika, że jego zdolność do kierowania swoim postępowaniem jest zniesiona. Sąd I instancji wyjaśnił również, że w jego ocenie zachodziły przesłanki do wydania w dniu 17 maja 2013 roku postanowienia o odstąpieniu od doręczania pism sądowych uczestnikowi postępowania w składzie jednoosobowym, gdyż zgodnie z art. 47 § 2 k.p.c. (obecnie art. 47 § 3 k.p.c. ) w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. postanowienia i zarządzenia w tego rodzaju sprawach może wydawać przewodniczący. Dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, że postanowienie o ubezwłasnowolnieniu uczestnika postępowania wydał bez nadania biegu zażaleniu na postanowienie z dnia 17 maja 2013 roku, gdyż kwestionowane rozstrzygnięcie było skuteczne już z chwilą podpisania sentencji ( art. 360 k.p.c. ), a wniesienie zażalenia nie miało skutku wstrzymania biegu postępowania. W/w postanowienie w całości apelacją zaskarżył Prokurator Okręgowy w Poznaniu, zarzucając wydanie go w warunkach nieważności postępowania, określonych w art. 379 § 1 pkt 4 k.p.c. , z uwagi na fakt, że skład sądu orzekającego w sprawie o ubezwłasnowolnienie był sprzeczny z przepisami prawa, tj. art. 544 § 1 k.p.c. , albowiem w toku postępowania o sygn. akt: XIV Ns 29/13 wydane zostało w dniu 17 maja 2013 roku postanowienie w przedmiocie zaniechania czynności i ustanowienia kuratora dla uczestnika postępowania w składzie jednego sędziego, mimo wynikającego z treści przepisów obligatoryjnego 3-osobowego składu sędziów zawodowych. Skarżący zarzucił nadto naruszenie art. 556 § 2 k.p.c. poprzez uniemożliwienie rozpatrzenia złożonego przez niego zażalenia na w/w postanowienie. Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne oraz większość wniosków prawnych, poczynionych przez Sąd I instancji, czyniąc je tym samym podstawą własnego rozstrzygnięcia. Niezasadny okazał się zarzut nieważności postępowania, której apelujący upatrywał w sprzeczności składu sądu, wydającego postanowienie z dnia 17 maja 2013 roku o odstąpieniu od doręczania pism sądowych uczestnikowi postępowania i ustanowieniu kuratora, z przepisami prawa ( art. 379 pkt 4) k.p.c. ). Zdaniem wnoszącego apelację postanowienie to wydane zostało z naruszeniem art. 544 § 1 k.p.c. , który przewiduje, że sprawy o ubezwłasnowolnienie podlegają rozpoznaniu w składzie trzech sędziów zawodowych. Tymczasem postanowienie z dnia 17 maja 2013 roku wydane zostało na posiedzeniu niejawnym przez jednego sędziego. Stanowiska tego Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie nie podziela, przychylając się do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 listopada 2012 roku, sygn. akt: III CZP 71/12 – LEX nr 1230049, zgodnie z którym postanowienia i zarządzenia, które nie dotyczą istoty sprawy, w postępowaniu o ubezwłasnowolnienie może wydawać na posiedzeniu niejawnym przewodniczący w składzie jednoosobowym. Uzasadniając ten pogląd Sąd Najwyższy wyjaśnił, że po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 1 marca 1996 roku o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) w art. 47 § 2 (obecnie art. 47 § 3 ) k.p.c. nie ma już bezpośredniego odwołania do składu ławniczego, zatem ograniczenia wynikające z tego przepisu przestały działać. Współcześnie nie ma więc przeszkód, aby zgodnie z tym przepisem - przy uwzględnieniu dyrektyw płynących z art. 13 § 2 k.p.c. - postanowienia i zarządzenia w postępowaniu nieprocesowym wydawał przewodniczący, niezależnie od tego, jaki skład jest właściwy do orzekania co do istoty sprawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienie o odstąpieniu od doręczania pism sądowych uczestnikowi postępowania i ustanowieniu kuratora nie stanowi rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. W postanowieniu z dnia 20 maja 2009 roku, sygn. akt: I CZ 23/09 – LEX nr 519340, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że postanowienie co do istoty sprawy to takie, które rozstrzyga o istocie sprawy. Tą istotą było w niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku o ubezwłasnowolnienie, zatem w składzie wynikającym z treści art. 544 § 1 k.p.c. bezsprzecznie musiało być wydane postanowienie o ubezwłasnowolnieniu. O tym, jakie postanowienie należy uznać za „rozstrzygnięcie co do istoty sprawy”, można pośrednio wnioskować także na podstawie treści art. 518 k.p.c. , który wskazuje, jakie środki zaskarżenia przysługują od postanowień co do istoty sprawy, a jakie od innych postanowień wydawanych w toku sprawy, w przypadkach wskazanych w ustawie. Natomiast postanowienie z dnia 17 maja 2013 roku tej cechy nie miało, gdyż rozstrzygało ono kwestię wpadkową. W konsekwencji mogło ono zostać wydane na posiedzeniu niejawnym przez przewodniczącego w składzie jednoosobowym. Nie zachodzi zatem, jak zaznaczono na wstępie, nieważność postępowania. Jak chodzi natomiast o podniesiony w apelacji zarzut dotyczący uniemożliwienia rozpoznania wniesionego przez Prokuratora Okręgowego w Poznaniu zażalenia na w/w postanowienie z dnia 17 maja 2013 roku, to jest on uzasadniony, jednakże nie miało to ostatecznie wpływu na wynik postępowania. Główny zarzut sformułowany w tym zażaleniu dotyczy nieważności postępowania, zaistniałej przy wydawaniu tego postanowienia. W konsekwencji jeśli Sąd Odwoławczy uznał, iż wydane postanowienie jest ważne, to należy przyjąć, że nierozpoznanie wniesionego zażalenia w toku instancyjnym nie miało istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia o ubezwłasnowolnieniu. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. SSA Jacek Nowicki SSA Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga SSA Jerzy Geisler