I ACa 42/25

Sygn. akt I ACa 42/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia Roman Dziczek Protokolant: Magdalena Kołakowska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2025 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa A. S. przeciwko W. S. o rozwód na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt VII C 1489/20 1. oddala apelację; 2. zasądza od W. S. na rzecz A. S. kwotę 540 zł (pięćset czterdzieści złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje adw. A. T. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 540 zł (pięćset czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu W. S. w postępowaniu apelacyjnym. Roman Dziczek Sygn. akt I ACa 42/25 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględniając powództwo orzekł rozwód związku małżeńskiego, zawartego w dniu 28 kwietnia 1990r. w M. , zarejestrowanego w Urzędzie Stanu Cywilnego M. , za numerem aktu 1438023/00/AM/ (...) , pomiędzy W. S. , urodzonym dnia (...) w M. a A. S. , z domu N. , urodzoną dnia (...) w G. – z wyłącznej winy W. S. oraz kosztami postępowania w sprawie obciążył pozwanego, pozostawiając referendarzowi sądowemu szczegółowe ich wyliczenie. Z uwagi na brak możliwości doręczenia pozwanemu odpisu pozwu Sąd, po podjęciu stosownych dalszych działań, w dniu 15 października 2019 r. Sąd ustanowił kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego w toczącym się postępowaniu. W odpowiedzi na pozew kurator wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań dzieci stron na okoliczność trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, dołączenie akt o sygnaturze IV C 175/11 oraz zobowiązanie strony powodowej do wykazania próby podjęcia kontaktu z pozwanym na fakt braku zainteresowania pozwanego swoją rodziną. W dniu 21 września 2020 r. Sąd uwzględnił żądanie kuratora i zobowiązał stronę powodową do wykazania jakie czynności zostały podjęte w celu utrzymania kontaktu z pozwanym. Jednocześnie Sąd zobowiązał kuratora do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego i złożenia w terminie 30 dni informacji o podjętych. Następnie dopuścił dowód z zeznań na piśmie świadka M. S. . Zgłoszone przez kuratora sądowego wnioski dowodowe na rozprawie w dniu 6 lutego 2023 r. Sąd pominął na podstawie art. 235 § 1 pkt 5 k.p.c albowiem przeprowadzenie postępowania w zakresie wnioskowanym przez kuratora ( MOPs w G. , ZUS, Ministerstwa Cyfryzacji), po ponad dwóch latach od zobowiązania przez Sąd do wykonania tych czynności przez kuratora, zmierzało by do nadmiernego przedłużenia postępowania, trwającego już ponad cztery lata. Jednocześnie Sąd uznał, ze sprawa została już dostatecznie wyjaśniona do ostatecznego rozstrzygnięcia. Kurator procesowy za nieznanego z miejsca pobytu pozwanego wniósł ostatecznie o oddalenie powództwa o rozwód, ewentualnie orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie lub z winy obu stron. Pomiędzy stronami toczyło się już postępowanie rozwodowe zainicjowane prze powódkę w dniu 15 lutego 2011 r., sygn. akt IV C 175/11. W powyższej sprawie Sąd przeprowadził dowód z zeznań świadków: Z. N. , matki powódki, L. S. , syna stron i B. B. , sąsiadki. Świadkowie zgodnie podali, że pozwany nadużywał alkoholu, po alkoholu był chorobliwie zazdrosny, bił powódkę, znęcał się nad rodziną. Ostatecznie jednak pozwany nie stawił się na rozprawę a powódka mieszkała już w Anglii i również nie stawiła się na rozprawę. Sąd umorzył postępowanie w sprawie w dniu 11 marca 2015 r. Sąd ustalił i zważył, co następuje: Strony zawarły związek małżeński w dniu 28 kwietnia 1990 r. w M. . Strony mają troje pełnoletnich dzieci. Dla stron jest to pierwsze małżeństwo. Od początku małżeństwo stron nie układało się prawidłowo. W domu była przemoc ze strony pozwanego, nadużywanie alkoholu i chorobliwa zazdrość. Powódka wielokrotnie z dziećmi musiała uciekać z domu. Były interwencje policji, założona niebieska karta. Świadkami przemocy były małoletnie dzieci stron. Starszy syn stron zaczął stawać w obronie matki i raz podbił oko pozwanemu. Pozwany zrobił obdukcję i zawiadamiał policję, że to powódka jest sprawczynią przemocy. Pozwany zawsze pracował dorywczo i nie podejmował stałej pracy. Rodzina miała problemy finansowe i była zmuszona do zmiany zamieszkania. Powódka samodzielnie zajmowała się dziećmi, przejęła wszystkie obowiązki domowe. W celu finansowego usamodzielnienia się powódka podjęła ponadto zatrudnienie w szpitalu. Już w 2004/2005 roku powódka wraz z dziećmi uciekła pierwszy raz do swojej matki. Później strony podjęły jeszcze próbę wspólnego mieszkania, które ostatecznie zakończyło się w 2009 r., kiedy to powódka wraz z dziećmi, w nocy, z jedną torbą opuściła wspólne mieszkanie. Po tym zdarzeniu powódka zamieszkała w wynajętym mieszkaniu w G. . Pozwany, pod wpływem alkoholu nachodził rodzinę w nowym miejscu zamieszkania, zawiadamiał policję i opiekę społeczną o rzekomych nieprawidłowościach w domu. W 2013 r. powódka wraz z najmłodszą córką wyjechała do Anglii, a następnie dołączyły kolejne dzieci. W początkowym okresie po rozstaniu dzieci stron utrzymywały kontakt z ojcem ale ostatecznie z uwagi na absolutny brak zainteresowania z jego strony, kontakty te zakończyły się około 5 lat temu. Powódka A. S. ma 55 lat. Wyksztalcenie średnie. Mieszka i pracuje w Wielkiej Brytanii. Jest zatrudniona w restauracji na zmywaku z wynagrodzeniem tygodniowym około 289 funtów. Pozwany W. S. ma 65 lat i nie jest znane jego miejsce pobytu i aktualna sytuacja osobista. W trakcie wspólnego pożycia stron pozwany pracował bez umowy o pracę przy pracach budowlanych i wykończeniowych. Po rozstaniu stron pozwany nigdy nie płacił alimentów na dzieci. W ocenie Sądu Okregowego żądanie stron dotyczące rozwiązania ich związku małżeńskiego zasługiwało na uwzględnienie. Uznał, że doszło do zerwania więzi małżeńskich. Ostateczny rozpad relacji małżeńskich nastąpił w 2009 roku, kiedy powódka wyprowadziła się do wynajmowanego mieszkania. W tym czasie ustały wszystkie więzi małżeńskie i do dnia orzekania strony nie reaktywowały małżeństwa. Pozycie fizyczne stron ustało dużo wcześniej. Pozwany znał miejsce pobytu powódki po jej wyprowadzce, co nie doprowadziło do powrotu małżonków do siebie, a jedynie pozwany wykorzystywał ten fakt do dalszego znęcania się nad rodziną. Aktualnie strony nie mają żadnych kontaktów i od około 14 lat nie mieszkają razem, a powódka podjęła próbę rozwiązania małżeństwa przez rozwód już w 2011 r. Jednocześnie sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uniemożliwiałyby orzeczenie rozwodu w niniejszej sprawie. Strony nie mają małoletnich dzieci. Orzeczenie rozwodu nie jest również sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż małżeństwo stron nie funkcjonuje, a ponadto nie zostały wykazane takie okoliczności, które z moralnego punktu widzenia stanowiłyby negatywne przesłanki w myśl, których rozwód byłby niedopuszczalny. Sąd Okręgowy uznał, że to pozwany jest wyłącznie winny rozpadowi związku małżeńskiego. Wina pozwanego polegała na nadużywaniu alkoholu, przemocy emocjonalnej i fizycznej w związku, braku dbałości o rodzinę i ostatecznie nie podejmowanie żadnych prób w celu naprawy relacji małżeńskich i reaktywowania związku małżeńskiego. Jednocześnie Sąd nie dopatrzyli się żadnego zawinienia rozkładu pożycia małżeńskiego ze strony powódki, która przez lata znosiła naganne zachowanie męża, praktycznie samotnie wychowywała dzieci, wykonywała wszystkie czynności domowe, gotowała, prała sprzątała. Fakt, że w wyniku doświadczanej przemocy powódka opuściła rodzinę, w żadnym wymiarze, nie mógł być uznany za winę czy chociażby współwinę w rozpadzie małżeństwa. Powódka przez lata tolerowała alkoholizm i agresję męża do czasu, kiedy zrozumiała, że świadkami tych wydarzeń są dzieci i to one cierpią najbardziej. Pomimo przebywania w małym środowisku i braku pomocy ze strony stosownych instytucji, z uwagi na dobro dzieci, powódka zdecydowała się na zmiany, tak aby zapewnić dzieciom bezpieczeństwo. Sama powódka podkreśliła, że pozwany zapowiedział powódce, że nawet po wyprowadzce utrudni jej życie, co zresztą czynił, fałszywie zawiadamiając policją i opiekę społeczną o alkoholizmie i przemocy powódki. Ostatecznie powódka wyprowadziła się z dziećmi, zagwarantowała najmłodszej córce opiekę psychologiczną, a następnie wyjechała poza granice kraju, gdzie wraz z wszystkimi dziećmi pozostaje do dnia dzisiejszego. Aktualnie powódka pracuje w celu uzyskania uprawnień emerytalnych ale skutki pozostawania w przemocowym małżeństwie, podobnie jak dzieci stron, odczuwa do dnia dzisiejszego. Wszelkie zarzuty wobec powódki Sąd uznał za nieprawdziwe, nielogiczne i nieprzekonywające. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wyrażone w wyroku SN z dnia 9 listopada 2001 r., I CKN 438/00, że „przy uzależnieniu od alkoholu ważną rolę w dochodzeniu do trzeźwego życia odgrywa pomoc osób najbliższych dla alkoholika, a wśród nich szczególnie drugiego małżonka ( art. 23 KRO ). Ze względu na drastyczność zachowywania się małżonka uzależnionego od alkoholu, nie można - na płaszczyźnie prawa i konkretnych okoliczności sprawy - wymagać od drugiego małżonka dalszego pożycia z nim, jeżeli sprzeciwia się temu dobro rodziny, a w szczególności dobro małoletnich dzieci stron”. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. , statuującego zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, obciążając nimi pozwanego, pozostawiając referendarzowi sądowemu szczegółowe ich wyliczenie na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. Z wyrokiem tym nie zgodził się pozwany reprezentowany przez kuratora Pozwany zaskarżyła wyrok w całości zarzucając Sądowi pierwszej instancji: - naruszenie przepisów postępowania: art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 235 (2) §1 pkt 5 – z przyczyn szczegółowo opisanych w apelacji; - naruszenie prawa materialnego: art. 57 § 1 k.r.o – z przyczyn opisanych apelacji. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez rzeczenie rozwodu z wyłącznej winy powódki oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej. Na rozprawie apelacyjnej kurator podrzymał swe stanowisko wyrażone w apelacji oraz wniósł o przyznanie wynagrodzenia w związku z funkcją kuratora od Skarbu Państwa oswiadczając, że nie zostało ono opłacone ani w całości ani w części. Powódka wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie jest zasadna. I. Sąd Okręgowy nie naruszył powołanych w apelacji przepisów postępowania. Po pierwszej, strona pozwana reprezentowana przez kuratora będącego adwokatem, nie zaczepiła skutecznie postanowienia dowodowego Sądu pierwszej instancji, oddalającego jej wnioski dowodowe, albowiem nie sformułowała wniosku o jego zmianę z powołaniem art. 380 k.p.c. oraz z przywołaniem art. 227 k.p.c. Na marginesie, podzielić należało stanowisko tego Sądu, że kurator nie wykazał dostatecznie, że nie mógł samodzielnie i w czasie zakreślonym przez ten Sąd, pozyskać danych o miejscu zamieszkania lub pobytu pozwanego, a zatem wniosek sformułowany przed tym Sądem zmierzał w istocie do przewłoki postępowania. Po drugie, zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie został adekwatnie umotywowany. Wyrażona w art. 233 § 1 k.p.c. zasada swobodnej oceny dowodów w postępowaniu cywilnym pozwala sądowi orzekającemu na podstawie całego materiału zgromadzonego w sprawie, wysnuć wnioski o prawdziwości faktów. To Sąd meriti ustala fakty i ocenia dowody, a ocena tego procesu przez sąd drugiej instancji następuje przez pryzmat zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego. Przy czym Sąd pierwszej instancji ma w tym zakresie znaczną swobodę, a tylko wykazanie rażącego naruszenia powołanych zasad, może przynieść zamierzone w apelacji skutki. Sąd może uznać za przekonywające dowody pośrednie i bezpośrednie, każde z nich mogąc uznać za niewiarygodne w całości lub części, swobodnie wysnuwając z zebranego materiału procesowego i wyników postępowania dowodowego wnioski, jakich dana strona nie wysnuwa. Nie oznacza to jednak dowolności, jeżeli sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważy materiał dowodowy jako całość, dokona wyboru określonych środków dowodowych i, ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (wyrok SN z 10.06.1999 r., II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000/17, poz. 655). Tak uczynił Sąd Okręgowy dokonując wszechstronnej oceny materiału dowodowego, w zakresie relewantnym w sprawie. Ustalenia te i ocenę w całości podziela Sąd Apelacyjny nie dopatrujac się naruszenia zasad logicznego rozumowania lub/i zasad doświadczenia życiowego. Apelacja nie wskazała także na czym polegało naruszenie art. 98 k.p.c. II. Ustalając winę strony, stosownie do art. 57 k.r.o. , Sąd Okręgowy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał ustalić, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, a wina w zaistnieniu przesłanek rozwodu, obciąża wyłącznie pozwanego. Trafnie subsumował Sąd pierwszej instancji ustalone fakty w kontekście trwałego i zupełniego rozkładu pożycia oraz obiektywnej oceny zawinienia pozwanego. Jego alkoholizm i przemoc – opisane przez ten Sąd – skutkowały zerwaniem więzi małżeńskich oraz utrwaleniem tego rozpadu. W tym ostatnim aspekcie pozwany także zawinił nie podejmując próby odbudowy związku na zasadach przewidzianych w art. 23 k.r.o. Notabene, apelacja nie wskazuje na czym miałaby polegać wadliwość subsumpcji w świetle art. 57 § 1 k.r.o. III. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1 sentencji, a o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. i art. 98 k.p.c. , zasądzając od pozwanego na rzecz powódki zwrot kosztów zastępstwa prawnego w stawce minimalnej. IV. O wynagrodzeniu dla kuratora Sąd Apelacyjny orzekł stosownie do § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U.2018.536 z późn. zm.), zasądzając je od Skarbu Państwa – Sądu Okregowego w Warszawie. Przy czym Sąd Apelacyjny zasądził to wynagrodzenie w pełnej stawce minimalnej właściwej dla adwokatów w tego typu sprawie mając na uwadze arówno znaczny nakład pracy kuratora w postępowaniu apelacyjnym jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt SK 89/22, w myśl którego § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (obniżający stawkę wynagrodzenia kuratora do 40 % stawki należnej adwokatom), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Wyrok Trybunał Konstytucyjny pozbawia zakwestionowane przepisy waloru zgodności z Konstytucją , a zatem pierwszeństwo mają przepisy korzystające z domniemania zgodności z Konstytucją , tj. w realiach sprawy, stosowne przepisy rozporządzenia MS dotyczace wynagrodzenia adwokatów w postępowaniu cywilnym. Z kolei brak publikacji wyroków w Dzienniku Ustaw, która to czynność jest jedynie czynnością techniczną, nie wpływa na skuteczność tego wyroku od momentu ogłoszenia. Przypomnieć należy, że już od 2016 r. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdza, że publikacja jego wyroków w Dzienniku Ustaw jest jedynie czynnością techniczną, a wyroki wywołują skutki prawne od momentu ogłoszenia (por. wyroki z 9 marca 2016 r. (K 47/15) oraz z 11 sierpnia 2016 r. (K 39/16). Fakt, który ma miejsce w Polsce, że od marca 2024 r. Prezes Rady Ministrów mimo ciążącego na nim konstytucyjnego obowiązku, nie publikuje żadnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest irrelwantny prawnie, chociaż niewątpliwie utrudnia obywatelom możliwość dochodzenia ich konstytucyjnych praw i wolności oraz godzi w zasadę pewności prawa, na co uwagę zwrócił między innymi Rzecznik Praw Obywatelskich. Ostatecznie w dniu 23 września 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie P 3/25, w którym jednoznacznie stwierdził, zgodnie z wcześniejszą linią orzeczniczą, że działanie Prezesa Rady Ministrów jest bezprawne, a nieopublikowane wyroki TK wywołują skutki od momentu ich ogłoszenia na sali rozpraw. Wyrok wydany przez Trybunał Konstytucyjny i ogłoszony na sali rozpraw, nawet jeśli nie został formalnie promulgowany w Dzienniku Ustaw, wywołuje skutki prawne i musi być bezwzględnie stosowany przez organy publiczne. Odnosi się to zarówno do sprawy, na kanwie ktorej zadano pytanie prawne, jak i w sprawach, w których wystąpi analogiczny stan prawny. Roman Dziczek