I ACa 461/17

Sygn. akt I ACa 461/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2017 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Bogdan Wysocki Sędziowie: SSA Roman Stachowiak (spr.) (del.) SSO Ewa Blumczyńska Protokolant: protokolant Halszka Mróz po rozpoznaniu w dniu 26 października 2017 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa Zakładu (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialności w P. przeciwko Związkowi (...) w P. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt IX GC 1004/15 1. oddala apelację; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 4.050 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Roman Stachowiak Bogdan Wysocki Ewa Blumczyńska Sygn. akt I A Ca 461/17 UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego kwoty 133.680 zł z odsetkami za opóźnienie i kosztami procesu. Powód twierdził, że w 2013 r. po wyborze jego oferty zawarł z pozwanym umowę, której przedmiotom była odpłatna usługa obejmująca świadczenie odbioru, transportu i zagospodarowania odpadów komunalnych z terenu XXI sektora Związku (...) (tj. gminy P. ) oraz zapewnienie świadczeń towarzyszących (np. zapewnienie mieszkańcom pojemników na odpady) przez okres 12 miesięcy 2014 r. Przedmiotem niniejszego postępowania było żądanie powoda zapłaty przez pozwanego październikowej raty wynagrodzenia ryczałtowego należnego mu na mocy łączącej strony umowy, którego nie otrzymał. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Poznaniu utrzymał w całości wydany w tej sprawie nakaz zapłaty z 1.09.2015 r. (...) Rozstrzygnięcie to Sąd Okręgowy uzasadnił następująco: W dniu 22.10.2013 r. powód zawarł z pozwanym umowę nr (...) . D. .272.2013, której przedmiotom była odpłatna usługa obejmująca świadczenie odbioru, transportu i zagospodarowania odpadów komunalnych z terenu (...) Związku (...) (tj. gminy P. ) oraz zapewnienie świadczeń towarzyszących (np. zapewnienie mieszkańcom pojemników na odpady) przez okres 12 miesięcy 2014 r. W umowie strony ustaliły, że wynagrodzenie miesięczne należne powodowi z tytułu wykonywania umowy wynosiło 123.777,78 zł netto i zostało powiększone o należny podatek VAT w kwocie 9.902,22 zł, co łącznie dało kwotę 133.680 zł brutto Całkowite wynagrodzenie powoda z tytułu realizacji umowy, z uwzględnieniem okresu jej trwania wynosiło kwotę 1.485.333,36 zł netto, powiększoną o należny podatek VAT w kwocie 118.826,67 zł , co łącznie dało kwotę 1.604.160,30 zł brutto. Wynagrodzenie powoda, płatne miało być po zakończeniu danego miesiąca kalendarzowego świadczenia usługi stanowiącej przedmiot umowy, na podstawie prawidłowo wystawionej faktury VAT, z zastrzeżeniem art. 8.2.1 oraz 9.1.5 Umowy. Wynagrodzenie, to miało obejmować wszelkie świadczenia związane z realizacją umowy, wynikające z jej treści oraz treści SIWZ, w tym zapewnienie pojemników, kontenerów i worków, o których mowa w art. 6.1 i 6.3 Umowy. Wynagrodzenie, miało charakter ryczałtowy i pozostawało niezmienne przez cały okres trwania umowy, niezależnie od rzeczywistej ilości odebranych w tym czasie odpadów komunalnych, liczby nieruchomości, liczby miejsc, z których odbierane są odpady komunalne oraz liczby zapewnionych pojemników, kontenerów i worków, z zastrzeżeniem: a) maksymalnego wolumenu odpadów komunalnych określonego w SIWZ, b) limitów dotyczących pojemników, kontenerów, oraz worków typu B. bag na odpady zielone określonych w (...) Wynagrodzenie, obejmowało świadczenie usługi przez cały miesiąc kalendarzowy, począwszy od dnia rozpoczęcia. W przypadku, gdyby powód nie świadczył usług przez pełen miesiąc kalendarzowy, wynagrodzenie ulegać miało proporcjonalnemu umniejszeniu. Zgodnie z punktem 13.2.2 umowy ulegać miała ona rozwiązaniu odpowiednio w całości lub części (w odniesieniu odpowiednio do odbioru odpadów komunalnych zmieszanych i odpadów zielonych lub odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych zbieranych selektywnie) w przypadku: a) wyczerpania maksymalnego wolumenu sumy (...) komunalnych zmieszanych i (...) zielonych określonego w (...) lub b) wyczerpania maksymalnego wolumenu (...) komunalnych zbieranych selektywnie określonego w (...) . W pierwotnej dokumentacji przetargowej dla przedmiotowego zamówienia przewidziano, że wykonawca miał realizować wszystkie świadczenia opisane w umowie (składające się na usługę) w oznaczonym przedziale czasu (przez 18 miesięcy, tj. od lipca 2013 r. do grudnia 2014 r.), za co należało mu się miesięczne ryczałtowe wynagrodzenie - płatne za każdy miesiąc realizacji usługi. Wykonawca miał odebrać wszystkie odpady (tj. bez ograniczeń ilościowych), ze wszystkich miejsc ich powstania w zamian za ustalone z góry niezmienne miesięczne wynagrodzenie, w okresie od podpisania umowy (zakładano lipiec 2013 r.) do grudnia 2014 r. Analogicznie, w ramach wynagrodzenia miesięcznego miały być realizowane przez cały okres obowiązywania umowy także pozostałe elementy (świadczenia) składające się na usługę, w tym między innymi zapewnienie pojemników i kontenerów dla mieszkańców, funkcjonowanie systemu monitoringu informatycznego, ważenie odpadów, czy czyszczenie pojemników i kontenerów. W zmienionej Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia wyraźnie przewidziano, że wykonanie usługi polega na odbiorze, transporcie i zagospodarowaniu odpadów komunalnych, do maksymalnego limitu ilościowego określonego w SIWZ (pkt 1 zmiany treści SIWZ). Analogicznie określono obowiązek zapewniania przez wykonawcę pojemników i kontenerów dla mieszkańców, odnosząc go do ustanowionego limitu (pkt 2 zmiany treści SIWZ). W konsekwencji, w SIWZ (w pkt 8 zmiany treści SIWZ) postanowiono, że tabela nr 4 określa maksymalny wolumen odpadów komunalnych z rozbiciem ich na frakcje: (i) odpadów komunalnych zmieszanych i odpadów zielonych oraz (ii) odpadów komunalnych zbieranych selektywnie. W udzielonych przez pozwanego wyjaśnieniach do treści SIWZ – w odpowiedzi na pytanie 83 pozwany wskazał, że prawidłowe jest rozumienie przedmiotowego postanowienia umowy, które zakłada, że wykonawcy usługi należeć będzie się pełne wynagrodzenie ryczałtowe (określone w złożonej ofercie), także w sytuacji, w której wyczerpie się choćby jeden z wolumenów odpadów. Odbiór odpadów ponad wolumeny wymagać będzie przy tym udzielenia odrębnego zamówienia. Pismem z dnia 7.11.2014 r. powód przedłożył raport miesięczny za październik 2014 r. Pozwany, zgłosił uwagi odnośnie przywołanego raportu, ale nastąpiło to dopiero w dniu 21.11.2014 r. W dniu 31.10.2014 r. powód wystawił na rzecz pozwanego fakturę VAT nr (...) na kwotę 133.680 zł brutto, dotyczącą wynagrodzenia ryczałtowego za miesiąc października 2014 r. Pismem z dnia 25.11.2014 r. powód skierował do pozwanego ostateczne wezwanie do zapłaty zobowiązań, wynikających z w/w faktury. Wolumen dla odpadów zielonych i zmieszanych wyczerpał się w październiku 2014 r., a dla odpadów zbieranych selektywnie dopiero w listopadzie 2014 r. Nigdy natomiast nie wyczerpał się limit przewidziany dla pojemników. W związku z wyczerpaniem się powyższych wolumenów strony prowadziły rozmowy, co do zawarcia kolejnej umowy, dotyczącej zamówienia uzupełniającego. W dniu 23.12.2014 r. zawarły umowę nr (...) . D. .272.2014, na zamówienie uzupełniające, zgodnie z którą wykonawca przyjął do wykonania zamówienia pod nazwą: „Odbiór i transport odpadów komunalnych zmieszanych i odpadów zielonych z nieruchomości zamieszkałych i niezamieszkałych oraz odbiór i zagospodarowanie odpadów zbieranych selektywnie, z nieruchomości zamieszkałych/niezamieszkałych położonych na terenie Związku” w okresie od 1.10.2014 r. do 31.12.2014 r. Umowa dotyczyła terenu (...) W punkcie 6.1.1 strony zgodnie postanowiły, iż w związku z tym, że na mocy umowy nr (...) . D. .272.2013 z dnia 22.10.2013 r. powód zobowiązany był zapewnić pojemniki i kontenery własnym staraniem i na własny koszt w ramach zaoferowanej ceny ofertowej i wyposażyć na cały okres obowiązywania umowy wszystkie miejsca gromadzenia odpadów komunalnych z nieruchomości zamieszkałych i nieruchomości niezamieszkałych, w oznakowane pojemniki lub kontenery do zbierania odpadów komunalnych zmieszanych oraz oznakowane pojemniki, kontenery lub worki do odpadów komunalnych zbieranych selektywnie oraz odpadów zielonych, wyposażone odpowiednio w Transponder lub kody kreskowe w sposób zgodny z Regulaminem, do wyczerpania się przewidzianych limitów (pkt 3 lit. B ppkt 2.4 (...) , że powód będzie kontynuował to zobowiązanie do 31.12.2014 r. na zasadach określonych umową nr (...) . D. .272.2013 z dnia 22.10.2013 r., z zastrzeżeniem jednak art. 3.6.1 i 6.2.3 niniejszej Umowy, a jeżeli przedmiotowe limity wyczerpią się, to powód zapewni na tych samych zasadach pojemniki, kontenery i worki w ramach wynagrodzenia objętego niniejszą umową także do dnia 31.12.2014 r., z zastrzeżeniem art. 3.6.1 i 6.2.3 niniejszej umowy. Łączne wynagrodzenie za okres od października do grudnia 2014 r. w ramach zamówienia uzupełniającego wyniosło ok. 537.200 zł: - za miesiąc październik 169.999,99 zł, na podstawie faktury VAT nr (...) ; - za miesiąc listopad 190.059,99 zł, na podstawie faktury VAT nr (...) ; - za miesiąc grudzień 176.800 zł, na podstawie faktury VAT nr FN//000007/02/2015/ (...) . W sierpniu 2015 r. obyło się spotkanie z udziałem między innymi przedstawicieli stron, na którym przedstawiciel pozwanego wskazał, iż pomimo wyczerpania części limitów, umowa z dnia 22.10.2013 r. obowiązywała w części do końca 2014 r. W świetle przedstawionych ustaleń powództwo zdaniem Sądu Okręgowego podlega uwzględnieniu w całości. Istota sporu według Sądu Okręgowego sprowadzała się do odmiennej interpretacji poszczególnych zapisów umownych, w szczególności w zakresie dotyczącym okresu obowiązywania poszczególnych umów i ich wzajemnej relacji. Powód stał na stanowisku, że w październiku 2014 r. wiązały go z pozwanym obie umowy, przy czym wynagrodzenia dochodził na podstawie pierwszej umowy. Poza sporem pozostawało również, że z tytułu wywiezienia odpadów zabranych w październiku 2014 r. powód uzyskał od pozwanego wynagrodzenie w oparciu o druga umowę. Pozwany stał w związku z tym na stanowisku, że powód nie może uzyskać dwukrotnie wynagrodzenia za wykonanie tych samych usług. O ile można co do zasady podzielić pogląd pozwanego, że brak było podstaw do uzyskania przez powoda podwójnego wynagrodzenia za wykonanie tych samych usług, o tyle w niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca z uwagi na odmienny zakres przedmiotowy obu umów i sposób ustalenia wynagrodzenia. Umowa z dnia 22.10.2013 r. została zawarta na okres do dnia 31.12.2014r. Nie oznaczało to jednak, iż przez cały okres obowiązywania umowy powód zobowiązany był do wykonywania usług. W umowie zostały bowiem określone (poprzez odesłanie do (...) ) limity dotyczące ilości odpadów, które powód obowiązany był odbierać z okresie trwania umowy i ilości dostarczonych pojemników. Poza sporem pozostawało, iż dwa z trzech limitów zostały wyczerpane w październiku i listopadzie 2014 r. W związku z powyższym strony rozpoczęły rozmowy, co do uregulowania kwestii odbioru odpadów w pozostałym okresie 2014 r. Zakończone zostały one zawarciem drugiej z przywołanych powyżej umów. Nie oznaczało to jednak automatycznie, że pierwsza umowa uległa rozwiązaniu. Strony nie zawarły w umowie z 23.12.2014r. żadnych szczegółowych zapisów, dotyczących rozwiązania podstawowej umowy, jej zmiany lub oświadczenia, że pierwsza umowa wygasła. Nie można pominąć, iż zgodnie z punktem 13.2.2 umowy z dnia 22.10.2013r. ulegać miała ona rozwiązaniu odpowiednio w całości lub części (w odniesieniu odpowiednio do odbioru odpadów komunalnych zmieszanych i odpadów zielonych lub odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych zbieranych selektywnie) w przypadku: a) wyczerpania maksymalnego wolumenu sumy odpadów komunalnych zmieszanych i odpadów zielonych określonego w (...) lub b) wyczerpania maksymalnego wolumenu odpadów komunalnych zbieranych selektywnie określonego w (...) . Jak już wskazywano powyżej w październiku 2014 r. wyczerpał się wolumen tylko dla jednego rodzaju odpadów, a zatem co najwyżej w tej części, co do obowiązku odbioru tych odpadów, umowa mogła ulec rozwiązaniu. W pozostałym zakresie umowa z dnia 22.10.2013 r., w październiku 2014 r. nadal skutecznie wiązała strony. Nawet jednak częściowe rozwiązanie umowy nie miało wpływu na obowiązek zapłaty wynagrodzenia. Żaden z zapisów umownych nie stanowił bowiem, że w przypadku rozwiązania umowy w części zmniejszeniu ulegnie wynagrodzenie umowne, ani tym bardziej nie wskazywał sposobu w jaki to miałoby zostać dokonane. Jest to o tyle istotne, że w umowie nie przewidziano podziału wynagrodzenia z uwagi na poszczególne rodzaje usług, ale ustalono jedno ogólne wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy, które oprócz odbioru i transportu odpadów, zawierało również obowiązek wykonywania szeregu innych usług. Odnosząc się do wspomnianej kwestii wynagrodzenia umowa z dnia 22.10.2013 r. stanowiła, że wynagrodzenie miesięczne należne powodowi z tytułu wykonywania umowy wynosiło 123.777,78 zł netto (133.680 zł brutto). Całkowite wynagrodzenie powoda z tytułu realizacji umowy, z uwzględnieniem okresu jej trwania wynosiło kwotę 1.485.333,36 zł netto (1.604.160,30 zł brutto). Co istotne wynagrodzenie, miało charakter ryczałtowy i pozostawało niezmienne przez cały okres trwania umowy, niezależnie od rzeczywistej ilości odebranych w tym czasie odpadów komunalnych, liczby nieruchomości, liczby miejsc, z których odbierane są odpady komunalne oraz liczby zapewnionych pojemników, kontenerów i worków, z zastrzeżeniem: a) maksymalnego wolumenu odpadów komunalnych określonego w (...) , b) limitów dotyczących pojemników, kontenerów, oraz worków typu B. bag na Odpady zielone określonych w (...) . Spór między stronami sprowadzał się do interpretacji powyższego zapisu i ustalenia, czy wynagrodzenie stanowiła kwota 1.485.333,36 zł netto, która została podzielona jedynie na 12 części wypłacanych miesięcznie, czy też wynagrodzenie ustalone zostało miesięcznie na kwotę 123.777,78 zł netto i wypłacane miało być tylko w okresie faktycznego wykonywania umowy, a wspomniana powyżej kwota 1.485.333,36 zł netto stanowiła jedynie maksymalną wysokość wynagrodzenia, jakie mogło zostać wypłacone za cały okres obowiązywania umowy. W myśl art. 65 § 1 i 2 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Zdaniem Sądu Okręgowego prawidłowa jest pierwsza z przedstawionych interpretacji. Należało bowiem według Sądu Okręgowego mieć na uwadze, że w umowie został określony limit odbioru odpadów. Zasadnie więc powód zajmował stanowisko, że składając ofertę w przetargu opierał się na wskazanych w (...) limitach i że w związku z tym kalkulował wysokość wynagrodzenia w ofercie, biorąc pod uwagę ilość odpadów, jakie miał odebrać w okresie trwania umowy, za stanowiskiem tym przemawia również to, że strony określiły charakter wynagrodzenia jako ryczałtowy, zastrzegając również, iż jest ono niezmienne przez cały okres trwania umowy. Z zapisu tego jednoznacznie wynika, że powód mógł w danym miesiącu nie odebrać w ogóle odpadów (w sytuacji, gdy limity zostały wykonane w całości), a i tak wynagrodzenie byłoby należna. Istotnym bowiem pozostawało wykonanie określonego limitu w całym okresie obowiązywania umowy, a nie to, w jakim zakresie umowa była wykonywana w określonym miesiącu. Czynności sprawozdawcze związane były z koniecznością ustalenia, czy poszczególne limity zostały wykonane i w jakim zakresie, a nie w celu ustalenia wysokości miesięcznego wynagrodzenia. Z faktu wprowadzenia do umowy wspomnianych limitów wynika jednoznacznie, że wolą stron było, aby powód wykonał poszczególne usługi w określonym zakresie, za co miał otrzymać umówione wynagrodzenie. Jego wyplata w 12 miesięcznych częściach związana była z charakterem świadczonych usług, okresem obowiązywania umowy i ponoszeniem przez powoda znacznych kosztów jej wykonania przez cały okres jej wykonywania. Skoro bezspornym pozostawało, iż powód wykonał swoje obowiązki wynikające z umowy i odebrał odpady w ilościach zgodnych z limitami określonymi w umowie, to należne było mu całe wynagrodzenie umowne, a więc również za okres, w którym z powodu wykonania limitów, nie odbierał już odpadów. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do absurdalnych skutków. Oznaczałoby bowiem, że powód zostałaby niejako „ukarany” za to, że wykonał „szybciej” umowę i pomimo, iż wykonał całość obowiązków umownych, nie otrzymałby tylko ¾ wynagrodzenia. Powód chcąc uzyskiwać wynagrodzenie przez cały okres obowiązywania umowy musiałby odbierać w każdym miesiącu maksymalnie 1/12 limitu, niezależnie od faktycznej ilości odpadów, jakie byłby do odebranie na obszarze, objętym zakresem działalności, w poszczególnych miesiącach. Pozostawałoby to w sprzeczności z celem zawarcia przedmiotowej umowy i mogłoby powodować zagrożenie dla bezpieczeństwa sanitarnego, gdyby nie były w całości i na bieżąco wywożone odpady. Reasumując powyższe rozważania, należy zdaniem Sądu Okręgowego uznać, że pomimo wyczerpania jednego z limitów wywozu odpadów umowa z 22.10.2013 r. wiązała nadal również w październiku 2014 r., albowiem określone w umowie wynagrodzenie przewidziane zostało za wykonanie całego przedmiotu umowy, a jedynie ze względu na charakter świadczonych usług miało być wypłacone w dwunastomiesięcznych częściach. Skoro powód wykonał umowę w całości, to należny mu się całe wynagrodzenie bez względu na to, że umowa w zakresie dotyczącym poszczególnych limitów została wykonana wcześniej i bez względu również na to, że powód uzyskał wynagrodzenie za wywóz określonych odpadów w październiku 2014 r. na podstawie umowy z 23.12.2014 r. Wynagrodzenie objęte pozwem nie dotyczyło bowiem wywozu tych odpadów, ale odpadów, które zostały przez powoda wcześniej odebrane. Jako podstawę prawna zaskarżonego świadczenia Sąd Okręgowy wskazał przepis art. 750 k.c. przy uwzględnieniu również przepisów art. 65 k.c. i art. 496 k.p.c. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył apelacją pozwany. Apelujący zarzucił: 1/ naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. , które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie swobodnej oceny dowodów i błędne przyjęcie, że nawet częściowe rozwiązanie umowy z 22.10.2013 r. nr 118. D. .272.2013 nie miało wpływu na obowiązek zapłaty wynagrodzenia ustalonego ww. umową, 2/ naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. , które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie swobodnej oceny dowodów i błędne przyjęcie, że wynagrodzenie ustalone w umowie z dnia 22.10.2013 r. nr 118. D. .272.2013 stanowiła kwota 1.485.333,36 zł, która została jedynie podzielona na 12 części wypłacanych miesięcznie, 3/ naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. , które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie swobodnej oceny dowodów i błędne przyjęcie, że całe wynagrodzenie umowne należne było powodowi także za okres, w którym z powodu wykonania limitów, nie odbierał już odpadów. Wskazując na powyższe zarzuty, pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez uchylenie nakazu zapłaty z 1.09.2015 r. i oddalenie powództwa. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanego jest całkowicie nieuzasadniona. Sąd Apelacyjny aprobuje poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia, wyciągnięte na ich podstawie wnioski oraz ocenę dowodów i ocenę prawną dochodzonego roszczenia i ustalenia te, wnioski, ocenę dowodów i ocenę prawną uznaje za własne i stanowiące podstawę swojego rozstrzygnięcia. Większość faktów stanowiących podstawę dochodzonego roszczenia było zresztą niespornych pomiędzy stronami. Do rozważenia pozostawała natomiast, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, interpretacja zawartej przez strony umowy z 22.10.2013 r. Przyjętą przez Sąd Okręgowy interpretację umowy z 22.10.2013 r. Sąd Apelacyjny również aprobuje. Umowa ta została sformułowana dość ogólnie, tym niemniej jednak całkowicie dopuszczalna była interpretacja tej umowy przyjęta przez Sąd Okręgowy. Z umowy wynika, że zawarta ona została na określony czas, ale jednoznacznie w umowie przewidziano możliwość wcześniejszego jej rozwiązania w zależności od wyczerpania maksymalnego wolumenu sumy odpadów komunalnych zmieszanych i zielonych oraz wyczerpania maksymalnego wolumenu odpadów komunalnych zbieranych selektywnie. Tego rodzaju zastrzeżenia zawarte w umowie ponad wszelką wątpliwość wskazywałyby na to, że naliczone powodowi wynagrodzenie przewidziane w skali całego okresu, na jaki miała obowiązywać umowa, uzależnione było przede wszystkim od wykonania sumy odpadów komunalnych zmieszanych i zielonych oraz zbieranych selektywnie. Oznaczało to, że powód powinien otrzymać wynagrodzenie przewidziane w umowie również wówczas, gdy maksymalnie przewidziane w umowie wolumeny i limity wykonał wcześniej niż przewidziany w umowie czas trwania umowy. W okolicznościach tych powód był uprawniony do żądania wynagrodzenia za październik 2014 r., mimo zawarcia 23.12.2014 r. nowej umowy obowiązującej od 1.10.2014 r. Z przyczyn powyższych i na podstawie art. 385 k.p.c. i w zakresie kosztów procesu na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i w związku z §§ 2 i 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22.10.2015 r. Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji. Roman Stachowiak Bogdan Wysocki Ewa Blumczyńska