I ACA 435/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi pauliańskiej wniesionej przez powódkę H. Ś. przeciwko M. B. (1) w celu uznania za bezskuteczną umowy sprzedaży nieruchomości zawartej przez jej męża i dłużnika P. Ś. (1). Celem było zaspokojenie wierzytelności powódki w wysokości 239.500 zł, wynikającej z prawomocnego postanowienia o podziale majątku wspólnego. Sąd Okręgowy pierwotnie oddalił powództwo, uznając, że czynność nie była dokonana z pokrzywdzeniem wierzycielki. Sąd Apelacyjny uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu, Sąd Okręgowy wyrokiem z 27 listopada 2018 r. uznał umowę sprzedaży za bezskuteczną wobec powódki. Pozwany wniósł apelację, a powódka zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 1 marca 2021 r. oddalił apelację pozwanego i zażalenie powódki. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny i zastosował prawo materialne. Stwierdzono, że dłużnik P. Ś. (1) wyzbył się jedynego składnika majątku, a cena sprzedaży (700.000 zł) była rażąco zaniżona w stosunku do realnej wartości nieruchomości (szacowanej na 2.800.000 zł), co oznaczało brak ekwiwalentności świadczeń. Ponadto, pozwany nabywca miał świadomość lub możliwość dowiedzenia się o pokrzywdzeniu wierzycielki, zwłaszcza w kontekście ostrzeżenia wpisanego do księgi wieczystej. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przesłanek skargi pauliańskiej, ocena ekwiwalentności świadczeń przy sprzedaży nieruchomości, znaczenie ostrzeżeń w księdze wieczystej dla należytej staranności nabywcy.
Szczegółowa ocena stanu faktycznego i wartości nieruchomości jest specyficzna dla danej sprawy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy umowa sprzedaży nieruchomości zawarta przez dłużnika z osobą trzecią, która doprowadziła do jego niewypłacalności lub zwiększyła ją, może zostać uznana za bezskuteczną wobec wierzyciela na podstawie skargi pauliańskiej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli spełnione są przesłanki z art. 527 k.c., w szczególności jeśli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, nawet jeśli była ona pozorna lub nieekwiwalentna.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że dłużnik wyzbył się jedynego składnika majątku za cenę rażąco zaniżoną, co doprowadziło do jego niewypłacalności. Pozwany nabywca miał możliwość dowiedzenia się o pokrzywdzeniu wierzycielki, zwłaszcza w świetle ostrzeżenia w księdze wieczystej, co wyłączało jego dobrą wiarę.
Czy uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu pieniężnego za zbyty składnik majątku wyklucza możliwość uznania czynności za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzyciela?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli uzyskane środki nie gwarantują zaspokojenia wierzycieli, są niedostępne lub ich wartość jest rażąco nieekwiwalentna w stosunku do wartości zbytego majątku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że nawet jeśli dłużnik otrzymałby pieniądze, to ich wartość była rażąco nieekwiwalentna w stosunku do realnej wartości nieruchomości, a środki te nie były dostępne dla wierzycielki. Pokrzywdzenie wierzyciela może polegać także na utrudnieniu lub opóźnieniu zaspokojenia.
Czy nabywca nieruchomości, który mimo wpisu ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu o podział majątku w księdze wieczystej, nie zbadał jego podstaw i polegał na ustnych zapewnieniach pośrednika, działał z należytą starannością?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, od nabywcy nieruchomości oczekuje się elementarnej staranności wykraczającej poza sprawdzenie elektronicznego podglądu księgi wieczystej, zwłaszcza w sytuacji istnienia ostrzeżenia.
Uzasadnienie
Pozwany zignorował ostrzeżenie w księdze wieczystej, które wskazywało, że nieruchomość jest jedynym majątkiem dłużnika i może to doprowadzić do bezskutecznej egzekucji. Nabywca powinien zapoznać się z podstawą wpisu i zbadać stan prawny nieruchomości, aby uniknąć ryzyka pokrzywdzenia wierzycieli.
Czy umowa sprzedaży nieruchomości, w której cena została zadeklarowana jako zapłacona w gotówce, a jej wartość rynkowa jest wielokrotnie wyższa, może być uznana za czynność nieodpłatną w rozumieniu art. 528 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli istnieje rażąca dysproporcja między świadczeniami stron, nawet jeśli formalnie umowa jest odpłatna.
Uzasadnienie
Sąd, porównując zadeklarowaną cenę 700.000 zł z realną wartością nieruchomości (2.800.000 zł), uznał, że czynność miała charakter nieodpłatny lub co najmniej rażąco nieekwiwalentny, co uzasadnia zastosowanie art. 528 k.c. i pozwala na uznanie czynności za bezskuteczną nawet bez wiedzy nabywcy o pokrzywdzeniu wierzyciela.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. Ś. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. B. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
| P. Ś. (1) | osoba_fizyczna | dłużnik |
| J. C. | osoba_fizyczna | kupujący (umowa przedwstępna), cesjonariusz |
| M. B. (2) | osoba_fizyczna | pozwany (w pierwotnym pozwie) |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 527 § § 1
Kodeks cywilny
Określa przesłanki uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną wobec wierzyciela, gdy czynność ta została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli.
k.c. art. 527 § § 2
Kodeks cywilny
Definiuje pokrzywdzenie wierzyciela jako stan, w którym dłużnik stał się niewypłacalny lub niewypłacalny w wyższym stopniu wskutek dokonanej czynności.
k.c. art. 528
Kodeks cywilny
Stanowi, że wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, gdy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, nawet bez wiedzy o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia.
Pomocnicze
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Zasada ciężaru dowodu, zgodnie z którą ciężar dowodu istnienia przesłanek skargi pauliańskiej spoczywa na wierzycielu.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 397 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania zażaleniowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość została sprzedana za cenę rażąco zaniżoną w stosunku do wartości rynkowej. • Dłużnik wyzbył się jedynego składnika majątku, co doprowadziło do jego niewypłacalności. • Pozwany nabywca miał świadomość lub możliwość dowiedzenia się o pokrzywdzeniu wierzycielki poprzez ostrzeżenie w księdze wieczystej. • Czynność prawna miała charakter nieodpłatny lub rażąco nieekwiwalentny, co uzasadnia zastosowanie art. 528 k.c.
Odrzucone argumenty
Umowa sprzedaży była odpłatna i pozwany zapłacił realną wartość nieruchomości. • Sąd Okręgowy błędnie ocenił wartość nieruchomości. • Zeznania świadka P. Ś. (1) są niewiarygodne z powodu choroby alkoholowej. • Naruszenie przepisów proceduralnych poprzez oddalenie wniosku o przesłuchanie pozwanego.
Godne uwagi sformułowania
czynność prawna sprzedaży nie została dokonana z pokrzywdzeniem powódki w rozumieniu instytucji skargi pauliańskiej • dłużnik P. Ś. (1) na skutek umowy sprzedaży wprawdzie wyzbył się wprawdzie własności nieruchomości, lecz nabył własność walorów pieniężnych odpowiadających wartości nieruchomości • uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu za zbyty składnik majątkowy nie przesądza o braku pokrzywdzenia, które zachodzi także, gdy zaspokojenie można wprawdzie uzyskać, lecz jest ono utrudnione i opóźnia się w czasie • wartość nieruchomości [...] wynosiła na dzień 3 lipca 2012 r. kwotę 2.800.000 zł • nawet jeśli dłużnik otrzymałby kwotę 700.000 zł, czynność ta przy uwzględnieniu realnej acz potencjalnej wartości nieruchomości, nie ma charakteru wartości ekwiwalentnej • nie można uznać, aby zachował on należytą ostrożność w przedmiotowej sytuacji. Całkowicie zignorował on bowiem ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu o podział majątku.
Skład orzekający
Zbigniew Merchel
przewodniczący-sprawozdawca
Przemysław Banasik
sędzia
Dorota Majerska-Janowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek skargi pauliańskiej, ocena ekwiwalentności świadczeń przy sprzedaży nieruchomości, znaczenie ostrzeżeń w księdze wieczystej dla należytej staranności nabywcy."
Ograniczenia: Szczegółowa ocena stanu faktycznego i wartości nieruchomości jest specyficzna dla danej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak skomplikowane mogą być transakcje nieruchomościowe i jak ważne jest dokładne badanie stanu prawnego, zwłaszcza gdy w grę wchodzą wierzytelności i potencjalne pokrzywdzenie wierzycieli. Historia dłużnika uzależnionego od alkoholu dodaje ludzkiego wymiaru.
“Sprzedał dom za ułamek ceny, by oszukać żonę. Sąd Apelacyjny pokrzyżował jego plany.”
Dane finansowe
WPS: 239 500 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 8100 PLN
zwrot kosztów postępowania zażaleniowego: 900 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.