I ACA 529/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód Ł. P. domagał się od Skarbu Państwa odszkodowania w wysokości 152.399,90 zł z tytułu utraconego dochodu, spowodowanego bezpodstawnym zatrzymaniem prawa jazdy. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze oddalił powództwo, uznając, że działania policji i prokuratury, w tym zatrzymanie prawa jazdy i skierowanie aktu oskarżenia, były uzasadnione ze względu na wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez powoda przestępstwa prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości. Sąd Okręgowy podkreślił, że samo uniewinnienie nie przesądza o bezprawności wcześniejszych działań organów ścigania. Sąd Apelacyjny w Poznaniu częściowo zmienił zaskarżony wyrok. Uznano, że zatrzymanie prawa jazdy było początkowo uzasadnione okolicznościami zdarzenia (znalezienie powoda śpiącego za kierownicą nietrzeźwego, z włączonym silnikiem, w ogrodzeniu). Jednakże Sąd Apelacyjny stwierdził, że sąd rejonowy powinien był uchylić środek zapobiegawczy w postaci zatrzymania prawa jazdy po wydaniu pierwszego wyroku uniewinniającego powoda, zgodnie z art. 253 § 1 k.p.k. Niewydanie takiego postanowienia przez sąd rejonowy zostało uznane za oczywiste naruszenie przepisów i bezprawne działanie w rozumieniu art. 417 § 1 k.c. Powód był pozbawiony prawa jazdy przez 1 rok i 19 dni. Sąd Apelacyjny ustalił wysokość utraconego dochodu netto, uwzględniając zarobki powoda w Niemczech przed zatrzymaniem prawa jazdy oraz potencjalne dochody, które mógłby uzyskać w Polsce, obliczając szkodę na kwotę 43.573,04 zł. Odsetki zasądzono od 11 sierpnia 2016 r. Kosztami postępowania obciążono strony proporcjonalnie do wyniku sporu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wynikłą z niezgodnego z prawem zaniechania uchylenia środka zapobiegawczego przez sąd, mimo wydania wyroku uniewinniającego.
Dotyczy specyficznej sytuacji, w której sąd zaniechał uchylenia środka zapobiegawczego po wyroku uniewinniającym, mimo istnienia takiego obowiązku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy zatrzymanie prawa jazdy i prowadzenie postępowania karnego przeciwko osobie, która ostatecznie została uniewinniona, może stanowić podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli działania organów władzy publicznej były niezgodne z prawem, co należy oceniać w sposób kwalifikowany (rażące naruszenie prawa). W tym przypadku, zaniechanie uchylenia środka zapobiegawczego (zatrzymania prawa jazdy) przez sąd rejonowy po pierwszym wyroku uniewinniającym zostało uznane za bezprawne.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że choć początkowe zatrzymanie prawa jazdy było uzasadnione, sąd rejonowy miał obowiązek uchylić środek zapobiegawczy po wydaniu wyroku uniewinniającego, zgodnie z art. 253 § 1 k.p.k. Niewykonanie tego obowiązku stanowiło bezprawne działanie organu władzy publicznej, uzasadniające odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c.
Czy art. 552a k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją) statuował odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie ryzyka za szkodę wynikłą z zastosowania środków przymusu wobec uniewinnionego oskarżonego?
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie obowiązuje od 15 kwietnia 2016 r. i nie miał zastosowania w sprawie. Obecnie odpowiedzialność Skarbu Państwa w takich przypadkach opiera się na przesłance bezprawności działania, zgodnie z Kodeksem cywilnym.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że uchylenie art. 552a k.p.k. oznacza, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wynikłą z zastosowania środków przymusu wobec uniewinnionego oskarżonego nie jest już oparta na zasadzie ryzyka, lecz wymaga wykazania bezprawności działania organów, zgodnie z ogólnymi zasadami odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa z Kodeksu cywilnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Ł. P. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa - Prezes (...) | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 417 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.
k.p.k. art. 253 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek organu procesowego do niezwolnego uchylenia lub zmiany środka zapobiegawczego, jeżeli ustaną przyczyny jego zastosowania lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie.
Pomocnicze
k.p.k. art. 254 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Uprawnienie oskarżonego do złożenia wniosku o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego.
k.p.k. art. 249 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przesłanki stosowania środków zapobiegawczych (zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania, zapobieżenie popełnieniu nowego przestępstwa).
Prd art. 135 § ust. 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2
Ustawa Prawo o ruchu drogowym
Uprawnienie policjanta do zatrzymania prawa jazdy w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, za które może być orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów, lub w stanie nietrzeźwości/po użyciu alkoholu.
Prd art. 137 § ust. 1 pkt 1
Ustawa Prawo o ruchu drogowym
Obowiązek prokuratora lub sądu do wydania postanowienia o zatrzymaniu prawa jazdy w toku postępowania.
k.c. art. 361 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zakres odpowiedzialności odszkodowawczej - naprawienie szkody w granicach normalnego związku przyczynowego.
k.c. art. 481 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zasądzenie odsetek za opóźnienie.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia bezterminowego.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za koszty procesu.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Wzajemne zniesienie lub stosunkowe rozdzielenie kosztów.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Szczegółowe rozliczenie kosztów.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez Skarb Państwa w przypadku zwolnienia strony od ich ponoszenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zaniechanie uchylenia środka zapobiegawczego (zatrzymania prawa jazdy) przez sąd rejonowy po wydaniu wyroku uniewinniającego było bezprawne w rozumieniu art. 417 § 1 k.c. • Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikłą z bezprawnego pozbawienia powoda prawa jazdy.
Odrzucone argumenty
Działania policji i prokuratury (zatrzymanie prawa jazdy, skierowanie aktu oskarżenia) były uzasadnione i zgodne z prawem. • Samo uniewinnienie oskarżonego nie przesądza o bezprawności wcześniejszych działań organów ścigania. • Powód miał możliwość podjęcia innej pracy zarobkowej w Polsce w okresie pozbawienia prawa jazdy. • Sąd Okręgowy prawidłowo oddalił powództwo.
Godne uwagi sformułowania
bezprawność winna być rozumiana w sposób kwalifikowany – jako rażące naruszenie prawa • nie można uznać, że tylko ze względu na brak postępowania prejudycjalnego, poszkodowany pozbawiony jest możliwości uzyskania odszkodowania za wydanie niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia o charakterze np. incydentalnym • orzeczeniem niezgodnym z prawem jest tylko takie orzeczenie sądu, które jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami orzeczniczymi lub wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni czy oczywiście niewłaściwego stosowania prawa • nie można uznać, że ta rozbieżność pomiędzy decyzją Sądu a prokuratora determinuje automatycznie bezprawne działanie któregokolwiek z ww. organów • środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie albo zmianę • niewydanie orzeczenia stanowiło oczywiste naruszenie powołanego przepisu i było bezprawne w rozumieniu art. 417 § 1 k.c.
Skład orzekający
Małgorzata Gulczyńska
przewodniczący
Bogusława Żuber
sędzia
Arleta Lewandowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wynikłą z niezgodnego z prawem zaniechania uchylenia środka zapobiegawczego przez sąd, mimo wydania wyroku uniewinniającego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której sąd zaniechał uchylenia środka zapobiegawczego po wyroku uniewinniającym, mimo istnienia takiego obowiązku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych i jak zaniechanie działania przez sąd może prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej państwa. Pokazuje też, że uniewinnienie nie zawsze oznacza, że wcześniejsze działania organów były błędne, ale w tym przypadku kluczowe było zaniechanie sądu.
“Sąd zapomniał uchylić zakaz prowadzenia auta po uniewinnieniu? Zapłaci za to Skarb Państwa!”
Dane finansowe
WPS: 152 399,9 PLN
odszkodowanie: 43 573 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.