I ACA 266/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka B. D. pozwała Zakład (...) spółkę z o.o. o zapłatę 260.000 zł, stanowiącą część należnego wynagrodzenia za wykonanie kanalizacji sanitarnej, odmawiając zapłaty kwoty potrąconej przez pozwanego jako kary umownej (240.000 zł) i zabezpieczenia nawierzchni (20.000 zł). Pozwany argumentował, że kara umowna była należna niezależnie od winy za opóźnienie, powołując się na art. 473 § 1 k.c. Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2015 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódki 140.000 zł, oddalił powództwo główne w pozostałej części, oddalił powództwo wzajemne i orzekł o kosztach. Sąd Okręgowy uznał, że choć umowa przewidywała karę umowną za samo opóźnienie, to jej wysokość (10.000 zł za dzień) była rażąco wygórowana, zwłaszcza że powódka wykonała zobowiązanie w całości, pozwany nie poniósł szkody, a opóźnienie częściowo wynikało z przyczyn leżących po stronie pozwanego (błędy projektowe, kolizje). Sąd miarkował karę umowną do 120.000 zł, co pozwoliło na zasądzenie pozostałej kwoty 140.000 zł (120.000 zł kary umownej + 20.000 zł zabezpieczenia). Pozwany złożył apelację, zarzucając naruszenie art. 484 § 2 k.c. poprzez błędne miarkowanie kary umownej. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny podkreślił, że powódka skutecznie wniosła o miarkowanie kary, wskazując na wykonanie zobowiązania w całości, niewielki okres opóźnienia, brak szkody oraz rażące wygórowanie kary. Sąd Apelacyjny potwierdził, że kara umowna w tej sprawie miała charakter klauzuli gwarancyjnej, a jej miarkowanie było dopuszczalne na podstawie art. 484 § 2 k.c. ze względu na rażące wygórowanie i znaczne wykonanie zobowiązania, nawet jeśli część opóźnienia wynikała z winy powódki. Ostatecznie Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego i zasądził od pozwanego na rzecz powódki zwrot kosztów postępowania apelacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie miarkowania kar umownych w umowach o roboty budowlane, zwłaszcza gdy opóźnienie wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego lub jest rażąco nieproporcjonalne do szkody.
Stosowanie art. 484 § 2 k.c. wymaga wykazania przesłanek rażącego wygórowania lub znacznego wykonania zobowiązania. Wniosek o miarkowanie musi być złożony wyraźnie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy kara umowna zastrzeżona za opóźnienie w wykonaniu robót budowlanych, niezależnie od winy wykonawcy, podlega miarkowaniu na podstawie art. 484 § 2 k.c. w sytuacji znacznego wykonania zobowiązania, braku szkody po stronie zamawiającego i rażącego wygórowania kary?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kara umowna podlega miarkowaniu na podstawie art. 484 § 2 k.c. w sytuacji, gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub kara jest rażąco wygórowana, nawet jeśli umowa przewidywała odpowiedzialność niezależną od winy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kara umowna w wysokości 10.000 zł za dzień opóźnienia była rażąco wygórowana, biorąc pod uwagę, że powódka wykonała zobowiązanie w całości, pozwany nie poniósł szkody, a opóźnienie częściowo wynikało z przyczyn leżących po stronie pozwanego (błędy projektowe, kolizje). Sąd miarkował karę do 120.000 zł, co stanowiło 50% naliczonej kwoty.
Czy kara umowna zastrzeżona w umowie o roboty budowlane, która rozszerza odpowiedzialność wykonawcy na okoliczności niezawinione (art. 473 § 1 k.c.), może być miarkowana na podstawie art. 484 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nawet w przypadku rozszerzenia odpowiedzialności na podstawie art. 473 § 1 k.c., kara umowna może być miarkowana na podstawie art. 484 § 2 k.c., jeśli wystąpią przesłanki rażącego wygórowania lub znacznego wykonania zobowiązania.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny potwierdził, że przepisy o karze umownej mają charakter dyspozytywny, a strony mogą umownie ukształtować zakres odpowiedzialności. Nawet jeśli umowa przewiduje odpowiedzialność za okoliczności niezawinione, prawo do miarkowania kary pozostaje aktualne, gdy kara jest rażąco wygórowana lub zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane.
Czy pozwany był uprawniony do potrącenia kary umownej w pełnej wysokości, czy też powódka mogła skutecznie dochodzić zwrotu części potrąconej kwoty?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Pozwany nie był uprawniony do potrącenia kary umownej w pełnej wysokości, gdyż kara ta podlegała miarkowaniu. Powódka mogła dochodzić zwrotu części potrąconej kwoty.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy ustalił, że kara umowna w wysokości 240.000 zł była rażąco wygórowana i miarkował ją do 120.000 zł. Pozwany potrącił 240.000 zł, co było niezgodne z prawem. Powódka miała prawo dochodzić zwrotu nadpłaconej kwoty.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. D. | osoba_fizyczna | powódka |
| Zakład (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. | spółka | pozwana |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Umożliwia miarkowanie kary umownej, gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane lub kara jest rażąco wygórowana.
Pomocnicze
k.c. art. 473 § § 1
Kodeks cywilny
Pozwala na rozszerzenie odpowiedzialności umownej dłużnika.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Definiuje karę umowną jako zapłatę określonej sumy pieniężnej w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego i nadużycia prawa.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad orzekania o kosztach procesu (zasada stosunkowego rozdzielenia).
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasady odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.c. art. 647
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy o roboty budowlane.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy swobody umów.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności dłużnika za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
p.z.p. art. 11 § 8
Prawo zamówień publicznych
Dotyczy progów wartości zamówienia.
p.z.p. art. 144
Prawo zamówień publicznych
Dotyczy zakazu zmian postanowień umowy w stosunku do treści oferty.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara umowna była rażąco wygórowana. • Zobowiązanie zostało wykonane w znacznej części. • Pozwany nie poniósł szkody w wyniku opóźnienia. • Opóźnienie częściowo wynikało z przyczyn leżących po stronie pozwanego (błędy projektowe, kolizje). • Wniosek o miarkowanie kary umownej został skutecznie złożony.
Odrzucone argumenty
Kara umowna była należna w pełnej wysokości, niezależnie od winy. • Nie było podstaw do miarkowania kary umownej. • Opóźnienie wynikało wyłącznie z winy wykonawcy.
Godne uwagi sformułowania
kara umowna w wysokości 10.000 zł za każdy dzień opóźnienia musiało być oceniane jako kara rażąco wygórowana • kara umowna pełniła nie tylko funkcję kompensacyjną szkody, ale również funkcje gwarancyjne • kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody • dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana
Skład orzekający
Małgorzata Idasiak-Grodzińska
przewodniczący
Krzysztof Gajewski
sędzia-sprawozdawca
Zbigniew Merchel
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie miarkowania kar umownych w umowach o roboty budowlane, zwłaszcza gdy opóźnienie wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego lub jest rażąco nieproporcjonalne do szkody."
Ograniczenia: Stosowanie art. 484 § 2 k.c. wymaga wykazania przesłanek rażącego wygórowania lub znacznego wykonania zobowiązania. Wniosek o miarkowanie musi być złożony wyraźnie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kar umownych w umowach budowlanych i pokazuje, jak sądy podchodzą do ich miarkowania, gdy są rażąco wygórowane lub gdy opóźnienie wynika z winy obu stron.
“Kara umowna w budowlance: kiedy sąd ją zmniejszy?”
Dane finansowe
WPS: 260 000 PLN
wynagrodzenie: 140 000 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 2700 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.