I ACa 462/20
Podsumowanie
Sąd Apelacyjny, stosując art. 102 k.p.c., odstąpił od obciążenia powódki kosztami procesu w pełnej wysokości ze względu na jej wyjątkowo trudną sytuację materialną i zdrowotną, mimo oddalenia jej powództwa i apelacji.
Sąd Apelacyjny rozstrzygał o kosztach procesu, analizując zastosowanie art. 102 k.p.c. dotyczącego odstąpienia od obciążania strony przegrywającej kosztami w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Powódka, znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej (choroba psychiczna uniemożliwiająca zarobkowanie), mogła być subiektywnie przeświadczona o słuszności swojego roszczenia, zwłaszcza w kontekście błędów proceduralnych sądu niższej instancji. Sąd uznał, że zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, ale nie zwalnia to powódki całkowicie z kosztów, gdyż jej powództwo i apelacja były bezzasadne.
Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku odniósł się do kwestii kosztów procesu, analizując przepis art. 102 k.p.c., który stanowi odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy i pozwala sądowi na odstąpienie od obciążenia strony przegrywającej kosztami w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Sąd podkreślił, że ocena takiego wypadku ma charakter dyskrecjonalny i zależy od okoliczności konkretnej sprawy, przy czym sytuacja majątkowa strony może być podstawą do zastosowania tego przepisu jedynie w przypadku wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej połączonej z subiektywnym przekonaniem o słuszności dochodzonego roszczenia. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny uznał, że zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, usprawiedliwiający odstąpienie od obciążenia powódki kosztami procesu w pełnej wysokości. Powódka znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, cierpi na poważne schorzenie psychiatryczne uniemożliwiające zarobkowanie i wymagające hospitalizacji, co utrudnia jej funkcjonowanie i dokonywanie prawidłowych ocen prawnych. Dodatkowo, sąd pierwszej instancji popełnił błędy proceduralne, które mogły wpłynąć na subiektywne przekonanie powódki o słuszności jej roszczenia. Niemniej jednak, sąd zaznaczył, że art. 102 k.p.c. nie może stanowić podstawy do całkowitego zwolnienia powódki z kosztów, gdyż jej powództwo i apelacja okazały się bezzasadne. W związku z tym, orzeczono o częściowym obciążeniu powódki kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, jednakże nie zwalnia to całkowicie powoda z obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu, a jedynie pozwala na częściowe odstąpienie od ich obciążenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wyjątkowo trudna sytuacja materialna i zdrowotna powódki, połączona z subiektywnym przekonaniem o słuszności roszczenia (potencjalnie wzmocnionym błędami sądu niższej instancji), uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c. Jednakże, ponieważ powództwo i apelacja były bezzasadne, całkowite zwolnienie z kosztów byłoby nieuzasadnione.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
częściowe odstąpienie od obciążenia kosztami procesu
Strona wygrywająca
powódka (w zakresie kosztów)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| powódka | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (2)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, gdy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. Ocena tego wypadku ma charakter dyskrecjonalny i zależy od okoliczności sprawy, przy czym może uwzględniać wyjątkowo trudną sytuację materialną i zdrowotną strony.
Pomocnicze
u.k.s.c. art. 102
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Zwolnienie strony od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyjątkowo trudna sytuacja materialna powódki. Poważne schorzenie psychiatryczne powódki uniemożliwiające zarobkowanie. Możliwość subiektywnego przekonania powódki o słuszności roszczenia. Błędy proceduralne sądu pierwszej instancji.
Odrzucone argumenty
Bezzasadność powództwa. Bezzasadność apelacji. Brak podstaw do całkowitego zwolnienia z kosztów procesu.
Godne uwagi sformułowania
przepis art. 102 k.p.c. ma wprawdzie charakter wyjątkowy, stanowi bowiem odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy ustawodawca - w określonych okolicznościach - przyznał prymat zasadzie słuszności prawodawca pozostawia ocenę w tym zakresie sądowi, odwołując się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia oraz poczucia sprawiedliwości Ocena sądu w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu zastosowanie art. 102 k.p.c. ze względu na sytuację majątkową strony może występować jedynie wówczas, gdy znajduje się ona w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, a wytaczając powództwo, była subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia zwolnienie strony od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi zachodził jednak szczególnie uzasadniony wypadek usprawiedliwiający odstąpienie od obciążenia powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu w pełnej wysokości Powódka znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej Jest bowiem dotknięta poważnym schorzeniem natury psychiatrycznej, co eliminuje możliwość zarobkowania, utrudnia jej bieżące funkcjonowanie i wymagało w przeszłości wielokrotnych, długotrwałych hospitalizacji Z doświadczenia wynika, że osoby, które tego doświadczają, mają trudności w rozeznaniu swojej sytuacji i dokonywaniu prawidłowych wyborów i ocen prawnych urzędowanie sądu rejonowego w jej sprawie było nieprawidłowe Powódka mogła być zatem subiektywnie przeświadczona o słuszności kierowanych w stosunku do Skarbu Państwa pretensji nie było podstaw, aby obciążać ją należnymi przeciwnikowi procesowemu kosztami w pełnej wysokości Art. 102 k.p.c. nie może być jednak narzędziem całkowitej ochrony powódki wytoczyła jednak bezzasadne powództwo, a następnie - po jego oddaleniu z przekonującym i wszechstronnym uzasadnieniem - wniosła równie bezzasadną apelację, która także została oddalona swoiste premiowanie powódki odstąpieniem od obciążania jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu w ogóle, ze szkodą dla pozwanej, nie znajduje w okolicznościach sprawy uzasadnienia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 102 k.p.c. w kontekście trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej strony, z uwzględnieniem błędów proceduralnych sądu niższej instancji."
Ograniczenia: Każdorazowa ocena sądu jest dyskrecjonalna i zależy od specyficznych okoliczności danej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak sąd może uwzględnić trudną sytuację życiową strony przy orzekaniu o kosztach, co jest ważnym aspektem sprawiedliwości procesowej, choć samo rozstrzygnięcie o kosztach nie jest przełomowe.
“Wyjątkowa sytuacja życiowa powódki: sąd częściowo zwolnił ją z kosztów procesu mimo oddalenia sprawy.”
Sektor
inne
Lexedit — asystent AI dla prawników
Analizuj umowy, identyfikuj ryzyka i edytuj dokumenty z pomocą AI. Wrażliwe dane są anonimizowane zanim opuszczą Twój komputer.
Analiza umów
Ryzyka, klauzule i rekomendacje w trybie śledzenia zmian
Pełna anonimizacja
Dane osobowe usuwane lokalnie przed wysyłką do AI
Bezpieczeństwo danych
Szyfrowanie, brak trenowania modeli na Twoich dokumentach
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt I ACa 462/20 UZASADNIENIE dotyczące pkt II wyroku Rozstrzygając o kosztach procesu między stronami Sąd Apelacyjny zważył, że przepis art. 102 k.p.c. ma wprawdzie charakter wyjątkowy, stanowi bowiem odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik sprawy, będącej osnową systemu orzekania o kosztach procesu. Zgodnie z tym przepisem, sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, gdy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. W ten sposób ustawodawca - w określonych okolicznościach - przyznał prymat zasadzie słuszności, nie określił jednak "wypadku szczególnie uzasadnionego" ani nie podał jego przykładów, podobnie jak nie uczynił tego w innych przepisach kodeksu postępowania cywilnego , w których odwołał się do takich lub podobnych przypadków (np. art. 134 § 1, art. 169 § 4, art. 320, art. 424 1 § 2 i art. 554 § 1 ). Dynamika postępowania cywilnego, różnorodność występujących w nim stanów faktycznych, a także rozmaitość stron i nieprzewidywalność ich zachowań nie pozwalają na sformułowanie uniwersalnej definicji normatywnej; prawodawca pozostawia ocenę w tym zakresie sądowi, odwołując się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia oraz poczucia sprawiedliwości. Ocena sądu w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy. Wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że zastosowanie art. 102 k.p.c. ze względu na sytuację majątkową strony może występować jedynie wówczas, gdy znajduje się ona w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, a wytaczając powództwo, była subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia (por. postanowienia SN: z 3 lutego 2011 roku, I CZ 171/2010; oraz z 11 sierpnia 2010 roku, I CZ 51/2010). To subiektywne przekonanie nie może jednak bazować na całkowicie dowolnych przesłankach. Przeciwnie, strona nosząc się z zamiarem wszczęcia sprawy cywilnej powinna zachować należytą staranność, także jeśli chodzi o dobór środka prawnego, z którego zamierza skorzystać (rodzaj i podstawa prawna powództwa), także jeśli chodzi o jego adresata. Zgodnie z art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolnienie strony od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w sprawie zachodził jednak szczególnie uzasadniony wypadek usprawiedliwiający odstąpienie od obciążenia powódki obowiązkiem zwrotu kosztów procesu w pełnej wysokości. Powódka znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, co wynika z przedkładanych przez nią w trybie art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oświadczeń, a także osobistej. Jest bowiem dotknięta poważnym schorzeniem natury psychiatrycznej, co eliminuje możliwość zarobkowania, utrudnia jej bieżące funkcjonowanie i wymagało w przeszłości wielokrotnych, długotrwałych hospitalizacji. Z doświadczenia wynika, że osoby, które tego doświadczają, mają trudności w rozeznaniu swojej sytuacji i dokonywaniu prawidłowych wyborów i ocen prawnych. Należy mieć na względzie i to, że urzędowanie sądu rejonowego w jej sprawie było nieprawidłowe, jakkolwiek błąd został skorygowany w toku instancji. Powódka mogła być zatem subiektywnie przeświadczona o słuszności kierowanych w stosunku do Skarbu Państwa pretensji i istnieniu powiązań przyczynowo – skutkowych między zdarzeniem, z którego wywodziła roszczenie i swoim stanem zdrowia. Dlatego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie było podstaw, aby obciążać ją należnymi przeciwnikowi procesowemu kosztami w pełnej wysokości. Art. 102 k.p.c. nie może być jednak narzędziem całkowitej ochrony powódki, która wprawdzie jest w trudnych warunkach życiowych i materialnych, wytoczyła jednak bezzasadne powództwo, a następnie - po jego oddaleniu z przekonującym i wszechstronnym uzasadnieniem - wniosła równie bezzasadną apelację, która także została oddalona. W sytuacji, w której powództwo okazało się bezzasadne, swoiste premiowanie powódki odstąpieniem od obciążania jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu w ogóle, ze szkodą dla pozwanej, nie znajduje w okolicznościach sprawy uzasadnienia. Z tych względów na podstawie art. 102 k.p.c. należało orzec jak w sentencji wyroku. (...)