I ACA 488/12

Sygn. akt I ACa 488/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Elżbieta Borowska Sędziowie : SA Małgorzata Dołęgowska (spr.) SO del. Bogusław Suter Protokolant : Iwona Aldona Zakrzewska po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa W. K. (1) przeciwko T. K. (1) , T. K. (2) , W. K. (2) i L. K. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt I C 733/11 oddala apelację. UZASADNIENIE W. K. (1) domagała się uznania za bezskuteczną wobec niej umowy z dnia 20 listopada 2009 r., na mocy której W. K. (2) i L. K. sprzedali T. K. (1) i T. K. (2) nieruchomość gruntową o powierzchni 2,783 ha, składającą się z działek o nr ewidencyjnym (...) , położoną we wsi B. w gminie C. . Za podstawę prawną żądania powódka przyjęła art. 527 i nast. k.c. (k. 7, 159v). Pozwani T. K. (3) i T. K. (2) wnieśli o oddalenie powództwa. Wezwani do udziału w sprawie, po stronie pozwanej, W. K. (2) i L. K. (w następstwie uznania żądania pozwu za żądanie mające oparcie w art. 59 k.c. ) nie zajęli stanowiska w sprawie. Sąd Okręgowy w Ostrołęce, wyrokiem z 6 marca 2012 r. (zaocznym w stosunku do W. K. (2) i L. K. ), oddalił powództwo. Sąd I instancji ustalił, że na podstawie umowy z 29 grudnia 2004 r. W. K. (1) darowała W. J. i L. K. (swemu synowi i synowej) nieruchomość rolną o powierzchni 10,7730 ha oraz nieruchomość o powierzchni 6,72 ha, dla których w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce prowadzone są odpowiednio: księga wieczysta KW nr (...) oraz zbiór dokumentów o numerze (...) . W dacie dokonania darowizny w ewidencji gruntów nie figurowały jeszcze działki nr (...) , które powstały dopiero w wyniku procesu scalania gruntów. Strony nie były w stanie jednoznacznie stwierdzić, z których działek powstały działki nr (...) , ale bezspornym było, że zostały utworzone z działek będących przedmiotem darowizny. W lipcu 2005 r. powódka odwołała darowiznę i wezwała obdarowanych do złożenia oświadczenia o powrotnym przeniesieniu na nią własności nieruchomości. Wobec niezadośćuczynienia temu wezwaniu sprawa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli skierowana została na drogę postępowania sądowego. Wyrokiem z 1 sierpnia 2008 r. Sąd Rejonowy w Ostrołęce oddalił powództwo W. K. (1) , zaś Sąd Okręgowy w Ostrołęce, wyrokiem z 26 marca 2009 r., oddalił jej apelację (sprawy o sygn. I C 209/06 i I Ca 27/09). Na skutek skargi kasacyjnej powódki, wyrokiem z 25 czerwca 2010 r., Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (sygn. I CSK 520/09). Z kolei Sąd Okręgowy uchylił wyrok Sądu I instancji i sprawę o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w związku z odwołaniem darowizny z 29 grudnia 2004 r. przekazał do rozpoznania w ramach wszczętego uprzednio postępowania o dział spadku po mężu powódki – K. K. (1) , który zmarł 23 grudnia 2005 r. W trakcie toczących się postępowań sądowych, w dniu 20 listopada 2009 r., W. J. i L. K. sprzedali T. i T. K. (2) działki nr (...) , zaś nabywcy, w dniu 17 stycznia 2011 r., darowali te działki swemu synowi K. K. (2) . W ocenie powódki zawarcie umowy z 20 listopada 2009 r. uniemożliwi jej skuteczne (wobec odwołania darowizny) żądanie powrotnego przeniesienia na nią własności działek o nr (...) , w związku z czym domagała się uznania jej bezskuteczności. W oparciu o poczynione ustalenia faktyczne Sąd I instancji uznał, że żądanie to nie jest zasadne i to bez względu na to, jaka regulacja prawna zostanie przyjęta za jego podstawę. Sąd zważył, że roszczenie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie powrotnego przeniesienia własności nieruchomości w wyniku odwołania umowy darowizny, wprawdzie podlega ochronie na mocy art. 59 k.c. , jednak na gruncie niniejszej sprawy możliwość udzielenia tej ochrony powódce wyłącza okoliczność zbyt późnego wystąpienia przez nią na drogę sądową. Powództwo o uznanie za bezskuteczną umowy z 20 listopada 2009 r. zostało wytoczone 26 lipca 2011 r., w sytuacji, gdy art. 59 k.c. wymaga działania w okresie roku od zawarcia umowy. Na gruncie art. 527 k.c. powództwo zostało natomiast oddalone po stwierdzeniu, że powódka nie posiada żadnego tytułu wykonawczego zasądzającego na jej rzecz od W. J. i L. K. jakiekolwiek świadczenia. Apelację od tego wyroku wniosła powódka, zarzucając niezasadne oddalenie jej wniosków dowodowych oraz zaniechanie zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie działu spadku. Skarżąca odniosła się również do kwestii skuteczności odwołania darowizny oraz świadomości skutków tego odwołania po stronie kontrahentów umowy z 20 listopada 2009 r. We wnioskach apelacji powódka wskazała na konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zawieszenia tego postępowania do czasu zakończenia postępowania działowego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie była zasadna. Żądanie uznania czynności prawnej za bezskuteczną znajduje oparcie w konstrukcji bezskuteczności względnej czynności ( art. 59 k.c. ) albo w skardze pauliańskiej, unormowanej w art. 527 i nast. k.c. Użycie alternatywy rozłącznej („albo”) nie jest tutaj przypadkowe, bowiem pomimo podobieństwa skutków w postaci uznania określonej czynności prawnej (np. umowy) za bezskuteczną w stosunku do powoda, pomiędzy wymienionymi instytucjami ochrony prawnej wierzyciela zachodzą daleko idące odrębności. Hipoteza art. 527 k.c. obejmuje sytuacje, w których dłużnik dokonuje czynności prawnej z inną osobą, z pokrzywdzeniem wierzyciela, tj. takiej czynności wskutek której staje się niewypłacalny lub wypłacalny w mniejszym stopniu niż przed dokonaniem czynności i w rezultacie nie jest w stanie zaspokoić wierzytelności. Należy przy tym podkreślić, że chodzi tutaj wyłącznie o wierzytelności pieniężne, co wynika expressis verbis z art. 527 § 1 w zw. z art. 527 § 2 k.c. , który wskazuje, że skarga pauliańska służy tylko w razie niewypłacalności dłużnika (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r., II CSK 452/2006, OSNC-ZD 2008/1/20 oraz wyrok z 27 lutego 2009 r., II CNP 108/08, Lex nr 599748) . Powódka nie posiada względem W. J. i L. K. takiej wierzytelności, której zabezpieczeniem mogłaby być nieruchomość stanowiąca przedmiot umowy sprzedaży z 20 listopada 2009 r. W tym stanie rzeczy, wskazane w uzasadnieniu pozwu, przepisy art. 527 i nast. k.c. nie mogły mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Konstrukcja żądania, wbrew uzasadnieniu prawnemu zawartemu w pozwie, odpowiada regulacji art. 59 k.c. Artykuł 59 k.c. ma zastosowanie w sytuacji, kiedy na skutek wykonania określonej umowy niemożliwe jest zaspokojenie roszczenia osoby trzeciej niebędącej jej stroną. Według pozwu taką osoba trzecią jest powódka, która w rezultacie zbycia przedmiotu darowizny przez obdarowanych nie może skutecznie żądać od nich powrotnego przeniesienia prawa jego własności, w związku z uprzednim odwołaniem darowizny. Zgodnie z wolą ustawodawcy, udzielenie ochrony prawnej wierzycielowi warunkowane jest jednak jego szybką interwencją, tj. wytoczeniem powództwa w terminie roku od dnia zawarcia umowy ( art. 59 zd. 2 k.c. ) Termin ten ma charakter terminu zawitego prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Nie zachowanie tego terminu przez powódkę skutkuje zatem obligatoryjnym oddaleniem powództwa. W tym stanie rzeczy zgłoszone w apelacji zarzuty pozostawały dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bezprzedmiotowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 385 k.p.c. , Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.