I ACa 186/14

Sygn. akt I ACa 186/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier (spr.) Sędziowie : SA Zofia Kawińska-Szwed SO del. Ewa Solecka Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa W. H. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. o odszkodowanie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt I C 162/11 1) zmienia zaskarżony wyrok: a) w punkcie 1 o tyle, że kwotę 62 000 złotych obniża do kwoty 44 000 (czterdzieści cztery tysiące) złotych a w pozostałej części powództwo o zapłatę zadośćuczynienia oddala, b) w punkcie 3 w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powódki rentę w kwocie po 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych miesięcznie od 19 stycznia 2010 roku do 7 września 2011 roku, a od 8 września 2011 roku w kwocie po 700 (siedemset) złotych, płatną do 15-go każdego kolejnego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności, c) w punkcie 5 o tyle, że kwotę 2 250 złotych obniża do kwoty 2 000 (dwa tysiące) złotych; 2) oddala apelację w pozostałej części; 3) znosi między stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 186/14 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 10 października 2013 roku Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził od pozwanego (...) S. A. w W. na rzecz powódki W. H. tytułem zadośćuczynienia kwotę 62.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 19 stycznia 2010r. Ponadto Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2 400 złotych z odsetkami od dnia 24 stycznia 2012 roku oraz rentę z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie po 700 złotych miesięcznie płatną do 15 –go każdego kolejnego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności, poczynając od 19 stycznia 2010 roku. Dalej idące powództwo Sąd oddalił, nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych kwotę 2 250 złotych oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 3 276 złotych tytułem zwrotu części kosztów procesu. Rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego oparte zostało na następujących ustaleniach. W dniu 18 listopada 2009 roku powódka doznała obrażeń w wypadku komunikacyjnym spowodowanym przez osobę, której odpowiedzialność cywilną ubezpieczał pozwany. Bezpośrednio po wypadku powódka została przewieziona na Oddział (...) Miejskiego Szpitala (...) w C. , gdzie była leczona do 28 listopada 2009 roku. Następnie powódka przebywała na Oddziale (...) tego szpitala, gdzie była poddana leczeniu do 8 grudnia 2009 roku. W okresie od 18 marca 2010 roku do 24 kwietnia 2010 roku i od 4 października 2011 roku do 10 listopada 2011 roku powódka przebywała na Oddziale (...) tego szpitala. W wyniku wypadku powódka doznała urazu głowy, krwiaka podtwardówkowego, ostrej niewydolności oddechowej, niewydolności krążeniowej, wstrząsu krwotocznego, niestabilnego złamania miednicy, złamania kości łonowej prawej, złamania wyrostka poprzecznego kręgu L4 i L5 oraz urazu pęcherza moczowego. U powódki występuje dysfunkcja ruchu dużego stopnia. Powódka porusza się przy pomocy dwóch kul lub balkonika. W spełnianiu podstawowych czynności życiowych np. przy robieniu zakupów powódka potrzebuje pomocy osób trzecich. Powódka musi zażywać leki przeciwbólowe oraz stosować dietę bogatą w witaminy i większą ilość nabiału. Wskazana jest okresowa rehabilitacja powódki zmierzająca do poprawy funkcjonowania narządów ruchu oraz likwidacja barier architektonicznych w jej domu polegająca na przebudowie podłóg i likwidacji progów. Utrzymujące się urazy kręgosłupa powodują 8% trwały uszczerbek na zdrowiu, a następstwa złamania miednicy oraz zesztywnienia stawu biodrowego powodują dalszy 45% trwały uszczerbek na zdrowiu powódki. Przez cztery miesiące po wypadku powódka nie mogła wstawać z łóżka, odczuwała duże dolegliwości bólowe. Odczuwa je do tej pory. Korzysta z rehabilitacji. Powódka prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką A. S. . Koszt likwidacji barier architektonicznych w mieszkaniu powódki polegający na likwidacji progów między poszczególnymi pomieszczeniami związanej z wymianą drzwi to kwota 2 400 złotych. W dniu 18 grudnia 2009 roku powódka dokonała zgłoszenia szkody u pozwanego. W toku postępowania likwidacyjnego pozwany wypłacił powódce 56 000 złotych z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, 4 475 złotych tytułem zwrotu kosztów opieki i 2 408,53 złotych z tytułu zwrotu kosztów leczenia. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd uznał, że stosownym zadośćuczynieniem dla powódki za doznaną przez nią krzywdę będzie kwota 118 000 złotych i na mocy art. 445 § 1 kc zasądził od pozwanego na rzecz powódki dalsze 62 000 złotych, zgodnie z żądaniem powódki, po jego ograniczeniu w toku postępowania sądowego. Jako podstawę prawną zasądzenia odsetek za opóźnienie w zapłacie tej kwoty Sąd wskazał przepis art. 481 § 1 kc podając, że od 19 stycznia 2010r. pozwany opóźnia się ze spełnieniem świadczenia z tego tytułu, gdyż winien zlikwidować szkodę we właściwej wysokości w ciągu 30 dni od daty wezwania do zapłaty. Kwotę 2 400 złotych Sąd zasądził na podstawie art. 444 § 1 kc jako świadczenie niezbędne dla pokrycia kosztów usunięcia barier architektonicznych w mieszkaniu powódki w związku z utrzymującą się u niej dysfunkcją narządów ruchu i problemów z poruszaniem się po mieszkaniu. Kwotę tę zasądzono z odsetkami od 23 stycznia 2013r., kiedy to powódka sprecyzowała roszczenie z tego tytułu skierowane przeciwko pozwanemu. Orzekając o rencie z tytułu zwiększonych potrzeb życiowych powódki Sąd przytoczył przepis art. 322 kpc podając, że powódka wymaga pomocy osoby trzeciej w sprawach życia codziennego, ponosi wydatki związane z zakupem leków przeciwbólowych, wydatki na przejazdy taksówką na leczenie i rehabilitację, musi tez ponosić dodatkowe koszty utrzymania wysokobiałkowej i wysokowitaminowej diety. W ocenie Sądu te zwiększone wydatki to kwota 700 złotych miesięcznie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym zakresie wskazano przepis art. 444 § 2 kc. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 100 kpc mając na względzie, że powódka wygrała proces w 70%. Wyrok Sądu pierwszej instancji został zaskarżony apelacją przez pozwanego. Skarżący zaskarżył orzeczenie Sądu Okręgowego w punkcie 1. w zakresie zasądzającym na rzecz powódki kwotę ponad 32 000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 19 stycznia 2010r. do dnia zapłaty, w punkcie 3. w zakresie zasądzenia renty poczynając od 19 stycznia 2010r. w kwocie ponad 350 złotych miesięcznie z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności oraz w punktach 5. i 6. dotyczących orzeczenia o kosztach. Pozwany zarzucił sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez zasądzenie na rzecz powódki zadośćuczynienia w kwocie rażąco wygórowanej oraz zasądzenie renty o zawyżonej wysokości. W apelacji zarzucono też naruszenie przepisu art. 321 kpc przez zasądzenie renty od dnia 19 stycznia 2010 roku mimo, że powódka nie określiła daty od jakiej żąda renty. Zdaniem skarżącego z naruszeniem przepisu art. 328 § 2 kpc nie wskazano też okoliczności uzasadniających zasądzenie rat renty od tej daty. Powołując się na powyższe pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w zaskarżonej części, rozdzielenie kosztów za I instancję oraz zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Powódka wnosiła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył co następuje: Apelacja pozwanego jest zasadna częściowo. Za zasadny należy uznać zarzut skarżącego, że zasądzone na rzecz powódki zadośćuczynienie jest nieadekwatne do rozmiaru krzywdy poszkodowanej. Mimo doznania w podeszłym wieku, powódka liczy obecnie 83 lata, poważnych urazów wielonarządowych, powódka wskutek leczenia odzyskała zdolność samodzielnego poruszania się, wykonywania niektórych czynności w gospodarstwie domowym czy wychodzenia na niewielką odległość z domu. Wynika to z zeznań powódki. Powódka w dalszym ciągu może w miarę samodzielnie funkcjonować chociaż wiąże się to z odczuwaniem bólu fizycznego. Dlatego Sąd Apelacyjny uznał, że kwota 100 000 złotych jest sumą kompensującą ból, cierpienia powódki i jej ograniczenia w życiu codziennym spotęgowane ponad te, które wynikają z naturalnych ograniczeń wynikających z wieku i obniżył zasądzone dalsze zadośćuczynienie z 62 000 złotych do 44 000 złotych. Dalej idącą apelację pozwanego w tym zakresie Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadną. Dalszego obniżenia zadośćuczynienia nie może uzasadniać okoliczność, że ustalony przez Sąd Okręgowy trwały uszczerbek na zdrowiu powódki został ustalony na 53%, a więc mniej niż to przyjął skarżący. Należy bowiem zauważyć, że 53% trwałego uszczerbku na zdrowiu wynika z doznanych przez poszkodowaną urazów w charakterze ortopedycznym, tj. urazów kości łonowej, kości miednicy i kręgów kręgosłupa. W sprawie bezspornym było, że powódka doznała także innych obrażeń, a mianowicie urazu głowy, wylewu podtwardówkowego oraz uszkodzenia pęcherza moczowego. Wprawdzie powódka nie wykazała inicjatywy dowodowej dla wykazania czy i jakiego rodzaju trwały uszczerbek na zdrowiu spowodowały te urazy ale niewątpliwie miały one miejsce i zwiększyły one rozmiar krzywdy doznanej przez powódkę. Z zeznań świadka A. S. wynika, że skutkiem urazu pęcherza moczowego powódki jest nietrzymanie przez nią moczu. Jest to dolegliwość w istotny sposób utrudniająca codzienne życie powódki, a nadto z zeznań świadka wynika, że wiąże się z koniecznością zakupu specjalnych środków higienicznych pociągających za sobą wydatki w kwocie około 160 złotych miesięcznie. Wprawdzie okoliczność ta nie wynika z opinii biegłych czy dowodów z dokumentów, ale pozwany nie kwestionował zeznań świadka w tym zakresie. Okoliczność tę należy więc uznać za przyznaną. Ma ona wpływ nie tylko na ocenę wielkości zadośćuczynienia należnego powódce, ale także dla ustalenia zwiększenia wydatków powódki w związku z następstwami wypadku komunikacyjnego, w którym została poszkodowana. Należy zauważyć, że dochodząc zapłaty zadośćuczynienia powódka nie żądała zapłaty odsetek za opóźnienie w zapłacie świadczenia z tego tytułu. Brak było jednak podstaw do korekty orzeczenia w tym zakresie, gdyż pozwany kwestionował jedynie wysokość zasądzonego zadośćuczynienia, a nie roszczenie odsetkowe co do zasady. Zasadnie skarżący zarzucił w apelacji, że powódka ani w pozwie ani w kolejnych pismach procesowych nie domagała się zasądzenia renty z tytułu zwiększonych wydatków za okres wsteczny, przed doręczeniem odpisu pozwu. Fakt, iż powódka żądała renty już w piśmie przedsądowym skierowanym do pozwanego w grudniu 2009r. nie dawał podstaw do uznania, że powództwo dotyczy zapłaty renty od upływu 30 dni od daty wezwania. Roszczenie takie byłoby uzasadnione ale nie zostało zgłoszone w pozwie ani nawet nie przytoczono okoliczności faktycznych świadczących o wezwaniu o zapłatę renty na prawie dwa lata przed doręczeniem pozwanemu odpisu pozwu. Zasądzając rentę za okres wsteczny oraz odsetki za opóźnienie w zapłacie poszczególnych rat Sąd Okręgowy orzekł ponad żądanie naruszając tym samym przepis art. 321 kpc . Okoliczność ta traci jednak na znaczeniu jeśli wziąć pod uwagę zakres zaskarżenia kwestionowanego wyroku przez pozwanego. Z treści apelacji wynika, że pozwany podnosząc wspomniany zarzut nie zakwestionował zasądzenia renty za okres przed doręczeniem odpisu pozwu (tj. 8 września 2011r.), a jedynie jej wysokość ponad 350 złotych z odsetkami od 9 stycznia 2010r. Z tych względów zasądzona ponad żądanie renta w kwocie po 350 złotych miesięcznie z odsetkami od 9 stycznia 2010r. za okres od tej daty do 7 września 2011r. nie podlega kontroli Sądu Apelacyjnego jako nie objęta zaskarżeniem. Odnośnie renty za późniejszy okres rozstrzygnięcie należy uznać za trafne choć ustalenia wymagają pewnego uzupełnienia. Z akt sprawy wynika, że powódka mimo podeszłego wieku w dacie wypadku była osobą sprawną i poza nadciśnieniem nie cierpiała na schorzenia ograniczające jej sprawność i skutkujące koniecznością ponoszenia zwiększonych kosztów utrzymania. Bezspornym jest, że po wypadku powódka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez pomocy osób trzecich. Z zeznań córki powódki wynika, że przeprowadziła się do matki, aby pomagać jej w sprawach życia codziennego i służyć pomocą w leczeniu. Fakt, iż córka powódki, po opuszczeniu przez powódkę szpitala przeprowadziła się do niej, aby służyć jej pomocą nie zwalnia pozwanego od obowiązku zapłaty renty z tytułu kosztów niezbędnej opieki. W postępowaniu likwidacyjnym pozwany koszty te w 2010r. ustalił na 2 godziny dziennie po 5 złotych za godzinę. Nie wdając się w rozważania co do kosztów opieki należy stwierdzić, że stan zdrowia powódki i jej zdolności do samodzielnej egzystencji wymagają pomocy osoby trzeciej co najmniej przez 3 godziny dziennie. Powódka nie jest bowiem w stanie ze względu na poruszanie się o dwóch kulach robić zakupów, sprzątać mieszkania, przyrządzać posiłków. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwala to na ustalenie, że zwiększone wydatki powódki to co najmniej koszty opieki w kwocie 15 złotych dziennie (3x15 zł) czyli 450 złotych miesięcznie. Jak już wspomniano powódka zmuszona też jest do zakupu środków higieny, w związku z nietrzymaniem moczu wynikającym z uszkodzenia pęcherza moczowego, w kwocie około 160 złotych miesięcznie. Ponosi też koszty zakupu leków przeciwbólowych, przejazdów taksówką do lekarza i na rehabilitację (po około 15 zł w jedna stronę) oraz koszty zakupu obuwia ortopedycznego. Okoliczności te wynikają z zeznań powódki i jej córki i przy uwzględnieniu pozostałych dowodów zebranych w sprawie zeznania tych osób należy uznać za wiarygodne. Ponadto z opinii biegłego lekarza wynika, że powódka winna stosować dietę wysokobiałkową i witaminową co też skutkuje pewnym wzrostem kosztów bieżącego utrzymania ponad te które dotyczą osób zdrowych. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny uznał, że w okresie od 8 września 2011r. Sąd Okręgowy trafnie, przy zastosowaniu przepisu art. 322 kpc , oszacował zwiększenie kosztów utrzymania powódki z związku z doznanym wypadkiem. Dlatego Sąd Odwoławczy na mocy art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok obniżając zasądzone zadośćuczynienie i obniżając rentę za okres przed doręczeniem odpisu pozwu, a w pozostałej części na mocy art. 385 kpc apelację oddalił. O kosztach orzeczono na mocy art. 100 kpc uznając, że powódka wygrała proces w I instancji w połowie i w podobnej części została uwzględniona apelacja pozwanego.