I ACa 645/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Łodzi rozpoznał sprawę z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w likwidacji przeciwko E. L. i W. S. o uznanie czynności prawnych za bezskuteczne. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy uznał za bezskuteczne wobec powódki cztery umowy darowizny udziałów w spółkach, zawarte w 2009 roku przez P. L. i M. S. na rzecz ich dzieci, E. L. i W. S. Czynności te miały służyć zaspokojeniu wierzytelności spółki wobec dłużników, wynikającej z ugody z 2006 roku. Sąd Okręgowy oddalił powództwo w pozostałej części, dotyczącym darowizn z 2002 roku, uznając je za dokonane przed powstaniem wierzytelności i wniesione po terminie. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje zarówno strony powodowej, jak i pozwanych. W odniesieniu do apelacji powódki, sąd uznał, że zarzuty naruszenia prawa procesowego (art. 299 kpc) i materialnego (art. 5 kc w zw. z art. 534 kc) są bezzasadne. Podkreślono, że termin do wytoczenia skargi pauliańskiej (art. 534 kc) jest terminem zawitym, a jego uchybienie powoduje wygaśnięcie roszczenia. Sąd uznał, że powódka uchybiła temu terminowi w odniesieniu do darowizn z 2002 roku, a stosowanie art. 5 kc do terminów zawitych jest dopuszczalne jedynie w wyjątkowych okolicznościach, których w tej sprawie nie wykazano. Sąd wskazał również na opieszałość powódki w dochodzeniu roszczeń. Odnosząc się do apelacji pozwanych, sąd uznał je za bezzasadne. Podkreślono, że powódka wykazała zasadność powództwa, gdyż egzekucja przeciwko dłużnikom okazała się bezskuteczna, a wskazana przez pozwanych hipoteka na nieruchomości podmiotu trzeciego nie stanowiła realnej gwarancji zaspokojenia wierzyciela ze względu na jej niską kolejność i wartość zabezpieczeń. Sąd Apelacyjny oddalił obie apelacje i zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja terminów zawitych w kontekście skargi pauliańskiej i dopuszczalności stosowania art. 5 kc; ocena realności zabezpieczenia wierzytelności w ramach skargi pauliańskiej.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów dotyczących skargi pauliańskiej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy dopuszczalne jest stosowanie art. 5 Kodeksu cywilnego (zasady współżycia społecznego) do terminów zawitych, w szczególności terminu do wytoczenia powództwa ze skargi pauliańskiej (art. 534 kc)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, stosowanie art. 5 kc do terminów zawitych jest dopuszczalne jedynie w wyjątkowych okolicznościach i z dużą ostrożnością, a w niniejszej sprawie nie wykazano takich okoliczności. Uchybienie terminowi zawitemu powoduje wygaśnięcie uprawnienia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podkreślił, że terminy zawite mają na celu zachowanie rygoryzmu skutku upływu terminu, a dopuszczenie stosowania art. 5 kc mogłoby zniweczyć ten cel. Powołano się na doktrynę i orzecznictwo wskazujące, że w przypadku terminów zawitych nie mamy do czynienia z wykonywaniem prawa podmiotowego, które sąd mógłby oceniać pod kątem nadużycia. Nawet jeśli dopuścić taką możliwość, wymaga to nadzwyczajnych okoliczności, których w sprawie nie stwierdzono. Ponadto, opieszałość powódki w dochodzeniu roszczeń dodatkowo osłabia argumentację o potrzebie zastosowania art. 5 kc.
Czy darowizny dokonane przez dłużników na rzecz osób trzecich (dzieci) w 2002 roku, przed powstaniem wierzytelności (ugoda z 2006 roku), mogą zostać uznane za bezskuteczne w ramach skargi pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, darowizny dokonane przed powstaniem wierzytelności nie mogą być uznane za bezskuteczne w ramach skargi pauliańskiej, a dodatkowo powództwo w tym zakresie zostało wniesione po upływie pięcioletniego terminu zawitego z art. 534 kc.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy, a następnie Sąd Apelacyjny, uznał, że darowizny z sierpnia 2002 roku zostały dokonane przed zawarciem umowy sprzedaży (listopad 2003 roku) i przed powstaniem wierzytelności wynikającej z ugody (marzec 2006 roku). Ponadto, pozew wniesiono po upływie pięcioletniego terminu zawitego z art. 534 kc, licząc od daty wniesienia pierwotnego pozwu (kwiecień 2010 roku).
Czy wskazanie przez pozwanych hipoteki ustanowionej na nieruchomości podmiotu trzeciego jako sposobu zaspokojenia wierzyciela wyłącza możliwość uznania dokonanych przez dłużników darowizn za bezskuteczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wskazanie hipoteki nie wyłącza możliwości uznania darowizn za bezskuteczne, jeśli hipoteka ta nie stanowi realnej gwarancji zaspokojenia wierzyciela.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że hipoteka ustanowiona na nieruchomości podmiotu trzeciego, będąca 15 w kolejności zabezpieczeniem, nie stwarza realnych gwarancji zaspokojenia wierzyciela, zwłaszcza w kontekście wartości wcześniejszych zabezpieczeń i wartości nieruchomości. Zgodnie z orzecznictwem, wskazanie innego majątku dłużnika musi gwarantować zaspokojenie wierzyciela z najwyższym stopniem prawdopodobieństwa.
Czy brak wskazania przez pozwanych innego majątku dłużnika, z którego powódka mogłaby się zaspokoić, lub brak zaspokojenia roszczenia samodzielnie, uzasadnia uznanie czynności za bezskuteczną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak wskazania innego majątku dłużnika lub zaspokojenia roszczenia przez osobę trzecią, przy jednoczesnym istnieniu przesłanek skargi pauliańskiej, uzasadnia uznanie czynności za bezskuteczną.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy i Apelacyjny wskazały, że pozwani nie wykazali istnienia innego majątku dłużników, z którego powódka mogłaby się zaspokoić, ani nie zaspokoili jej roszczenia samodzielnie. W kontekście bezskuteczności egzekucji i iluzoryczności zabezpieczenia hipotecznego, uznano czynność za bezskuteczną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółka Akcyjna w (...) z siedzibą w P. | spółka | powód |
| E. L. | osoba_fizyczna | pozwany |
| W. S. | osoba_fizyczna | pozwany |
| P. L. (1) | osoba_fizyczna | dłużnik |
| J. L. | osoba_fizyczna | darczyńca |
| M. S. (1) | osoba_fizyczna | dłużnik |
| A. F. | osoba_fizyczna | wspólnik |
Przepisy (4)
Główne
k.c. art. 534
Kodeks cywilny
Sąd Apelacyjny uznał, że termin do wytoczenia powództwa ze skargi pauliańskiej ma charakter zawity i jego uchybienie powoduje wygaśnięcie roszczenia. W przypadku darowizn z 2002 roku, powództwo wniesione w 2010 roku było po terminie.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Sąd Apelacyjny rozważał dopuszczalność stosowania art. 5 kc do terminów zawitych, uznając je za dopuszczalne jedynie w wyjątkowych okolicznościach.
k.c. art. 528
Kodeks cywilny
Sąd Okręgowy podniósł, że stan wiedzy pozwanych o działaniu dłużników z pokrzywdzeniem wierzyciela pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przypadku darowizn na rzecz osób najbliższych i nieodpłatnych.
k.c. art. 533
Kodeks cywilny
Sąd Apelacyjny podkreślił, że osoba trzecia może zwolnić się od zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela żądającego uznania czynności za bezskuteczną tylko przez wskazanie realnie służącej zaspokojeniu wierzyciela majątku dłużnika.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Darowizny z 2009 roku dokonane przez dłużników (P. L., M. S.) na rzecz pozwanych (E. L., W. S.) były bezskuteczne wobec powódki ze względu na pokrzywdzenie wierzyciela. • Egzekucja prowadzona przez powódkę przeciwko dłużnikom okazała się bezskuteczna. • Wskazana przez pozwanych hipoteka na nieruchomości podmiotu trzeciego nie stanowiła realnej gwarancji zaspokojenia wierzyciela. • Darowizny z 2009 roku zostały dokonane w terminie przewidzianym przez art. 534 kc.
Odrzucone argumenty
Darowizny z 2002 roku dokonane przez dłużników (P. L., M. S.) na rzecz pozwanych (E. L., W. S.) powinny zostać uznane za bezskuteczne. • Zastosowanie art. 5 kc do terminów zawitych (art. 534 kc) w odniesieniu do darowizn z 2002 roku. • Naruszenie art. 299 kpc poprzez pominięcie dowodu z przesłuchania stron.
Godne uwagi sformułowania
termin do wytoczenia powództwa ze skargi pauliańskiej ma charakter zawity, co oznacza, że po upływie tego terminu roszczenie upada – wygasa, tzn. nie można go już skutecznie dochodzić. • dopuszczenie takiego rozwiązania mogłoby zniweczyć cel ustanowienia prekluzji, jakim jest zachowanie rygoryzmu skutku upływu terminu. • nie jest uprawnione stosowanie art. 5 kc do terminów zawitych, powodujących wygaśnięcie uprawnień ponieważ w przypadku takich terminów nie mamy do czynienia z wykonywaniem prawa podmiotowego, które sąd mógłby poddać ocenie. • zwolnienie się od zadośćuczynieniu roszczeniu wierzyciela może być skuteczne jedynie wtedy, gdy wartość wskazanego mienia odpowiada uzyskanej przez osobę trzecią korzyści majątkowej i gdy mienie to może rzeczywiście służyć zaspokojeniu wierzyciela. • hipoteka zabezpieczająca wierzytelność strony powodowej oznaczona jest numerem 15, co przy zachowaniu kolejności realizowania ograniczonych praw rzeczowych, w ocenie Sądu, czyni zaspokojenie się z obciążonej nieruchomości, co najmniej niepewnym.
Skład orzekający
Anna Cesarz
przewodniczący
Lilla Mateuszczyk
sędzia
Tomasz Szabelski
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja terminów zawitych w kontekście skargi pauliańskiej i dopuszczalności stosowania art. 5 kc; ocena realności zabezpieczenia wierzytelności w ramach skargi pauliańskiej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów dotyczących skargi pauliańskiej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy klasycznego zastosowania skargi pauliańskiej, ale z ciekawym wątkiem dotyczącym terminu zawitego i potencjalnego stosowania klauzuli generalnej z art. 5 kc. Pokazuje też, jak sądy oceniają realność zabezpieczeń.
“Czy można odzyskać majątek darowany lata temu? Kluczowa lekcja o terminach i skardze pauliańskiej.”
Dane finansowe
WPS: 979 100 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 2742,46 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 2742,46 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.