I ACa 2443/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powódki M. W. (1) o zapłatę kwoty 130.570 zł od pozwanej J. W. tytułem pobranych pożytków (czynszu najmu i kaucji) z nieruchomości położonej w M., która stała się własnością powódki po śmierci jej ojca, R. W. Pozwana, matka R. W., przez okres od grudnia 2017 r. do września 2018 r. pobierała czynsz najmu od najemców hali magazynowej na tej nieruchomości, mimo że nie była jej właścicielką. Sąd Okręgowy w Szczecinie zasądził dochodzoną kwotę, uznając pozwaną za samoistnego posiadacza w złej wierze i odrzucając jej zarzuty dotyczące braku własności powódki w spornym okresie, rękojmi ksiąg wieczystych oraz naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 5 KC). Sąd Okręgowy oddalił również zarzuty potrącenia podniesione przez pozwaną. Pozwana wniosła apelację, zarzucając m.in. błędną interpretację art. 224 i 225 KC, niewłaściwe ustalenie jej legitymacji biernej (twierdziła, że posiadaczem zależnym była spółka, a nie ona) oraz błędne uznanie, że roszczenia uzupełniające można dochodzić bez wytoczenia powództwa windykacyjnego. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację, w pełni podzielając ustalenia i argumentację Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny potwierdził, że pozwana była samoistnym posiadaczem w złej wierze, ponieważ miała świadomość, że nie jest właścicielką nieruchomości, a mimo to pobierała pożytki. Podkreślono, że roszczenia z art. 225 KC nie są uzależnione od wytoczenia powództwa windykacyjnego, a posiadacz samoistny nie traci posiadania przez oddanie rzeczy w posiadanie zależne (najem). Sąd Apelacyjny uznał również zarzuty potrącenia za nieskuteczne, podobnie jak Sąd Okręgowy, wskazując na brak wymagalności wierzytelności oraz niespełnienie wymogów formalnych. Ostatecznie apelacja pozwanej została oddalona, a koszty postępowania apelacyjnego zasądzono od pozwanej na rzecz powódki.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących posiadania w złej wierze, roszczeń uzupełniających właściciela, nabycia spadku z mocy prawa oraz skuteczności zarzutów potrącenia.
Konkretne ustalenia faktyczne dotyczące stanu świadomości posiadacza.
Zagadnienia prawne (4)
Czy samoistny posiadacz w złej wierze jest zobowiązany do zwrotu pobranych pożytków cywilnych (czynszu najmu) właścicielowi nieruchomości, nawet jeśli właściciel nie wytoczył powództwa windykacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, samoistny posiadacz w złej wierze jest zobowiązany do zwrotu pobranych pożytków cywilnych właścicielowi, a roszczenia te nie są uzależnione od wytoczenia powództwa windykacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy art. 224 i 225 KC, dotyczące posiadacza w złej wierze, nie wymagają wytoczenia powództwa windykacyjnego do dochodzenia roszczeń uzupełniających, w przeciwieństwie do posiadacza w dobrej wierze. Pozwana, mając świadomość braku tytułu prawnego do nieruchomości po śmierci syna, była posiadaczem w złej wierze i miała obowiązek zwrotu pobranych pożytków.
Czy powódka, jako spadkobierca ustawowy, nabyła własność nieruchomości z chwilą śmierci spadkodawcy, nawet przed wpisem do księgi wieczystej i uprawomocnieniem się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, własność nieruchomości nabyta w drodze dziedziczenia przechodzi na spadkobierców z chwilą śmierci spadkodawcy z mocy prawa, niezależnie od wpisu do księgi wieczystej czy uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że nabycie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 922 § 1 KC), a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 Ustawy o KW i hipotece) nie ma zastosowania do nabycia własności z mocy prawa, jakim jest dziedziczenie.
Czy zarzuty potrącenia podniesione przez pozwaną, dotyczące kosztów utrzymania syna i wydatków na nieruchomości, były skuteczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty potrącenia były nieskuteczne z powodu braku wymagalności wierzytelności oraz niespełnienia wymogów formalnych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wierzytelności zgłaszane do potrącenia nie były wymagalne w dacie składania oświadczeń o potrąceniu, a także brak było dowodów na ich skuteczne zgłoszenie wobec powódki lub jej pełnomocnika. Ponadto, niektóre z tych wierzytelności powinny być rozliczane w odrębnym postępowaniu o dział spadku i podział majątku.
Czy żądanie zwrotu pożytków przez powódkę narusza zasady współżycia społecznego (art. 5 KC)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie zwrotu pobranych pożytków przez właściciela nie narusza zasad współżycia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że powódka realizuje swoje uprawnienia wynikające z prawa własności i dziedziczenia. Okoliczności podnoszone przez pozwaną, takie jak fakt darowizny nieruchomości czy jej zaangażowanie w zarządzanie nią i opiekę nad synem, nie uzasadniają zastosowania art. 5 KC, ponieważ pozwana działała świadomie, wiedząc o braku tytułu prawnego do pobierania pożytków.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. W. (1) | osoba_fizyczna | powódka |
| J. W. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 224 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy samoistnego posiadacza w dobrej wierze, który nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeśli stały się wymagalne.
k.c. art. 224 § § 2
Kodeks cywilny
Określa obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili dowiedzenia się o wytoczeniu powództwa o wydanie rzeczy.
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Określa obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze, które są takie same jak posiadacza w dobrej wierze od chwili dowiedzenia się o wytoczeniu powództwa o wydanie rzeczy, z dodatkowym obowiązkiem zwrotu wartości pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał.
k.c. art. 922 § § 1
Kodeks cywilny
Przejście praw i obowiązków majątkowych zmarłego na spadkobierców z chwilą śmierci.
Pomocnicze
k.c. art. 336
Kodeks cywilny
Definicja posiadacza samoistnego i zależnego.
k.c. art. 337
Kodeks cywilny
Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez oddanie rzeczy w posiadanie zależne.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia, gdy nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.c. art. 498
Kodeks cywilny
Potrącenie wzajemnych wierzytelności.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy w zakresie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 203 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa zarzutu potrącenia.
u.k.w.h. art. 5
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozwana była samoistnym posiadaczem w złej wierze nieruchomości. • Powódka nabyła własność nieruchomości z chwilą śmierci spadkodawcy z mocy prawa. • Roszczenia uzupełniające właściciela wobec posiadacza w złej wierze nie są uzależnione od wytoczenia powództwa windykacyjnego. • Zarzuty potrącenia były nieskuteczne z powodu braku wymagalności wierzytelności i niespełnienia wymogów formalnych. • Żądanie zwrotu pożytków nie narusza zasad współżycia społecznego.
Odrzucone argumenty
Powódka nie wykazała własności nieruchomości w spornym okresie. • Zastosowanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. • Powódka nie mogła dochodzić roszczeń bez wytoczenia powództwa windykacyjnego. • Pozwana nie była posiadaczem samoistnym, lecz zależnym (najemcą). • Naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 5 KC). • Skuteczność zarzutów potrącenia.
Godne uwagi sformułowania
Samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego. • Nabycie własności przez powódkę nastąpiło z mocy samego prawa, w drodze dziedziczenia ustawowego. • W przypadku oddania rzeczy w posiadanie zależne, właścicielowi może przysługiwać w stosunku do posiadacza samoistnego w złej wierze, roszczenie o zwrot pożytków cywilnych czy o zwrot pożytków, które z powodu złej gospodarki nie uzyskał. • Zła wiara wiąże się z powzięciem przez posiadacza informacji, które – racjonalnie ocenione – powinny skłonić go do refleksji, że jego posiadanie nie jest zgodne ze stanem prawnym.
Skład orzekający
Edyta Buczkowska-Żuk
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących posiadania w złej wierze, roszczeń uzupełniających właściciela, nabycia spadku z mocy prawa oraz skuteczności zarzutów potrącenia."
Ograniczenia: Konkretne ustalenia faktyczne dotyczące stanu świadomości posiadacza.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu rodzinnego o spadek i pożytki z nieruchomości, co czyni ją interesującą z perspektywy praktyki prawniczej i ludzkiej historii. Pokazuje złożoność prawa spadkowego i rzeczowego w kontekście rodzinnym.
“Babcia pobierała czynsz z nieruchomości zmarłego syna. Czy miała do tego prawo?”
Dane finansowe
WPS: 130 570 PLN
pożytki (czynsz najmu i kaucja): 130 570 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym: 4050 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.