I ACa 319/21

Sygn. akt I ACa 319/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSO Tomasz Tatarczyk Protokolant : Barbara Białożyt po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. P. przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w W. o ustalenie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I C 395/20 1) 
        oddala apelację; 2) 
        zasądza od pozwanego na rzecz powódki 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego. SSO Tomasz Tatarczyk Sygn. akt I ACa 319/21 UZASADNIENIE Wyrokiem z 28 stycznia 2021 r. Sąd Okręgowy w Katowicach ustalił, że umowa o M. Dom numer KH / (...) , zawarta 16 grudnia 2005 r. pomiędzy pozwanym Bankiem (...) SA w W. , a powódką M. P. , noszącą wówczas nazwisko O. , jest nieważna, zasądził od pozwanego na rzecz powódki 6 417 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty z tytułu zwrotu kosztów postepowania. Sąd ustalił, że w 2006 r. powódka wraz z ówczesnym partnerem T. P. wynajmowali mieszkanie i pojawiła się możliwość jego kupna. W tym celu potrzebowali zaciągnąć kredyt, gdyż nie dysponowali odpowiednią kwotą. T. P. dopiero rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej i nie mógł otrzymać kredytu. W tej sytuacji to powódka starała się o kredyt, była w kilku bankach lecz odmówiono jej udzielenia kredytu i została przez doradcę skierowana do Banku (...) , gdzie dowiedziała się, że ma zdolność kredytową jedynie dla kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. Powódka nie została poinformowana o zasadach indeksacji. Wiedziała jedynie, że otrzyma kredyt w złotych, a zadłużenie będzie wyrażone we franku. Powódka musiała założyć w banku rachunek, na które będzie przelewane wynagrodzenie i z którego bank będzie potrącał raty. Powódka nie miała możliwości negocjowania zapisów umowy, a wskazywano jej, że umowa jest standardowa i wszyscy takie podpisują. Powódce mówiono, że istnieje ryzyko kursowe ale zapewniano, że jest niewielkie, gdyż frank jest stabilną walutą. W dniu 16 grudnia 2005 r. strony zawarły umowę o M. Dom w złotych indeksowany kursem franka szwajcarskiego. Na mocy umowy pozwany udzielił powódce kredytu w złotych indeksowanego kursem franka w łącznej wysokości 85 000 zł z przeznaczeniem na zakup i remont mieszkania. Umowa została zawarta przy użyciu obowiązującego u pozwanego standardowego wzorca umowy, do którego nie można było wprowadzać jakichkolwiek zmian. Powódka spłacała kredyt w ten sposób, że bank był upoważniony do pobierania przeliczonej na złotówki raty z jej rachunku. W ocenie Sądu, powódka ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, która wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, niewykonany do tej pory w całości. Orzeczenie ustalające znosi wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. Zawartą przez strony umowę kredytu uznał Sąd za nieważną z uwagi na bezskuteczność, wobec niedozwolonego charakteru, jej głównych postanowień zawierających klauzule indeksacyjne i niedopuszczalność ich zastąpienia innymi po wyeliminowaniu z umowy. Stwierdził, że nie były te postanowienia przedmiotem indywidulanych negocjacji stron. Poza tym, jako wykraczające poza granice swobody umów uznał zapisy umowy umożliwiające jednej stronie kontraktu - bankowi określanie w trakcie realizacji umowy parametrów przeliczeniowych według kryteriów niespełniających wymogów transparentności, a kształtujących wysokość zobowiązań kontrahenta - kredytobiorcy. O kosztach procesu orzekł po myśli art. 98 § 1 k.p.c. W apelacji pozwany zarzucił naruszenie prawa procesowego - art. 233 § 1 w związku z art. 227 i 232 k.p.c. oraz w związku z art. 6 k.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, dokonanie oceny dowodów niezgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i regułami logiki, w sposób nieobiektywny, wybiórczy i z góry ukierunkowany na wykazanie obranych tez, co skutkowało przyjęciem za udowodnione okoliczności nieznajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, tj. błędne ustalenie, że kwestionowane przez powódkę postanowienia umowne nie zostały indywidualnie z nią uzgodnione, bezzasadne przyjęcie, że ustalając kursy publikowane w tabeli kursów walut obcych Banku (...) SA pozwany działał w sposób arbitralny, błędne przyjęcie, że powódka była uprawniona do spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej dopiero od sierpnia 2011 r. oraz błędne ustalenie, że ryzyka pomiędzy stronami zostały rozłożone nierównomiernie, art. 227, 232, 235 2 § 1 pkt 2 oraz art. 278 w związku z art. 162 k.p.c. przez bezpodstawne pominięcie wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i z opinii biegłego, naruszenie prawa materialnego - art. 189 k.p.c. przez nieprawidłowe zastosowanie i błędne uznanie, że powódka posiada interes prawny do wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, art. 385 1 § 1 i 2, art. 385 2 k.c. w związku z art. 1 ust. 2 i 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz § 8 ust. 4 regulaminu kredytowania przez niewłaściwą wykładnię polegającą na uznaniu, że postanowienia zawarte w § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy są abuzywne, art. 385 1 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i w związku z art. 58 k.c. przez zastosowanie i błędne przyjęcie, że postanowienia umowy są abuzywne, a bez tych postanowień umowa kredytu nie może być wykonywana, co skutkuje koniecznością jej unieważnienia, art. 69 ust. 1 i 2 w związku z art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe i w związku z art. 353 1 , 358 1 § 2 i art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że postanowienia umowy naruszają w sposób rażący interesy konsumenta i dobre obyczaje, art. 385 1 § 2 k.c. w związku z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 § 2 i 3 k.c. i w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez błędną wykładnię skutkującą zaniechaniem zastosowania do rozliczeń z tytułu umowy kursu średniego NBP, art. 385 1 § 2 k.c. w związku z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 24 i 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim w związku z uchwałą zarządu NBP i w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez błędną wykładnię skutkującą zaniechaniem zastosowania do rozliczeń z tytułu umowy kursu średniego NBP, art. 4 w związku z art. 1 ust. 1 lit. a i b ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 316 § 1 k.p.c. i art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu obowiązującego na dzień wyrokowania stanu prawnego, art. 405 k.c. w związku z art. 410 § 2 k.c. , art. 411 pkt 1 i 4 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na zakwalifikowaniu świadczeń spełnionych przez powódkę jako nienależnych; w oparciu o te zarzuty skarżący domagał się zmiany wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki kosztów postępowania w pierwszej instancji, zasądzenia od powódki kosztów postępowania apelacyjnego. Powódka wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Nietrafnie zarzuciła apelacja naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 i 232 k.p.c. oraz w związku z art. 6 k.c. Pierwszy z tych przepisów określa zasadę swobodnej oceny dowodów, zgodnie z którą sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, a zatem z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Naruszenie tego przepisu może polegać na błędnym uznaniu, że przeprowadzony w sprawie dowód ma moc dowodową i jest wiarygodny albo że wiarygodności i mocy dowodowej jest pozbawiony. Prawidłowe postawienie zarzutu obrazy art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wskazania konkretnych zasad, które sąd naruszył i dowodów, przy ocenie których do naruszenia takiego doszło. W ramach zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. podważa apelacja nie ocenę wiarygodności i mocy dowodów lecz podaje w wątpliwość, po pierwsze, wnioski Sądu odnośnie do braku indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy wskazując, że odmienną konkluzję należało wyprowadzić z treści wniosku kredytowego oraz z faktu dostępności innych wariantów umowy, niż wybrany przez powódkę, po drugie, przyjęcie, że ustalając kursy walut bank działał w sposób arbitralny, notabene Sąd Okręgowy tego nie przyjął, a stwierdził, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne taką dowolność działania banku umożliwiały, po trzecie, wnioski dotyczące uprawnienia powódki do spłaty kredytu w walucie obcej, po czwarte, przyjęcie, że w świetle postanowień umowy ryzyka kursowe nie zostały rozłożone pomiędzy stronami równomiernie, co nie należy do materii uregulowanej w art. 233 § 1 k.p.c. Nietrafny jest zarzut naruszenia tego przepisu w związku z art. 227 k.p.c. stanowiącym, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie oraz w związku z art. 232 k.p.c. i 6 k.c. dotyczącymi ciężaru dowodu, a w przypadku pierwszego z nich również przewidującego uprawnienie sądu do dopuszczenia dowodu niewskazanego przez stronę. Ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego są prawidłowe, należało je podzielić. Nie naruszył ten Sąd prawa procesowego odmawiając przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków wskazanych w odpowiedzi na pozew oraz z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości. Nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wyjaśnienie za pomocą zeznań świadka kwestii dotyczących procedur zawierania umów kredytowych, gdy wnioskowany na tę okoliczność świadek nie reprezentował banku przy zawarciu umowy z powódką oraz za pomocą zeznań kolejnych świadków kwestii dotyczących transakcji wymiany walutowej i ponoszenia przez bank ryzyka walutowego i kursowego oraz sposobów pozyskiwania przez bank środków w walucie obcej na potrzeby sfinansowania akcji kredytowej, skoro uznanie za niedozwolone zawartych w umowie klauzul przeliczeniowych nie zależało od stwierdzenia, że bank zwolniony został z jakiegokolwiek ryzyka wynikającego z zawarcia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, a jak idzie o kwestie ustalenia kursów waluty, jako wskaźnika indeksacji, rzecz polegała nie na wskazaniu podstaw ustalenia przez bank tabeli kursowej lecz na określeniu w umowie metody indeksacji w sposób przejrzysty i miarodajny dla kontrahenta banku, zaś sposób finansowania przez bank akcji kredytowej pozostawał irrelewantny dla rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu, jako nieobjęty postanowieniami umowy. Potrzeba zbadania kwestionowanych w pozwie postanowień umowy według stanu z chwili jej zawarcia czyniła natomiast niecelowym prowadzenie dowodu z opinii biegłego, która służyć miała przede wszystkim ocenie sposobu realizacji umowy przez pozwanego, a poza tym wyliczeniu zobowiązań przy przyjęciu różnych wariantów zastosowania miernika indeksacji. Niezasadne są podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego. Powódka miała, rzecz jasna, interes prawny, w rozumieniu art. 189 k.p.c. , w żądaniu ustalenia nieważności umowy, która wiązać ją miała ze stroną pozwaną do 2025 r., gdyż rozstrzygnięcie o tym żądaniu uchylić mogło niepewność co do jej sytuacji prawnej wobec kwestionowania postanowień umowy oraz spór stron odnośnie do wymagalnych w przyszłości roszczeń banku, a także stwarzać podstawę rozliczeń stron dotyczących świadczeń już spełnionych. Pełniejszej ochrony prawnej nie mogło zapewnić powódce powództwo o zapłatę, gdyż objąć ono mogło jedynie świadczenia z umowy w części już spełnione, stanowczemu zaś zakończeniu sporu stron odnośnie do charakteru postanowień umownych i ważności umowy, a w rezultacie odnośnie do istnienia obowiązku świadczeń w przyszłości służyć mogło powództwo o ustalenie. Trafnie za niedozwolone uznał Sąd Okręgowy klauzule umowne przewidujące przeliczenie kwoty wypłaconych z tytułu kredytu środków według kursu kupna franka szwajcarskiego zgodnie z tabelą obowiązującą w banku w momencie uruchomienia kredytu lub transzy oraz ustalanie równowartości rat kredytu podlegających spłacie w złotych według kursu sprzedaży franka określonego w bankowej tabeli kursów obowiązującego w dniu spłaty. Klauzule te zamieszczone zostały w § 2 ust. 2 oraz w § 7 ust. 1 umowy. Pozwany bank zawarł z powódką umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, w której kwota kredytu oznaczona została w walucie polskiej i w tej walucie kredyt został powódce wypłacony oraz podlegał spłacie w ratach, jednakże z tym zastrzeżeniem, że w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu kwota wypłaconych środków będzie przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna walut określonego w bankowej tabeli kursów obowiązującego w dniu uruchomienia środków oraz że wysokość rat płatnych w złotych polskich ustalana będzie według obowiązującego w dniu płatności raty kursu waluty obcej zgodnie z bankową tabelą kursów. Waluta obca pełniła w umowie rolę miernika wartości, postanowienia umowne dotyczące przeliczenia świadczeń według kursu tej waluty miały charakter klauzul waloryzacyjnych. Według art. 385 1 § 1 k.c. , postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy ( niedozwolone postanowienia umowne ); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl § 3 tego artykułu, nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu; w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Nie podważył pozwany stwierdzenia Sądu Okręgowego, że udzielając powódce kredytu posłużył się on wzorcem umowy. Wbrew twierdzeniom apelacji, dokonanie przez powódkę wyboru jednego z wariantów umowy i franka jako waluty kredytu oraz dostępność w czasie zawarcia umowy innych jej wariantów nie są równoznaczne ze stwierdzeniem, że postanowienia umowy zostały indywidualnie uzgodnione. Składając wniosek kredytowy dokonała powódka wyboru jednego z dostępnych w ofercie pozwanego banku wariantu umowy ale nie miała wpływu na treść kwestionowanych postanowień umowy w wybranym wariancie, a w każdym razie pozwany tego nie wykazał, by klauzule przeliczeniowe były przedmiotem indywidualnych negocjacji stron. Rozbieżność, jaka zarysowała się w orzecznictwie co do tego, czy klauzule indeksacyjne określają, czy nie, główny przedmiot umowy nie ma w sprawie decydującego znaczenia. Kwestionowane postanowienia podlegać powinny były bowiem kontroli na gruncie unormowania art. 385 1 § 1 k.c. również w przypadku uznania, a za tym opowiada się Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym sprawę podzielając stanowisko Sądu Okręgowego, że określają one główne świadczenia stron, gdyż nie zostały sformułowane jednoznacznie, skoro nie pozwalały kredytobiorczyni na oszacowanie wysokości obciążających ją w przyszłości świadczeń pozostawiając bankowi jednostronne ustalanie parametrów przeliczeniowych. Za przyjęciem, że określały klauzule indeksacyjne główne świadczenia stron przemawia to, że ich wyeliminowanie z umowy wykluczało realizację jej funkcji związanej z ryzykiem kursowym. W uchwale składu siedmiu sędziów z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 Sąd Najwyższy wskazał, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone ( art. 385 1 § 1 k.c. ) dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Przepis art. 385 2 k.c. wprawdzie stanowi wprost, że oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny, jednakże w powołanej uchwale Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 385 2 k.c. powinien być wykładany rozszerzająco i stosowany również do oceny, czy postanowienie rażąco narusza interesy konsumenta. Ponieważ oceny postanowień umowy pod kątem abuzywności i skutków ewentualnego stwierdzenia ich niedozwolonego charakteru dokonać należało według stanu z chwili zawarcia umowy, rozstrzygnięcie o żądaniu powództwa nie zależało od ustaleń odnośnie do tego, w jaki sposób bank realizował postanowienia umowy zawierające klauzule indeksacyjne. W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych stwierdzano wielokrotnie, że mechanizm ustalania kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula waloryzacyjna, która nie zawiera jednoznacznej treści, w rezultacie pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Odwołanie się w postanowieniach § 2 ust. 2 oraz w § 7 ust. 1 umowy kredytu do tabeli kursowej banku oznacza naruszenie równowagi kontraktowej stron, skoro o środkach indeksacji kredytu i rat jego spłaty decydować może jednostronnie kredytodawca kształtując przez to wysokość własnych korzyści finansowych, a jednocześnie nieprzewidywalne dla kredytobiorczyni koszty udzielonego jej kredytu. Regulując mechanizm indeksacji nie odwołują się te postanowienia do zobiektywizowanych, zewnętrznych w stosunku do stron kontraktu kryteriów ustalania kursu walutowego lecz ostatecznie pozostawiają określenie warunków indeksacji kompetencji jednej z nich, mianowicie bankowi. W rezultacie równowaga kontraktowa stron zostaje w sposób istotny zachwiana. Nie naruszył Sąd Okręgowy, jak utrzymuje apelacja, art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe , zgodnie z którym bank obowiązany jest ogłaszać w miejscu wykonywania czynności w sposób ogólnie dostępny stosowane kursy walutowe. Rzecz w sprawie nie polegała na stwierdzeniu realizacji przez stronę pozwaną tego obowiązku lecz chodziło o przejrzystość zasad ustalania kursów. W wyroku z 18 listopada 2021 r. C-212/20 odnoszącym się do polskiego porządku prawnego Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że art. 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu w taki sposób aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę. Takiej możliwości nie stwarzały powódce dotyczące indeksacji postanowienia umowy kredytu zawartej przez strony. Miały one charakter postanowień niedozwolonych, gdyż uprawniały jedną stronę kontraktu - przedsiębiorcę do kształtowania w trakcie realizacji umowy zobowiązań kredytobiorczyni, na co ta nie miała wpływu i nie znała zasad ustalania mierników indeksacji. Odebranie od kredytobiorczyni oświadczenia, że zapoznała się z informacją dotyczącą ryzyka zmian kursów walutowych i zaakceptowanie przez nią stosowania do indeksacji kursów waluty z bankowej tabeli kursów nie oznacza, że zrealizował bank ze szczególną starannością, jakiej wymagało wprowadzenie do długoterminowej umowy mechanizmu waloryzacji, obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego, a kształtując treść klauzuli waloryzacyjnej zachował się w sposób lojalny wobec kredytobiorczyni uwzględniając jej uzasadnione interesy. Prawa zakwestionowania jako niedozwolonych umownych klauzul przeliczeniowych nie pozbawia powódki fakt złożenia przez nią oświadczenia, że została poinformowana o ryzyku kursowym. Uprawnienie powódki do spłaty kredytu w walucie obcej zależało od zamieszczenia takiego zastrzeżenia w umowie, czyli wyboru takiego jej wariantu, o ile rachunek w walucie obcej był dostępny w aktualnej ofercie banku, nieskorzystanie z tego uprawnienia nie pozbawia powódki prawa podważenia jako niedozwolonych postanowień wybranego wariantu umowy. Za niedozwolone uznać należało również postanowienia umowne przewidujące ustalenie równowartości w walucie obcej wypłaconej w złotych kwoty kredytu na podstawie kursu kupna franka, a równowartości w walucie obcej rat spłaty kredytu w złotych według kursu sprzedaży franka. Naruszają te postanowienia w sposób rażący równowagę kontraktową stron na niekorzyść konsumenta, a także dobre obyczaje, które nakazują aby koszty przez niego ponoszone w związku z zawarciem i wykonaniem umowy stanowiły zapłatę za korzyść, jaką mu ta umowa przynosi, wiązały się z nią i z niej wynikały. Tymczasem umowa przewidując zastosowanie kursu kupna waluty obcej dla ustalenia równowartości kwoty udzielonego kredytu, a kursu jej sprzedaży dla określenia salda zobowiązań kredytobiorczyni i wysokości obciążających ją rat zastrzegała bankowi dodatkowy zysk powodując nieuzasadniony, oderwany od indeksacji i kwoty uzyskanego kapitału kredytu, wzrost zobowiązań kredytobiorczyni. Niezależnie od zmian kursu waluty stanowiącego podstawę indeksacji, a nawet przy założeniu, że kurs ten w ogóle nie ulegnie zmianie w trakcie wykonywania umowy, nakładała umowa na kredytobiorczynię obowiązek zapłaty z tytułu kapitału kredytu kwoty wyższej, niż przez nią uzyskana i odsetek od nadwyżki przewyższającej kwotę udzielonego jej kredytu. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe , przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Oparcia w tym przepisie nie znajdują postanowienia umowy stron, po myśli której kredytobiorczyni zobowiązana była do zwrotu bankowi nie tylko kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami oraz do zapłaty prowizji i innych opłat ale również do zapłaty kwoty przewyższającej sumę środków pieniężnych oddanych jej do dyspozycji, mianowicie nadwyżki wynikającej z zastosowania do wyliczeń z jednej strony kursów kupna waluty, z drugiej kursów jej sprzedaży i odsetek od tej nadwyżki. Zebrane w sprawie dowody nie pozwalały na przyjęcie, że zrealizował bank ponadstandardowo obowiązki informacyjne w zakresie ryzyk kursowych, jak tego wymagało zawarcie umowy długoterminowej. Fakt, że kursy walutowe, stanowiące narzędzie indeksacji, mogą ulegać zmianie nie mógł budzić wątpliwości powódki, jako oczywisty dla każdego świadomego uczestnika rynku. Jednakże zawarcie umowy, według której wysokość zobowiązań kredytobiorczyni w długim okresie jej realizacji zależała od kursu waluty obcej, powinno poprzedzić udzielenie jej przez bank informacji wykraczających poza pewien poziom ogólności. Ryzyko zmian kursowych w skali nieprzewidzianej przez żadną ze stron kontraktu nie może ponosić tylko jedna z nich, mianowicie kredytobiorczyni, nie da się tego bowiem pogodzić z zasadą równowagi kontraktowej stron. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawała okoliczność, czy w celu sfinansowania akcji kredytowej dla kredytów indeksowanych pozwany pozyskać musiał środki w walucie obcej, odnośne uwarunkowania nie znalazły bowiem odzwierciedlenia w treści umowy, pozostawały poza nią i wobec tego nie powinny wpływać na sytuację prawną kredytobiorczyni. Z jej perspektywy indeksacja umowna miała wyłącznie charakter operacji matematycznych, kredyt udzielony jej został w złotych polskich i w tej walucie podlegał spłacie, nie stanowił zatem kredytu walutowego. Stosownie do art. 385 1 § 2 k.c. , jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie niedozwolonych postanowień. Art. 6 ust. 1. Dyrektywy nałożył na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych, jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta, a nie jego kontrahenta i przywołał wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 zapadły na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego, według którego, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie, wykluczona jest możliwość uzupełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które w niej się znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę, art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym na szczególnie szkodliwe skutki. Wykluczając co do zasady możliwość dokonania przez sąd krajowy zmiany nieuczciwych warunków umowy w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zwraca się uwagę, że działania sądu krajowego w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych, skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych, kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu ( wyrok SN z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18 i tam powołane orzecznictwo ). Niezasadnie przeto zarzucił pozwany w apelacji zaniechanie uzupełnienia umowy na wypadek uznania jej postanowień indeksacyjnych za niedozwolone przez odwołanie się do kursów średnich NBP. Przepisy ustawy o Narodowym Banku Polskim i uchwała zarządu NBP nie znajdowały w sprawie zastosowania, zatem chybiony jest zarzut ich naruszenia przez błędną wykładnię. W powołanym już wyroku z 18 listopada 2021 r. C-212/20 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał również, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. Przepis art. 65 k.c. nie mógł zatem służyć sanacji niedozwolonych postanowień umowy zawartej przez strony, niezasadnie zarzuciła apelacja naruszenie tego przepisu. Umowa o kredyt, której dotyczy żądanie powództwa, została zawarta przed wejściem w życie powołanej w apelacji ustawy z 29 lipca 2011 r. nowelizującej prawo bankowe . Nie zawiera ta ustawa rozwiązań, które prowadziłyby do sanowania postanowień umownych uznanych za niedozwolone według stanu z chwili zawarcia umowy. Niezasadnie zarzuca apelacja naruszenie przepisów tej ustawy przez błędną wykładnię. Luki w umowie powstałej wskutek wyeliminowania z niej postanowień niedozwolonych nie mogły zastąpić postanowienia Regulaminu Kredytowania przewidujące spłatę kredytu w walucie obcej, gdyż określały one możliwość wyboru na etapie zawierania umowy takiego jej wariantu, ocenie zaś podlegały w sprawie postanowienia wybranego wariantu umowy. Niezasadnie więc zarzuca apelacja naruszenie postanowień tego Regulaminu. Powołany w apelacji przepis art. 358 § 2 k.c. nie obowiązywał w dacie zawarcia przez strony umowy, możliwość jego zastosowania w sprawie można by rozważać tylko w celu uniknięcia unieważnienia umowy w interesie konsumenta, a powódka unieważnienia umowy w sprawie się domagała, świadoma konsekwencji takiego stwierdzenia. Nie odczytał Sąd Okręgowy wadliwie treści norm zawartych w przepisach prawa, które przyjął za podstawę orzeczenia, zatem zarzuty ich błędnej wykładni są chybione. Po usunięciu z umowy niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu indeksacji i pominięcie odesłania do kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych kredytobiorczyni, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych indeksowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia indeksacji i kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorczyni płatnych w złotych jako równowartość raty w walucie obcej, ani ustalić salda jej zobowiązań wobec banku. Skoro bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu indeksacji kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, zachodziły podstawy do stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 58 § 1 k.c. Niezasadnie zarzuciła apelacja naruszenie art. 353 1 k.c. w związku z art. 69 ustawy Prawo bankowe . Jako sprzeczną z naturą nawiązanego przez strony stosunku zobowiązaniowego i wykraczającą poza zakreślone w art. 353 1 k.c. ramy swobody umów, ocenić bowiem należało sytuację, w której kredytodawca sam w sposób jednostronny określa równowartość w walucie obcej kwoty kredytu wypłaconego kredytobiorczyni w złotych polskich, tym samym saldo jej zobowiązań, a następnie wysokość obciążających ją rat. Taka zaś sytuacja wystąpiła na kanwie umowy zawartej przez strony, bo przewidywała ona ustalenie przez kredytodawcę równowartości udzielonego kredytobiorczyni w złotych kredytu po jego uruchomieniu według kursu kupna franka określonego w tabeli kursowej banku z dnia uruchomienia kredytu lub transzy oraz ustalanie przez kredytodawcę wysokości rat spłaty kredytu i salda zobowiązań kredytobiorczyni według kursu sprzedaży franka określonego w tej tabeli, obowiązującego w dniu płatności raty. Niedookreślenie w umowie równowartości w walucie obcej kwoty kredytu udzielonego w złotych i równowartości w tej walucie rat kredytu płatnych w złotych przy braku opisania w umowie przejrzyście i dla kontrahenta banku zrozumiale mechanizmu indeksacji, a pozostawienie bankowi możliwości jednostronnego, arbitralnego oznaczania wskaźnika przeliczeniowego uzasadniało powołanie przez Sąd Okręgowy w podstawie prawnej rozstrzygnięcia także art. 353 1 k.c. Zaskarżony wyrok odpowiada przeto prawu. Nie orzekał Sąd Okręgowy w sprawie o zwrocie świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy, której nieważność stwierdził, bowiem żądania takiego powódka nie zgłosiła, chybiony jest więc zarzut naruszenia art. 405 k.c. w związku z art. 410 § 2 i art. 411 pkt 1 i 4 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie. Niecelowe w sprawie, w której nastąpiło stwierdzenie nieważności umowy, a nie zasądzenie świadczenia, było zgłoszenie przez skarżącego zarzutu zatrzymania. Z przytoczonych względów apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzekł Sąd Apelacyjny po myśli art. 98 § 1 i 3 k.p.c. obciążając pozwanego, jako stronę przegrywającą, obowiązkiem zwrotu powódce, na jej żądanie, kosztów zastępstwa prawnego w tym postępowaniu SSO Tomasz Tatarczyk