I ACA 421/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowodowie J. B. i M. B. domagali się ustalenia nieważności umowy kredytu hipotecznego z 2005 roku oraz zasądzenia od pozwanego (...) SA kwoty ponad 10 tys. zł. Ewentualnie domagali się ustalenia abuzywności klauzul i zasądzenia wyższej kwoty. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2022 r. ustalił nieważność umowy i aneksu, zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 10.358,88 zł wraz z odsetkami oraz zasądził koszty procesu. Sąd Okręgowy uznał, że kluczowe postanowienia umowy dotyczące indeksacji waluty są nieważne jako sprzeczne z art. 353[1] k.c. z uwagi na brak precyzyjnych zasad ustalania kursów walut przez bank, co pozostawiało bankowi swobodę w jednostronnym kształtowaniu wysokości zobowiązania kredytobiorcy. Sąd Okręgowy uznał również umowę za zawierającą klauzule abuzywne. Pozwany bank złożył apelację, zarzucając naruszenie przepisów procesowych, w tym art. 148[1] § 3 k.p.c. poprzez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, mimo wniosku stron o przeprowadzenie rozprawy. Sąd Apelacyjny uznał apelację za zasadną. Stwierdził nieważność postępowania przed Sądem Okręgowym, ponieważ wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym, mimo że obie strony wnioskowały o rozprawę, co stanowi naruszenie art. 148[1] § 3 k.p.c. i pozbawiło strony możności obrony ich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNieważność postępowania w przypadku wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym mimo wniosku stron o rozprawę; znaczenie art. 148[1] § 3 k.p.c. i art. 379 pkt 5 k.p.c.
Dotyczy sytuacji, gdy strony wnioskowały o rozprawę, a sąd wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym bez uzasadnionych podstaw.
Zagadnienia prawne (4)
Czy wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji gdy obie strony wnioskowały o przeprowadzenie rozprawy, stanowi nieważność postępowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, mimo wniosku stron o przeprowadzenie rozprawy, stanowi nieważność postępowania z powodu pozbawienia stron możności obrony ich praw.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołując się na art. 148[1] § 3 k.p.c. oraz art. 379 pkt 5 k.p.c. stwierdził, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo. Brak przeprowadzenia rozprawy w takiej sytuacji prowadzi do nieważności postępowania.
Czy postanowienia umowy kredytu indeksowanego, które nie precyzują zasad ustalania kursów walut przez bank, są nieważne jako sprzeczne z art. 353[1] k.c. (zasada swobody umów)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia umowy kredytu indeksowanego, które nie precyzują zasad ustalania kursów walut przez bank, są nieważne jako sprzeczne z art. 353[1] k.c., ponieważ pozostawiają bankowi swobodę w jednostronnym kształtowaniu wysokości zobowiązania kredytobiorcy.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że brak precyzyjnych zasad ustalania kursów walut przez bank w umowie kredytu indeksowanego powoduje, że kwota kredytu podlegająca zwrotowi nie jest ściśle oznaczona, a bankowi pozostawiono swobodę w jednostronnej zmianie wysokości zobowiązania drugiej strony, co narusza zasadę swobody umów.
Czy postanowienia umowy kredytu indeksowanego dotyczące indeksacji walutowej mogą być uznane za klauzule abuzywne w rozumieniu art. 385[1] k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia umowy kredytu indeksowanego dotyczące indeksacji walutowej mogą być uznane za klauzule abuzywne, jeśli nie zostały indywidualnie uzgodnione, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy stwierdził, że wszystkie przesłanki z art. 385[1] § 1 k.c. zostały spełnione, a postanowienia dotyczące indeksacji nie zostały opisane w sposób jednoznaczny, co pozwala na zastosowanie przepisów o klauzulach niedozwolonych. Sąd wskazał również na obowiązek informacyjny banku.
Od kiedy biegnie termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia w przypadku nieważności umowy kredytu indeksowanego z powodu klauzul abuzywnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia w przypadku nieważności umowy kredytu indeksowanego z powodu klauzul abuzywnych najwcześniej może biec od chwili, gdy strona powodowa dowiedziała się, że umowa zawiera klauzule abuzywne, które mogą skutkować jej nieważnością.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy przyjął, że wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego (dowiedzenie się o abuzywności), a bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 k.c.). Strona powodowa dowiedziała się o tym po otrzymaniu analizy od pełnomocnika.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. B. | osoba_fizyczna | powód |
| M. B. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (23)
Główne
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Umowa sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny przewiduje inny skutek, w szczególności że zamiast nieważności należy orzec o związaniu stron umową.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę w ramach swobody kontraktowej, o której mowa w art. 353[1], mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie były indywidualnie uzgodnione, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
p.b. art. 69
Ustawa Prawo bankowe
Przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie, w wysokości i na warunkach określonych w umowie, kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel. Kredytobiorca zobowiązuje się do zwrotu wykorzystanej kwoty wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest również czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 358 § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli strony uzgodniły w umowie o świadczenie pieniężne, że wiernik będzie określony według stopy procentowej lub innego wskaźnika, sąd może, wbrew umowie, zasądzić świadczenie w walucie polskiej, jeżeli przy uwzględnieniu okoliczności, dla których strony zawarły umowę, przemawia za tym interes dłużnika.
k.c. art. 385 § 2
Kodeks cywilny
Nie indywidualnie uzgodnione postanowienia umowy zawieranej z konsumentem są wiążące, jeżeli ich treść jest jasna i zrozumiała.
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 410 § 2
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w zakresie, w jakim przepisy o nienależnym świadczeniu nie regulują odmiennie obowiązku zwrotu korzyści.
k.c. art. 120 § 1
Kodeks cywilny
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
k.c. art. 98
Kodeks cywilny
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie, niezbędne koszty postępowania sądowego.
k.c. art. 108
Kodeks cywilny
W każdym wypadku sąd rozstrzygnie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiotem dowodu są fakty, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
k.p.c. art. 299
Kodeks postępowania cywilnego
Jeżeli po zamknięciu rozprawy lub po wydaniu wyroku mającego zapaść na posiedzeniu niejawnym ujawnią się nowe fakty lub dowody, sąd drugiej instancji może uchylić wyrok i poprzedzające go postanowienia, a w razie potrzeby – umorzyć postępowanie.
k.p.c. art. 235 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd może ograniczyć przeprowadzenie dowodu do pewnych okoliczności, jeżeli uzna, że nie wymagają one dalszego dowodzenia.
k.p.c. art. 278 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach, gdy potrzebne są wiadomości specjalne, sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby i wyboru biegłych, powoła jednego lub kilku biegłych w celu uzyskania opinii.
k.p.c. art. 148 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozprawa odbywa się ustnie. Sąd może zezwolić na udział w posiedzeniu zdalnym.
k.p.c. art. 148 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.
k.p.c. art. 379
Kodeks postępowania cywilnego
Nieważność postępowania zachodzi jeżeli: (...) 5) strona została pozbawiona możności działania lub obrony swoich praw.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
ustawa COVID-19 art. 15 § zzs
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis regulujący możliwość prowadzenia posiedzeń niejawnych w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 148[1] § 3 k.p.c. poprzez wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, mimo wniosku stron o przeprowadzenie rozprawy. • Nieważność postępowania z powodu pozbawienia stron możności obrony ich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Godne uwagi sformułowania
Pozbawienie obu stron procesu możności obrony ich praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. • Niedopuszczalne jest rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy. • Brak jest podstaw do uznania, że zachodziły przesłanki do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym z pominięciem treści art. 148[1] § 3 k.p.c.
Skład orzekający
Anna Strączyńska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Nieważność postępowania w przypadku wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym mimo wniosku stron o rozprawę; znaczenie art. 148[1] § 3 k.p.c. i art. 379 pkt 5 k.p.c."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy strony wnioskowały o rozprawę, a sąd wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym bez uzasadnionych podstaw.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne aspekty postępowania sądowego i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia wyroku, nawet jeśli merytoryczna argumentacja mogłaby być inna. Podkreśla znaczenie prawa do bycia wysłuchanym na rozprawie.
“Błąd proceduralny zaważył na losach sprawy: Sąd Apelacyjny uchyla wyrok z powodu posiedzenia niejawnego!”
Dane finansowe
WPS: 10 358,88 PLN
kwota zasądzona: 10 358,88 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.