V CZ 161/11

Sygn. akt V CZ 161/11 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 28 marca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) 
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) 
SSN Maria Szulc 
 
 
w sprawie z powództwa Alicji B. i małoletniego Dawida B. 
reprezentowanego przez przedstawicielkę ustawową matkę Alicję B. 
przeciwko Annie B. 
o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 28 marca 2012 r., 
zażalenia pozwanej na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu 
Apelacyjnego z dnia 7 czerwca 2011 r.,  
 
oddala zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2011 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację 
pozwanej Anny B. od wyroku Sądu Okręgowego w W. w sprawie o uznanie za 
bezskuteczną czynności prawnej z powództwa Alicji B. i Dawida B. Ponadto Sąd 
Apelacyjny zasądził od pozwanej na rzecz powoda Dawida B. kwotę 2700 zł 
tytułem kosztów postępowania apelacyjnego (pkt 1 wyroku); zasądził od Skarbu 
Państwa – Sądu Okręgowego w W. na rzecz adw. M. K. kwotę 2700 zł wraz z 

 
 
2 
należnym podatkiem VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym (pkt 2 wyroku) oraz zasądził od 
Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w W. na rzecz adw. S. F. kwotę 2700 zł wraz 
z należnym podatkiem VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej 
udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym (pkt 3 wyroku). 
Od postanowienia zawartego w punkcie pierwszym powołanego wyżej 
wyroku, w części dotyczącej kosztów procesu, zażalenie wniosła pozwana, 
zarzucając: 
- 
naruszenie art. 98 § 3 k.p.c. polegające na przyjęciu, że zwrot kosztów 
procesu współuczestnikom sporu reprezentowanym przez tego samego 
pełnomocnika 
obejmuje 
odpowiednią 
wielokrotność 
tego 
samego 
pełnomocnika; 
- 
niewłaściwe zastosowanie art. 98 w zw. z art. 109 k.p.c., polegające 
na przyjęciu przez Sąd, że celowym i niezbędnym było ustanowienie 
dla małoletniego 
powoda 
- 
Dawida 
B., 
reprezentowanego 
przez przedstawicielkę 
ustawową 
Alicję 
B., 
pełnomocnika 
z wyboru, 
będącego jednocześnie pełnomocnikiem z urzędu powódki Alicji B.; 
- 
niewłaściwe zastosowanie art. 98 w zw. z art. 102 k.p.c., polegające na 
przyjęciu przez Sąd, że pozwana pomimo bardzo trudnej sytuacji majątkowej 
winna zwrócić koszty procesu powodowi – Dawidowi B. 
Skarżąca 
wniosła 
o 
zmianę 
zaskarżonego 
postanowienia 
Sądu 
Apelacyjnego poprzez nieobciążanie pozwanej kosztami procesu w postępowaniu 
apelacyjnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Nie był uzasadniony zarzut naruszenia art. 98 § 3 k.p.c., zgodnie z którym do 
niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się 
m.in. wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych 
przepisach i wydatki jednego adwokata. W postępowaniu apelacyjnym powód 
Dawid B. był reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru adw. M. K., wobec 
czego zasądzenie od pozwanej na rzecz tego powoda kosztów postępowania 

 
 
3 
obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika, ustalone według właściwej stawki 
opłaty przewidzianej za pomoc prawną udzieloną stronie przez adwokata w 
postępowaniu apelacyjnym, nie naruszało tego przepisu. Zasądzeniu tych kosztów 
nie sprzeciwiała się okoliczność, że powódka Alicja B. - będą przedstawicielką 
ustawową małoletniego powoda Dawida B. – korzystała z pomocy prawnej z urzędu 
udzielonej przez tego samego adwokata. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej 
udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym nie zostały zasądzone 
od pozwanej, lecz od Skarbu Państwa, w konsekwencji nie stanowiły one kosztów 
procesu, o których mowa w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. rozliczanych pomiędzy stronami. 
Zgodnie 
bowiem 
z utrwalonym 
orzecznictwem 
Sądu 
Najwyższego 
(por. 
postanowienia z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, BSN 2008, nr 4, poz. 12, z 
dnia 17 listopada 2009 r., III CZ 53/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 79, z dnia 17 
czerwca 2010 r., III CZ 20/10, Lex nr 852674), koszty nieopłaconej pomocy prawnej 
udzielonej z urzędu, jeżeli zostaną pokryte przez Skarb Państwa nie stanowią 
kosztów procesu, o których mowa w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Podstawą ich ponoszenia 
przez Skarb Państwa (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 
maja 2011 r., III CZP 14/11, OSNC 2012, nr 1, poz. 2) nie są przepisy k.p.c. 
dotyczące kosztów procesu ani przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze 
zm.). Subsydiarny i publicznoprawny obowiązek ponoszenia tych kosztów przez 
Skarb Państwa wynika z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo 
o adwokaturze (jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.). 
W konsekwencji w ramach rozliczenia kosztów procesu pomiędzy pozwaną 
a powodem, dokonywanej na podstawie przepisów art. 98 § 1 i 3 k.p.c., nie można 
było uwzględniać okoliczności, że od Skarbu Państwa zasądzono na rzecz 
adwokata, który reprezentował powódkę opłatę za nieopłacona pomoc prawną 
udzieloną z urzędu powódce. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
z urzędu powódce w postępowaniu apelacyjnym stanowiłyby składnik kosztów 
procesu jedynie wówczas, gdyby kosztami tymi została obciążona pozwana, 
co w sprawie nie miało jednak miejsca. Ubocznie tylko należy zauważyć, 
że uwzględnienie omawianego zarzutu, prowadziłoby faktycznie do obciążenia 

 
 
4 
Skarbu Państwa kosztami procesu strony, która korzystała z pomocy pełnomocnika 
procesowego ustanowionego z wyboru. 
Niezasadny był zarzut naruszenia art. 98 w zw. z art. 109 k.p.c. Art. 98 § 1 
k.p.c. stanowi, że strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić stronie, 
która sprawę wygrała koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej 
obrony 
(koszty procesu). 
Korzystanie 
z 
pomocy 
prawnej 
pełnomocnika 
procesowego jest prawem strony, którego nie może ograniczać to, że z pomocy 
prawnej korzysta współuczestnik sporu. Artykuł 98 § 3 k.p.c. przesądza, że do 
niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się, 
m.in. wynagrodzenie adwokata, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone 
w odrębnych przepisach z tytułu wynagrodzenia adwokata. Wysokość opłat za 
udzieloną przez adwokata pomoc prawną przed organami wymiaru sprawiedliwości 
wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 
2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb 
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, 
poz. 1348 ze zm., zwanego dalej: „rozporządzeniem”). Zgodnie z § 2 ust. 2 tego 
rozporządzenia, podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w ust. 1 stanowią 
stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5; opłata ta nie może być wyższa niż 
sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. 
Zasądzona od pozwanej na rzecz powoda opłata z tytułu pomocy prawnej 
udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym przez adwokata była równa 
stawce minimalnej przewidzianej z tego tytułu. Charakter stawek przewidzianych 
w powołanym wyżej rozporządzeniu jest tego rodzaju, że stanowią one minimalne 
wynagrodzenie przewidziane za pomoc prawną udzieloną przez adwokatów przed 
organami wymiaru sprawiedliwości (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 
24 lipca 2009 r., I PZP 3/09, OSNP 2010, nr 7-8, poz. 83, wyrok Sądu Najwyższego 
z dnia 11 sierpnia 2011 r., I CSK 611/10, Lex nr 989121). W razie ustanowienia 
pełnomocnika z wyboru, zasądzając w ramach rozliczenia kosztów procesu, 
wysokość opłaty należnej z tytułu zastępstwa prawnego, sąd nie jest związany 
wysokością wynagrodzenia ustalonego pomiędzy stronami. W razie, gdy wysokość 
umówionego 
wynagrodzenia 
przewyższa 
stawki 
minimalne 
przewidziane 
w rozporządzeniu, sąd uwzględnia przesłanki określone w art. 109 § 2 k.p.c. oraz 

 
 
5 
w § 2 ust. 1 rozporządzenia, określając wysokość kosztów, jakie poniesienie strona 
przegrywająca na rzecz strony, która wygrała sprawę, korzystając z pomocy 
prawnej adwokata. Skoro więc Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanej na rzecz 
powoda zwrot kosztów obejmujących opłatę ustaloną w wysokości stawki 
minimalnej 
przewidzianej 
za 
pomoc 
prawną 
udzieloną 
w 
postępowaniu 
apelacyjnym nie naruszył art. 98 w zw. z art. 109 k.p.c. Niezależnie od powyższego, 
wbrew stanowisku pozwanej, wyrażonemu w uzasadnieniu zażalenia, pomiędzy 
powodami ze względu na treść dochodzonego roszczenia – o uznanie czynności 
prawnej za bezskuteczną w odniesieniu do wierzytelności przysługujących odrębnie 
każdemu z powodów przeciwko dłużnikowi, z którym pozwana zawarła umowę - 
zachodziło współuczestnictwo formalne. Tylko przy współuczestnictwie materialnym 
- abstrahując od zagadnienia, że opłatę za pomoc prawną udzieloną z urzędu 
powódce w postępowaniu apelacyjnym poniósł Skarb Państwa – wchodziłoby 
w rachubę prawo do otrzymania przez pełnomocnika powodów jednego 
wynagrodzenia za udzielenie powodom pomocy prawnej, co miałoby także 
znaczenie dla ustalenia wysokości kosztów procesu, które zobowiązana byłaby 
wówczas zwrócić pozwana powodom (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 
stycznia 2007 r., III CZP 130/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 1). 
Sąd Apelacyjny nie naruszył także art. 98 w zw. z art. 102 k.p.c. 
Za zastosowaniem tego ostatniego przepisu nie przemawiał bowiem ani charakter 
dochodzonego roszczenia, ani też okoliczności dotyczące sytuacji osobistej 
pozwanej skoro również powód, jako osoba małoletnia i pozbawiona majątku, 
znajdował się w trudnej sytuacji majątkowej, która nawet była przyczyną zwolnienia 
go od kosztów sądowych. 
Z tych względów, zażalenie podlegało oddaleniu jako bezzasadne na 
podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. 
 
 
 
 

 
 
6 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
,