I ACa 581/22

Sygn. akt I ACa 581/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej w składzie: Przewodniczący: Sędzia Mariola Głowacka Protokolant: sekr. sąd. Ewelina Frąckowiak po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2023 r. w (...) na rozprawie sprawy z powództwa S. U. przeciwko (...) Bank (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. o stwierdzenie nieważności umowy na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 27 października 2021 r. , sygn. akt I C 571/20 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się postanowienia, którym je zasądzono do dnia zapłaty. Mariola Głowacka do systemu wprowadziła st. sekr. sąd. S. W. Niniejsze pismo nie wymaga podpisu na podstawie § 100a ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym. Sygn. akt I ACa 581/22 UZASADNIENIE Powód S. U. pozwem skierowanym przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. domagał się stwierdzenia nieważności umowy o kredyt konsolidacyjny nr (...) (...) oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda zwrot kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenia powództwa w całości i zasądzenie solidarnie od powoda na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 27 października 2021r. oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 12 maja 2006r. strony niniejszego postępowania zawarły umowę kredytu konsolidacyjnego, której przedmiotem była kwota 36.850,51 (...) na finansowanie spłat kredytu gotówkowego, pożyczek hipotecznych i na dowolny cel. W umowie strony ustaliły oprocentowanie kredytu, jego zabezpieczenie, sposób spłaty. W treści umowy zostało zawarte oświadczenie powoda z którego wynika, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych, że zmiana ta będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu i na wysokość rat kredytu i, że poniesie to ryzyko. We wniosku kredytowym z 19 kwietnia 2006r. powód wskazał m.in., że prowadzi działalność gospodarczą w postaci szkoły nauki jazdy i pośrednictwa finansowego, że korzystał w przeszłości z kredytów i że wnioskuje o kredyt w wysokości 90.000 zł w walucie (...) na 20 lat. W swoich zeznaniach złożonych na rozprawie w dniu 13 października 2021r. powód wskazał, że pracownicy pozwanego (...) twierdzili, iż kredyt indeksowany do franka jest bardzo korzystny, bo można uzyskać większą kwotę, dzięki większej zdolności kredytowej. Wskazał, że nie został poinformowany, że jeżeli frank szwajcarski będzie droższy, to zwiększy się kwota kredytu. Powód nie miał żadnej powszechnej wiedzy na temat cen walut. Powód nie czytał treści umowy kwestionowanej pozwem, wskazał, że pracownik (...) przedstawił mu na monitorze jego zdolność kredytową, okres kredytowania, wysokość raty i na podstawie takiej wiedzy podpisał umowę. Powód zeznał też, że wcześniej zawartych umów kredytu też nie czytał, miał zaufanie do Banku. Powód nie interesował się propozycjami innych banków w zakresie kredytów, nie pamięta ile spotkań odbył w (...) przed podpisaniem umowy, ale na pewno kilka. Powód zaczął sprawdzać prawidłowość wyliczeń poszczególnych rat, gdy kurs franka przekroczył 4 zł, aktualnie powodowi nie odpowiada rata kredytu, bo umawiał się na 500 zł, a płaci 700 zł. Sąd pierwszej instancji ustalił, że w 2006r. pozwany (...) miał w ofercie kredyty walutowe i złotowe. W pierwszej kolejności pracownicy Banku proponowali kredyty złotowe, a jeżeli kredytobiorca był zdecydowany na kredyt w walucie, to prezentowano mu również zagrożenia z tym związane, czyli te dotyczące kursu i oprocentowania. Pracownicy (...) prezentując kredyty walutowe informowali również o tym, że jeżeli wzrośnie kurs franka, to zwiększy się rata kredytu i kapitał do spłaty, informowali również o tym, że zmianie może ulec również składnik oprocentowania, czyli LIBOR. Powód ma aktualnie możliwość przewalutowania kredytu. Pracownicy pozwanego (...) nie zapewniali powoda o tym, że kredyt walutowy jest dla niego najbezpieczniejszy, najtańszy czy najlepszy. Powód miał możliwość negocjowania np. oprocentowania kredytu, wielkości kredytu, zabezpieczenia. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd podkreślił, że powód domaga się stwierdzenia nieważności umowy o kredyt zawartej z pozwanym (...) w dniu 12 maja 2006r. zarzucając, że (...) nie poinformował go o ryzyku walutowym, o kryteriach ustalania kursu po jakim będzie następowało przeliczanie kredytu przy jego wypłacie i przy spłacie. Zarzucił też, że nie miał możliwości swobodnego zapoznania się z treścią umowy, nie miał możliwości indywidualnego ustalenia poszczególnych jej zapisów i stwierdził, że umowa jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interes jako konsumenta. Sąd Okręgowy uznał, że powód przy zawieraniu umowy działał jako konsument, ponieważ umowa nie miała związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Z treści art. 22 ( 1 ) k.c. wynika, że za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Przepisy kodeksu cywilnego w art. 385 ( 1 ) i następne kodeksu cywilnego zawierają postanowienia, które chronią konsumenta, dokonującego czynności prawnej z przedsiębiorcą. Przy rozstrzyganiu tzw. sporów konsumenckich winien zostać uwzględniony wzorzec konsumenta. W piśmiennictwie i judykaturze przeważa pogląd, że takim wzorcem jest konsument świadomy, odpowiedzialny, sumienny, respektujący zasadę wiążącej mocy i trwałości umów. W stosunkach cywilnoprawnych nie jest dopuszczalne faworyzowanie żadnej ze stron, także konsumenta, raczej chodzi o ewentualne wyrównywanie praw tej grupy z uwagi na jej dyskryminowanie czy podatność na naciski. Zdaniem Sądu nie ma zatem podstaw do przyznania powodowi, jako konsumentowi uprzywilejowanej pozycji w której byłby zwolniony z obowiązku jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści umowy o kredyt (chodzi o zapoznanie się z treścią umowy w której zawarte są także oświadczenia). Powód natomiast nie przeczytał treści umowy, podpisał ją, ponieważ miał zaufanie do (...) A tymczasem umowa miała obowiązywać strony przez 20 lat i wprowadzała dla powoda określone obowiązki, zawierała pouczenia i informacje. Powód jako świadomy konsument winien był zapoznać się z treścią umowy i domagać się wyjaśnienia tych jej zapisów, które nie były dla niego jasne. Pełniąc funkcję doradcy finansowego powód posiadał większą, niż przeciętny klient (...) , wiedzę. Tak przynajmniej należałoby wnioskować. W treści umowy znajdują się zapisy o tym, że powód został poinformowany o ryzyku zmiany kursów walutowych i o tym, że zmiana kursu walutowego będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia i na wysokość rat kredytu. Jest też oświadczenie powoda, że poniesie to ryzyko. Podpisując umowę powód potwierdził, że zapoznał się z jej treścią. Zdaniem Sądu w zaistniałych okolicznościach można zasadnie stwierdzić, że celem, który przyświecał powodowi, była potrzeba polepszenia swojej sytuacji finansowej poprzez zmniejszenie raty kredytu. I generalnie powód nie kwestionowałby umowy, gdyby nie fakt, że uległ zmianie kurs franka szwajcarskiego i zwiększyła się wysokość rat. Powód twierdzi, że umawiał się na ratę w wysokości 500 zł, a nie 700 zł. W ocenie Sądu trudno zakładać czy powód faktycznie podpisałby kwestionowaną umowę, gdyby zapoznał się z jej treścią. Na pewno jednak powinien zachować pewien stopień krytycyzmu czy wręcz niewielkiej podejrzliwości jeśli chodzi o jej zapisy, tak bardzo promujące kredytobiorców zawierających umowy kredytu powiązanego z kursem franka szwajcarskiego. Nie jest przecież prawdą, by pracownicy pozwanego (...) zapewnili powoda, że umowa, którą chce zawrzeć jest najlepsza, najbezpieczniejsza czy najtańsza. Umowa, którą strony zawarły ma obowiązywać 20 lat, więc trudno nawet przypuszczać, by przez te wszystkie lata była tak samo korzystna, skoro kursy walut ulegają zmianie. Ponadto powód wykonując działalność gospodarczą w formie doradztwa finansowego, winien mieć choćby podstawową wiedzę w zakresie funkcjonowania banków i przynajmniej zastanowić się nad kwestią takiej różnorodności, jeśli chodzi o kredyty złotówkowe i indeksowane. Jak to możliwe, że zawierając umowę kredytu indeksowanego klient Banku nie dość że ma większą zdolność kredytową, to jeszcze spłaca kredyt niższymi ratami. Powód winien do takiej sytuacji podejść jednak z pewną dozą podejrzliwości, ale to byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby starannie zapoznał się z treścią umowy. Nie czyniąc tego powód pozbawił się możliwości kwestionowania umowy przedstawiony w pozwie. Sąd pierwszej instancji ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie miał na uwadze treść kwestionowanej umowy i zeznania świadków. Nie ma między stronami sporu co do treści umowy. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków, ponieważ znajdują one potwierdzenie w zapisach umowy. Natomiast jeśli chodzi o zeznania powoda to nieprawdziwe są te fragmenty z których wynika, że pracownik/ pracownicy (...) zapewniali go, że kwestionowana umowa będzie dla niego najkorzystniejsza czy najbezpieczniejsza. W ocenie Sądu taka sytuacja nie mogła mieć miejsca ze względu na brzmienie § 31 umowy. Sąd nie dał też wiary zeznaniom powoda w takim zakresie w jakim podawał, że nie miał możliwości zapoznania się z treścią umowy. Zdaniem Sądu taka sytuacja jest niemożliwa, a powód podnosi tę kwestię jedynie po to, by w sposób nieudolny polepszyć swoją sytuację procesową albo po to, by usprawiedliwić swoje niedbalstwo. Sąd zaznaczył, że kwestionowana umowa nie jest pierwszą tego typu, jaką powód zawarł. Z jego zeznań wynika bowiem, że wcześniej zawarł już umowy kredytu (kwestionowana umowa to kredyt konsolidacyjny) i też tych umów nie czytał. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Żądanie powoda zostało oddalone, wobec tego powód winien zwrócić pozwanemu poniesione koszty procesu, którymi w niniejszej sprawie są koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód S. U. zaskarżając wyrok w całości. Powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obydwie instancje według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia zasądzenia do dnia zapłaty. Ewentualnie powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach w tym o kosztach za postępowanie przed Sądem drugiej instancji. Pozwany (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w odpowiedzi na apelację wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się orzeczenia do dni9a zapłaty. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie. Powód w niniejszej sprawie domagał się ustalenia nieważności umowy o kredyt konsolidacyjny nr 206 - (...) zawartej w dniu 12 maja 2006r. z pozwanym Bankiem. Wystąpił więc z roszczeniem opartym na art. 189 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Przesłankami powództwa o ustalenie stosunku prawnego lub prawa są: 1) interes prawny powoda w dokonaniu żądanego ustalenia, 2) istnienie stosunku prawnego lub prawa, którego powództwo dotyczy. Obie te przesłanki powinny być spełnione w czasie zamknięcia rozprawy przez Przewodniczącego, a ciężar dowodu tych przesłanek, zgodnie z art. 6 k.c. , spoczywa na powodzie. Powód zarówno w pozwie, jak i w całym dalszym postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, jak też w apelacji i na rozprawie apelacyjnej w dniu 20 listopada 2023r. nie podał w czym upatruje interes prawny w stwierdzeniu nieważności umowy o kredyt konsolidacyjny nr (...) (...) zawartej w dniu 12 maja 2006r. z pozwanym (...) . W ogóle w toku zarówno postępowania przed Sądem Okręgowym jak i Sądem Apelacyjnym nie odniósł się do tej kwestii, nie zaprezentował jakichkolwiek twierdzeń czy argumentacji. Uznać więc należy, ze powód nie wykazał interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności umowy o kredyt konsolidacyjny. Wskazać należy, że powód wystąpił wyłącznie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie zgłaszając jednocześnie żądania zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty (kwot) zapłaconych rat kapitałowo-odsetkowych. Poza sporem pozostaje, że powód część zadłużenia wynikającego z umowy kredytu spłacił i przy argumentacji zaprezentowanej w pozwie mógł żądać od pozwanego zwrotu zapłaconej kwoty czy kwot. Możliwość wytoczenia powództwa o zasądzenie jest taką inną formą ochrony praw powoda, która wyklucz istnienie interesu prawnego po stronie powoda w wytoczeniu powództwa o ustalenie (vide: Duże Komentarze Becka Kodeks postępowania cywilnego Tom I Komentarz do art. 1-505 ( 14) pod redakcją K. Piaseckiego, 4 wydanie Warszawa 2006 str. 809). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 15 września 2023r. I CSK 4788/22 wskazał, że interes prawny jest zachowany, gdy ze spornego stosunku wynikają jeszcze dalsze skutki, których dochodzenie powództwem o świadczenie nie jest możliwe bądź nie jest jeszcze aktualne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w realiach niniejszej sprawy nie ma wątpliwości co do tego, że powód mógł wystąpić z powództwem o zasądzenie obok powództwa o ustalenie. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że powód nie wykazał interesu prawnego w tak sformułowanym żądaniu, co skutkowało oddaleniem apelacji i winno skutkować było oddaleniem powództwa. Nadto podkreślić należy, że powód w pozwie oraz w apelacji powoływał się na abuzywność postanowień zawartych w umowie. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do uchwały z dnia 15 września 2020r. sygn. akt III CZP 87/19 stwierdził, że żądanie uznania postanowienia wzorca umowy za niewiążące konsumenta ( art. 385 1 k.c. ) nie jest tożsame ani nie zawiera się w żądaniu ustalenia nieważności umowy ( art. 58 k.c. ). Sąd Najwyższy wskazał, że ustawodawca wymaga, by powód już w żądaniu pozwu spełniającym wymagania określone w art. 187 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. sprecyzował rodzaj i zakres żądanej ochrony prawnej, o uzyskanie której zabiega. W sprawie o ustalenie jest to wskazanie na oczekiwaną przez powoda wypowiedź o kształcie stosunku prawnego w którym pozostaje z pozwanym lub prawa, które mu wobec niego przysługuje. Żądanie ustalenia, że powoda nie wiąże stosunek prawny mający mieć źródło w umowie jest innym rodzajowo żądaniem zmierzającym do ustalenia, że powoda wiąże z pozwanym stosunek prawny ukształtowany umową, której treść trzeba jednak określić z pominięciem pewnych jej postanowień jako nieważnych albo bezskutecznych w stosunku do powoda. Powód po raz pierwszy w apelacji zarzucił, że zawarta w dniu 12 maja 2006r. umowa miała charakter pozorny. Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozwany (...) nie potwierdził, żeby umowa z dnia 12 maja 2006r. była zawarta, za zgodą Banku, dla pozoru. Brak też jest podstaw do uznania, w świetle argumentacji przytoczonej przez powoda, że umowa stron naruszyła art. 353 1 k.c. Ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji, jako znajdujące uzasadnienie w materiale zgromadzonym w aktach sprawy, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne. Sąd Apelacyjny aprobuje kierunek rozstrzygnięcia, nie aprobuje argumentacji przytoczonej przez Sąd pierwszej instancji mającej uzasadniać oddalenie powództwa z wyłączeniem uznania, że powód w niniejszej sprawie ma status konsumenta w rozumieniu art. 22 1 k.c. Biorąc powyższe pod rozwagę apelację powoda oddalono na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 6 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265) obciążając nimi powoda i zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4.050 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty. Mariola Głowacka do systemu wprowadziła st. sekr. sąd. S. W. Niniejsze pismo nie wymaga podpisu na podstawie § 100a ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych jako właściwie zatwierdzone w sądowym systemie teleinformatycznym.