I ACA 318/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powódek o odszkodowanie od Skarbu Państwa za majątek przejęty na cele reformy rolnej i następnie sprzedany. Sąd Okręgowy w Poznaniu uwzględnił powództwo, jednak Sąd Apelacyjny w Poznaniu zmienił wyrok, oddalając powództwo z powodu przedawnienia. Sąd Apelacyjny uznał, że bieg terminu przedawnienia należy liczyć od daty powzięcia przez powódki wiadomości o sprzedaży nieruchomości w 1990 r., co oznaczało przedawnienie roszczenia w 1993 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, wskazując, że powódki dowiedziały się o szkodzie dopiero w momencie uprawomocnienia się decyzji administracyjnej w 2006 r., a sprzedaż nieruchomości w 1987 r. była zdarzeniem wywołującym szkodę. Sąd Najwyższy podkreślił, że roszczenie przedawnia się z upływem 10 lat od dnia wyrządzenia szkody, co w tym przypadku oznaczało przedawnienie z dniem 18 grudnia 1997 r. Sąd Najwyższy nakazał ponowną ocenę zarzutu nadużycia prawa przez pozwanego. Sąd Apelacyjny, rozpoznając ponownie sprawę, uznał podniesienie przez Skarb Państwa zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa (art. 5 k.c.). Sąd argumentował, że roszczenie przedawniło się, zanim powódki dowiedziały się o szkodzie, a państwo utrudniało dochodzenie roszczeń i nie można przypisywać powódkom winy za opóźnienie. W związku z tym apelacja pozwanego została oddalona, a powódkom zasądzono koszty postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 5 k.c. w kontekście przedawnienia roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa za majątek przejęty na cele reformy rolnej, zwłaszcza gdy poszkodowany dowiedział się o szkodzie po upływie terminu przedawnienia.
Dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia majątku na podstawie dekretu o reformie rolnej i późniejszej sprzedaży przez Skarb Państwa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy podniesienie przez Skarb Państwa zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za majątek przejęty na cele reformy rolnej i następnie sprzedany, gdy powód dowiedział się o szkodzie po upływie terminu przedawnienia, stanowi nadużycie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, podniesienie zarzutu przedawnienia w takich okolicznościach stanowi nadużycie prawa.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że sytuacja, w której roszczenie przedawniło się zanim powód dowiedział się o szkodzie, a państwo utrudniało dochodzenie roszczeń, jest sprzeczna z zasadami państwa prawa i poczuciem sprawiedliwości. Samo opóźnienie w dochodzeniu roszczeń, jeśli nie wynika z winy wierzyciela, nie zawsze uzasadnia uwzględnienie zarzutu przedawnienia.
Od kiedy należy liczyć bieg terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za bezprawnie przejętą i sprzedaną nieruchomość?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Bieg terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną bezprawnym zbyciem przez Skarb Państwa nieruchomości wadliwie przejętej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu rozpoczyna bieg od daty wydania decyzji administracyjnej w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., jednak w każdym przypadku z upływem lat dziesięciu od daty zbycia nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że wiedza o szkodzie pojawia się z chwilą uprawomocnienia się decyzji administracyjnej stwierdzającej wadliwość przejęcia. Jednakże, niezależnie od tej daty, obowiązuje 10-letni termin przedawnienia od dnia wyrządzenia szkody (zbycia nieruchomości).
Czy zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej stanowi decyzję administracyjną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zaświadczenie to nie stanowi decyzji administracyjnej i nie wywołuje skutków prawnorzeczowych.
Uzasadnienie
Zaświadczenie to jest dokumentem potwierdzającym stan własności ukształtowany z mocy prawa, a nie aktem władczym rozstrzygającym o prawach i obowiązkach.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. M. | osoba_fizyczna | powódka |
| M. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| Skarb Państwa - Wojewoda (...) | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (13)
Główne
dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Przepis ten stanowił podstawę przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej.
k.c. art. 417
Kodeks cywilny
Podstawa roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z 2004 r.).
k.c. art. 442 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, wprowadzając bieg terminu od dnia dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, z 10-letnim terminem bezwzględnym od dnia zdarzenia.
Rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. art. § 5
Określa tryb orzekania o tym, czy nieruchomość wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej przeznaczonej na cele reformy rolnej.
Pomocnicze
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Reguluje instytucję nadużycia prawa podmiotowego, które nie jest chronione.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oddalenia apelacji.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
k.p.a. art. 160
Kodeks postępowania administracyjnego
Reguluje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez wadliwe decyzje administracyjne.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
k.p.a. art. 8 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy zasady przekonywania.
ustawa nowelizacyjna
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
Nakazuje stosowanie przepisów obowiązujących w dacie zajścia zdarzenia prawnego.
Ustawa z dnia 16 lutego 2007 Kodeks cywilny
Nowelizacja k.c. dotycząca przedawnienia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podniesienie zarzutu przedawnienia przez Skarb Państwa stanowi nadużycie prawa, gdyż roszczenie przedawniło się zanim powódki dowiedziały się o szkodzie. • Państwo utrudniało dochodzenie roszczeń i nie można przypisywać powódkom winy za opóźnienie. • Decyzja administracyjna jest prejudykatem dla sądu w sprawie o odszkodowanie. • Zaświadczenie o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej nie jest decyzją administracyjną.
Odrzucone argumenty
Roszczenie powódek uległo przedawnieniu z dniem 31 lipca 1993 r. (wg pierwotnej oceny SA) lub 18 grudnia 1997 r. (wg SN i SA w ponownym rozpoznaniu). • Sprzedaż nieruchomości w 1987 r. była zdarzeniem wywołującym szkodę. • Powódki dowiedziały się o szkodzie w 1990 r. (wg pierwotnej oceny SA).
Godne uwagi sformułowania
podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa • nie do pogodzenia jest z zasadą państwa prawa sytuacja w której poszkodowani faktycznie zostają pozbawieni realnych możliwości dochodzenia swoich roszczeń • Państwo, które bezprawnie pozbawiło powódki majątku, nie może powoływać się na przedawnienie roszczenia • zaświadczenie nie stanowi decyzji administracyjnej i nie wywołuje skutków prawnorzeczowych • w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę
Skład orzekający
Marek Górecki
przewodniczący-sprawozdawca
Małgorzata Mazurkiewicz-Talaga
sędzia
Mikołaj Tomaszewski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 5 k.c. w kontekście przedawnienia roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa za majątek przejęty na cele reformy rolnej, zwłaszcza gdy poszkodowany dowiedział się o szkodzie po upływie terminu przedawnienia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia majątku na podstawie dekretu o reformie rolnej i późniejszej sprzedaży przez Skarb Państwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy historycznej niesprawiedliwości związanej z reformą rolną i pokazuje, jak prawo może chronić obywateli przed nadużyciami ze strony państwa, nawet po wielu latach.
“Skarb Państwa przegrał sprawę o przedawnienie: czy państwo może okradać obywateli i zasłaniać się terminami?”
Dane finansowe
WPS: 1 600 000 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego: 4500 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego: 4500 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.