I ACa 413/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny we Wrocławiu rozpoznał apelację pozwanego Banku (...) S.A. od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu, który zasądził od banku na rzecz powodów kwotę 223.959,74 zł wraz z odsetkami tytułem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z umowy kredytu indeksowanego do CHF. Bank zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów postępowania, w tym pominięcie dowodów z zeznań świadka i opinii biegłego, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności dotyczących klauzul abuzywnych (art. 385¹ k.c.) i nieważności umowy (art. 58 k.c.). Sąd Apelacyjny oddalił apelację w całości. Potwierdził prawidłowość ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego i uznał, że nie doszło do naruszeń przepisów proceduralnych. W szczególności, oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie świadka i dopuszczenie dowodu z opinii biegłego zostało uznane za uzasadnione, gdyż dowody te nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu Okręgowego co do abuzywności klauzul umownych regulujących mechanizm indeksacji kredytu kursem CHF. Stwierdzono, że jednostronne ustalanie kursów przez bank, brak transparentności mechanizmu oraz nieprzedstawienie konsumentom pełnego ryzyka kursowego, stanowiło naruszenie dobrych obyczajów i rażąco naruszało interesy konsumentów. W konsekwencji, klauzule te zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ k.c. Sąd Apelacyjny podkreślił, że klauzule indeksacyjne dotyczące głównego świadczenia stron umowy kredytu, jeśli są abuzywne, prowadzą do nieważności całej umowy na podstawie art. 58 § 1 k.c., zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sąd odrzucił możliwość zastąpienia abuzywnych klauzul innymi przepisami prawa krajowego lub uzupełnienia umowy przez sąd, wskazując na konieczność ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami banków. Wobec stwierdzenia nieważności umowy, wszelkie wpłaty dokonane przez powodów na rzecz banku zostały uznane za świadczenia nienależne (art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.) i podlegały zwrotowi. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego zasądzający zwrot tych świadczeń. Oddalono również zarzut prawa zatrzymania podniesiony przez bank, uznając, że nie znajduje on zastosowania w sprawach o zwrot świadczenia nienależnego z tytułu nieważnej umowy kredytu. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i konsekwencji w postaci nieważności umowy oraz obowiązku zwrotu nienależnych świadczeń. Ugruntowanie stosowania teorii dwóch kondykcji w sprawach konsumentów dochodzących zwrotu od banku.
Dotyczy umów kredytów indeksowanych do CHF z klauzulami podobnymi do analizowanych. Orzeczenie opiera się na utrwalonym orzecznictwie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy klauzule umowne dotyczące mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej (CHF) w umowie kredytu bankowego zawartej z konsumentem, które pozwalają bankowi na jednostronne ustalanie kursów waluty i nie zapewniają transparentności mechanizmu, są niedozwolonymi postanowieniami umownymi (abuzywnymi)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, ponieważ naruszają dobre obyczaje i rażąco naruszają interesy konsumenta, nie zapewniając mu możliwości zrozumienia sposobu ustalania kursu wymiany waluty.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że jednostronne ustalanie kursów waluty przez bank, brak transparentności mechanizmu indeksacji oraz nieprzedstawienie konsumentowi pełnego ryzyka kursowego, stanowi naruszenie dobrych obyczajów i rażąco narusza interesy konsumenta. Brak możliwości samodzielnego ustalenia kursu przez konsumenta i uzależnienie od arbitralnych decyzji banku prowadzi do abuzywności klauzul.
Jakie są skutki stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych dotyczących głównego świadczenia stron umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Stwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych, które dotyczą głównego świadczenia stron umowy kredytu, prowadzi do nieważności całej umowy kredytowej na podstawie art. 58 § 1 k.c.
Uzasadnienie
Jeśli wyeliminowanie niedozwolonych postanowień dotyczących głównych świadczeń stron pozbawia umowę jej zasadniczych elementów lub charakteru, umowa staje się nieważna. W przypadku umów kredytu indeksowanego do CHF, klauzule indeksacyjne stanowią istotny element umowy, a ich usunięcie bez zastąpienia innym mechanizmem prowadzi do upadku umowy.
Czy w przypadku nieważności umowy kredytu indeksowanego do CHF, bank może skorzystać z prawa zatrzymania (art. 496, 497 k.c.) w celu zabezpieczenia swojego roszczenia o zwrot kapitału?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawo zatrzymania nie znajduje zastosowania w sprawach o zwrot świadczenia nienależnego z tytułu nieważnej umowy kredytu, ponieważ umowa kredytu nie jest umową wzajemną w ścisłym tego słowa znaczeniu, a świadczenia pieniężne powinny być rozliczane poprzez potrącenie.
Uzasadnienie
Umowa kredytu nie jest umową wzajemną w rozumieniu przepisów o prawie zatrzymania. Świadczenie kredytobiorcy (zwrot kapitału) nie jest bezpośrednim ekwiwalentem świadczenia banku (wypłata kapitału). Ponadto, świadczenia pieniężne powinny być rozliczane poprzez potrącenie (art. 498 k.c.), a nie prawo zatrzymania.
Czy w sprawach o zwrot świadczenia nienależnego z tytułu nieważnej umowy kredytu bankowego, stosuje się teorię dwóch kondykcji (zwrot wszystkiego, co nienależnie świadczono) czy teorię salda (zwrot różnicy między świadczeniami)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku, gdy konsument dochodzi zwrotu świadczeń od banku na podstawie nieważnej umowy kredytu, stosuje się teorię dwóch kondykcji, co oznacza zwrot całości nienależnie spełnionych świadczeń.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego i orzecznictwo TSUE, stwierdził, że teoria dwóch kondykcji jest właściwa w sytuacji, gdy konsument dochodzi zwrotu świadczeń od banku. Orzeczenie TSUE w sprawie C-396/24 dotyczy sytuacji odwrotnej (bank dochodzi zwrotu od konsumenta) i nie zmienia generalnej zasady stosowania teorii dwóch kondykcji w sprawach, gdzie konsument jest stroną dochodzącą zwrotu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. E. | osoba_fizyczna | powód |
| R. E. | osoba_fizyczna | powód |
| F. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank (...) S.A. | spółka | pozwany |
Przepisy (28)
Główne
k.c. art. 353 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy zasady swobody umów, stosowany w kontekście dopuszczalności umów kredytowych przed wejściem w życie ustawy antyspreadowej.
k.c. art. 58 § § 1 i 3
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej, stosowany w przypadku stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych.
Prawo Bankowe art. 69
Prawo bankowe
Dotyczy umowy kredytu, w tym kredytu indeksowanego.
k.c. art. 385 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy klauzul niedozwolonych (abuzywnych) w umowach z konsumentami.
k.c. art. 410 § § 1 i § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy świadczenia nienależnego.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Dotyczy bezpodstawnego wzbogacenia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 235 § § 1 pkt 2,3 oraz 5
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy pominięcia dowodu z zeznań świadka i opinii biegłego, uznane za prawidłowe.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dopuszczalności dowodu, uznane za prawidłowe.
k.p.c. art. 278 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodu z opinii biegłego, uznane za prawidłowe.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasady swobodnej oceny dowodów, uznane za prawidłowe.
k.p.c. art. 245
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodów z dokumentów, uznane za prawidłowe.
k.p.c. art. 299
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dowodu z przesłuchania stron, uznane za prawidłowe.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy waloryzacji świadczeń pieniężnych.
k.c. art. 3
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego.
ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe art. 4
Ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe
Dotyczy wprowadzenia zmian w Prawie bankowym, w tym dotyczących kredytów indeksowanych.
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu odwoławczego zarzutami naruszenia prawa procesowego.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie.
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Dotyczy prawa zatrzymania.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Dotyczy prawa zatrzymania.
k.p.c. art. 380
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania przez sąd drugiej instancji postanowień dowodowych sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 162
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania stron postanowieniami dowodowymi.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania dowodowego przed sądem drugiej instancji.
k.p.c. art. 387 § § 2 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku uzasadniania wyroku przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 327 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy elementów uzasadnienia wyroku.
k.c. art. 355 § § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy podwyższonej staranności dłużnika.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Dotyczy zwyczajów.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zwrotu kosztów procesu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul indeksacyjnych dotyczących mechanizmu ustalania kursu CHF. • Nieważność umowy kredytowej w całości z powodu abuzywności klauzul indeksacyjnych. • Nienależne świadczenie spełnione przez powodów na rzecz banku podlega zwrotowi. • Brak zastosowania prawa zatrzymania przez bank.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez Sąd Okręgowy (pominięcie dowodów). • Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego przez Sąd Okręgowy (prawidłowość klauzul indeksacyjnych). • Możliwość zastosowania prawa zatrzymania przez bank. • Stosowanie teorii salda zamiast teorii dwóch kondykcji w sprawach o zwrot świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko Sądu Okręgowego, co do niedozwolonego charakteru postanowień, regulujących mechanizm indeksacji kredytu kursem CHF oraz skutków stwierdzenia abuzywności tych postanowień i ich wyeliminowania. • Już bowiem samo stosowanie różnych kursów, wyznaczanych jednostronnie przez Bank, dla różnych przeliczeń jest wadliwe, narusza interes konsumenta i nie zostało objęte indywidualnym uzgodnieniem. • W aktualnym orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż klauzula indeksacyjna dotyczy głównego świadczenia stron umowy kredytu w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. • Wobec przesłankowego stwierdzenia nieważności przedmiotowej umowy kredytowej, wszelkie dokonane na jej podstawie przez powodów na rzecz strony pozwanej wpłat stanowią świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 1 i 2 k.c.
Skład orzekający
Magdalena Cichocka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF i konsekwencji w postaci nieważności umowy oraz obowiązku zwrotu nienależnych świadczeń. Ugruntowanie stosowania teorii dwóch kondykcji w sprawach konsumentów dochodzących zwrotu od banku."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych do CHF z klauzulami podobnymi do analizowanych. Orzeczenie opiera się na utrwalonym orzecznictwie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ich abuzywności, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów. Rozstrzygnięcie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą i wyjaśnia kluczowe kwestie prawne.
“Kredyty CHF: Sąd Apelacyjny potwierdza nieważność umów i obowiązek zwrotu pieniędzy przez bank!”
Dane finansowe
WPS: 223 959,74 PLN
zwrot nienależnie pobranych świadczeń: 223 959,74 PLN
zwrot kosztów procesu: 11 851 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.