I ACa 59/11

Sygn. akt: I ACa 59/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 maja 2011 r. Sąd Apelacyjny w (...) I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Arina Perkowska Sędziowie: SA Jacek Grela SA Marek Machnij (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Małgorzata Chełchowska po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2011 r. w (...) na rozprawie sprawy z powództwa J. przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w (...) i Sądowi Apelacyjnemu w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 8 października 2010 r. sygn. akt I C 1443/09 1) oddala apelację, 2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Na oryginale właściwe podpisy Sygn. akt: I ACa 59/11 UZASADNIENIE Powód J. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w (...) i Sądu Apelacyjnego z osobna kwot po 93.000 zł z usta­wowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu (tj. 27 października 2009 r.) tytułem od­szkodowania za przewlekłość postępowania w sprawie III Ca (...) Sądu Okręgowego w (...) . Wskazał, że złożył skargę na przewlekłość postępowania w tej sprawie, któ­ra została oddalona przez Sąd Apelacyjny w sprawie I S (...) . Twierdził, iż w tych spra­wach bezpodstawnie odmawiano mu ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie doprowa­dzano go na rozprawy, opieszale rozpatrywano jego pisma, wskutek czego zaniechanie pozwanych naraziło go na nierozpoznanie apelacji w rozsądnym terminie, a w wyniku tego doznał opisanej w pozwie szkody, związanych ze stresem i depresją, powodującymi konieczność zażywania większej ilości leków oraz bóle żołądka i wątroby. Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła w imieniu pozwanych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa o oddalenie powództwa. Zaprzeczyła wszystkim twier­dzeniom powoda i podniosła, że nie wykazał, aby w w/w sprawach nastąpiła przewle­kłość postępowania. Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 8 października 2010 r. oddalił po­wództwo, obciążył Skarb Państwa kosztami sądowymi, od których powód był zwolniony oraz zasądził od niego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W pisemnych motywach powyższego wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że pismem z dnia 2 września 2009 r. powód złożył skargę na przewlekłość postępowania w toku spra­wy III Ca (...) Sądu Okręgowego w (...) , domagając się zasądzenie kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania. W uzasadnieniu skargi bezczynność Sądu w okresie od dnia 22 kwietnia 2009 r. do września 2009 r. Powyższa skarga została oddalona postanowie­niem Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt I S (...) . Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów, w szczególności akta sprawy I S (...) , wskazując, że były one wiarygodne. Sąd nie przeprowadził dowodu z przesłuchania stron, ponieważ nie było potrzebne to dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto oddalił wnioski dowodowe zgłoszone przez powoda, gdyż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu. Stan faktyczny był co do zasady bezsporny między stronami, a wyjaśnienia wy­magała kwestia, czy roszczenie powoda zasługuje na ochronę prawną. Powód dochodził tego roszczenia na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naru­szenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowa­dzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasad­nionej zwłoki w zw. z art. 417 k.c. Przepis art. 16 w/w ustawy dotyczy sytuacji, w której strona nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania zgodnie z art. 5 ust. l tej ustawy. W takiej sytuacji może na podstawie art. 417 k.c. dochodzić naprawienia szkody wyni­kłej z przewlekłości postępowania. Wynika z tego, iż warunkiem skorzystania przez stro­nę z tej możliwości jest to, aby sprawa, w której nastąpiła przewlekłość postępowania, była prawomocnie zakończona co do istoty sprawy i żeby nie skorzystała z wniesienia skargi w toku postępowania, w którym nastąpiła przewlekłość. Jeżeli postępowanie trwa nadal, stronie przysługują jedynie uprawnienia z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Natomiast art. 16 tej ustawy przewiduje specjalny tryb dla tych osób, które nie wniosły skargi na przewlekłość postępowania w jego toku. Po­wód w toku postępowania odwoławczego III Ca (...) skorzystał z prawa przysługują­cego mu na mocy art. 5 ustawy, wnosząc skargę na przewlekłość, która została rozpozna­na przez Sąd Apelacyjny w (...) postanowieniem z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt I S (...) . W konsekwencji wydanie postanowienia o oddaleniu skargi zniweczyło możliwość dochodzenia roszczenia, opartego na treści art. 16 w/w ustawy. N. ­czalne jest orzekanie w toku niniejszej sprawy o stwierdzeniu przewlekłości postępowa­nia w innej sprawie sądowej, w sytuacji, w której powód złożył już skargę o stwierdzenie przewlekłości postępowania, ale została ona oddalona. W konsekwencji zbędne było badanie pozostałych przesłanek zasadności powódz­twa w oparciu o przepis art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w zw. z art. 417 k.c. Niezależnie od tego Sąd stwierdził, iż powód nie udowodnił podstawowej przesłanki żądania odszkodowania w postaci bezprawnego postępowania pozwanego, z któ­rego miałaby wyniknąć szkoda. W tej sytuacji nie zachodziła potrzeba ustalania, czy ist­niały inne przesłanki roszczenia odszkodowawczego. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości apelacją przez powoda w oparciu o zarzuty: 1) naruszenia art. 98 k.p.c. przez zasądzenie od niego kosztów procesu na rzecz pozwanego w sytuacji, w której korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych, a jego sytuacja życiowa nie pozwala na pokrycie tych kosztów, 2) naruszenia art. 117 k.p.c. przez odmowę przyznania mu pełnomocnika z urzędu, po­mimo iż zachodziła taka potrzeba, 3) art. 233 § l k.p.c. przez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego i brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału oraz oparcie orzeczenia wyłącznie na odpowiedzi na pozew, złożonej przez pozwanego i aktach sprawy bez odniesienia się do jego wniosków dowodowych, 4) naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, 5) naruszenia art. 417 k.c. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki przez uznanie powództwa za niezasadne i nieudowodnione, pomimo że nie miał wyznaczonego pełnomocnika z urzędu i nie brał udziału w proce­sie. W konsekwencji powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekaza­nia sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Proku­ratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, a jej zarzuty są bezzasadne. Decydujące znaczenie w niniejszej sprawie miała okoliczność, że powód domagał się odszkodowania za przewlekłość postępowania w sprawie III Ca (...) Sądu Okręgowego w (...) , w której złożył skargę na przewlekłość postępowania, która to skarga została oddalona przez Sąd Apelacyjny w sprawie I S (...) . W związku z tym Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, iż w świetle art. 15 i art. 16 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postę­powaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postę­powaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wyłączone było dochodzenie przez po­woda w odrębnym postępowaniu, tj. w niniejszej sprawie, stwierdzenia przewlekłości postępowania w w/w sprawie III Ca (...) Sądu Okręgowego w (...) oraz odszko­dowania z tego tytułu, ponieważ domaganie się takiego odszkodowania możliwe jest wy­łącznie w dwóch wypadkach, które wzajemnie wykluczają się: a) w razie uwzględnienia przez sąd skargi wniesionej w toku postępowania, w którym doszło do przewlekłości (czyli przed zakończeniem tej sprawy), z tym że dochodzenie odszkodowania następuje w odrębnym procesie (art. 15 ust. l w/w ustawy), b) jeżeli strona nie skorzystała z możliwości wniesienia powyższej skargi, może po za­kończeniu postępowania, w którym doszło do przewlekłości, dochodzić bezpośrednio w odrębnym procesie naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości (art. 16 w/w usta­wy). Oznacza to, iż samodzielne ustalenie przewlekłości postępowania w procesie od­szkodowawczym może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona uprzednio nie skorzystała z możliwości złożenia skargi na podstawie przepisów powyższej ustawy. Z tego punktu widzenia wziąć trzeba pod uwagę, że w niniejszym postępowaniu nie budzi żadnych wątpliwości, iż powód skorzystał z możliwości wniesienia takiej skargi, która została jednak oddalona. W związku z tym nie może aktualnie domagać się ani odszkodowania na podstawie art. 15 ust. l w/w ustawy, ani nie może żądać samodzielnego ustalenia przewlekłości w obecnym postępowaniu na podstawie art. 16 tej ustawy. W tej sytuacji stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych i wy­starczających ustaleń faktycznych, gdyż w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie miał wyłącznie fakt wystąpienia przez powoda ze skargą o stwierdzenie przewlekłości w po­wyższej sprawie oraz oddalenia tej skargi. W konsekwencji wszystkie pozostałe okolicz­ności podnoszone przez powoda nie miały już żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, o dochodzonym w tej sprawie żądaniu. Tym samym zbędne było przeprowadzanie zgło­szonych przez niego wniosków dowodowych. Chybione są więc zarzuty naruszenia art. 233 § l k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. , ponieważ nie istniały w niniejszej sprawie żadne dowody, które wymagały przeprowadzenia lub które zostały wadliwie ocenione przez Sąd pierwszej instancji. Nie można rów­nież uznać, iż w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy powinien wyjaśnić jeszcze jakieś inne okoliczności. Ponadto nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 117 k.p.c. , ponieważ nie ma żadnych podstaw do uznania, że ewentualna pomoc pro­fesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu mogłaby w jakikolwiek sposób wpły­nąć na korzystną dla powoda treść zaskarżonego wyroku, skoro bezzasadność powódz­twa była wręcz oczywista i wynikała z zupełnie innych przyczyn, niż brak odpowiednich twierdzeń lub wniosków dowodowych ze strony powoda. W tym stanie rzeczy nieuzasadnione są również zarzuty naruszenia art. 417 k.c. w zw. z art. 16 w/w ustawy, ponieważ nie mogły mieć one zastosowania z uwagi na odda­lenie skargi powoda wniesionej w toku postępowania w sprawie III Ca (...) Sądu Okręgowego w (...) , wskutek czego -jak wyżej wyjaśniono — niedopuszczalne jest ponowne orzekanie o istnieniu takiej przewlekłości oraz odszkodowaniu z takiego tytułu. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 98 k.p.c. wskazać należy, że nie może on uza­sadniać zwolnienia powoda od obowiązku zwrotu kosztów procesu na rzecz przeciwnika, który wygrał obecny proces. Wziąć trzeba pod uwagę, iż ten przepis w ogóle nie reguluje zagadnienia takiego zwolnienia, lecz wręcz przeciwnie normuje zasadę, z której wynika, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Wynika z niego zatem zasada zupełnie odwrotna od powoływanej przez powoda, ponie­waż ten przepis nie dotyczy możliwości zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów proce­su, lecz obciążenia niemi strony przegrywającej proces. Natomiast regulacja, dotycząca zwolnienia od obowiązku zwrotu kosztów procesu (ściślej: odstąpienia od obciążania nimi) zawarta jest w przepisie art. 102 k.p.c. , ale powód nie podniósł zarzutu naruszenia tego przepisu, w związku z czym nie ma możliwości i potrzeby odnoszenia się do tej kwestii. Dodać jedynie można w nawiązaniu do argumentacji skarżącego, iż po myśli art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, póz. 594 ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Z tych wszystkich przyczyn Sąd Apelacyjny oddalił apelację na mocy art. 355 k.p.c. jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Ponadto orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na mocy art. 108 § l k.p.c. w zw. z art. 109 k.p.c. , art. 98 § l k .pc. i art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, póz. 1417 ze zm.) odpowiednio do wyniku sprawy w tej instancji.