I ACA 241/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia o zachowek po zmarłej K. W. Powód, syn spadkodawczyni, domagał się zapłaty kwoty wynikającej z jego ustawowego udziału spadkowego, który został pominięty w testamencie na rzecz wnuków (pozwanego A. W. i syna powoda R. W.). Sąd Okręgowy oddalił powództwo, stosując klauzulę generalną z art. 5 k.c., uznając, że dochodzenie zachowku przez powoda było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyż sam przyczynił się do zmiany porządku dziedziczenia i akceptował ustalenia rodzinne. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację powoda, częściowo zmienił zaskarżony wyrok. Uznano, że choć powód naruszył zasady lojalności rodzinnej, całkowite pozbawienie go zachowku byłoby zbyt surowe, zwłaszcza w kontekście jego ciężkiej niepełnosprawności i wcześniejszego wsparcia finansowego udzielanego rodzinie. Sąd Apelacyjny zasądził kwotę 50.000 zł, uznając ją za usprawiedliwioną w aspekcie zasad współżycia społecznego, co stanowiło około połowy należności, do której pozwana (spadkobierczyni) byłaby zobowiązana. Rozstrzygnięto również kwestie kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZastosowanie art. 5 k.c. w sprawach o zachowek, zwłaszcza w kontekście naruszenia zasad lojalności rodzinnej i trudnej sytuacji życiowej uprawnionego.
Każda sprawa o zachowek jest oceniana indywidualnie pod kątem zasad współżycia społecznego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy żądanie zapłaty zachowku może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) w sytuacji, gdy powód sam przyczynił się do zmiany porządku dziedziczenia i akceptował wcześniejsze ustalenia rodzinne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w szczególnych okolicznościach, gdy powód naruszył zasady lojalności rodzinnej i sprzeniewierzył się ustaleniom, które doprowadziły do określonego sposobu testowania, żądanie zachowku może być ograniczone na podstawie art. 5 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że choć powód naruszył zasady rodzinne, całkowite pozbawienie go zachowku byłoby niesprawiedliwe ze względu na jego ciężką niepełnosprawność i wcześniejsze wsparcie finansowe dla rodziny. Dlatego zastosowano art. 5 k.c. jedynie do obniżenia należnej kwoty, a nie do jej całkowitego oddalenia.
Jak należy obliczyć wartość darowizny doliczanej do spadku przy ustalaniu zachowku, zwłaszcza gdy przedmiot darowizny został sprzedany?
Odpowiedź sądu
Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 k.c.). W przypadku sprzedaży darowanego lokalu, Sąd Apelacyjny przyjął, że należy brać pod uwagę cenę sprzedaży, ale z pewnymi modyfikacjami (np. 80% wartości).
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji ustalił wartość darowizny na 118.400 zł (80% ceny sprzedaży). Sąd Apelacyjny nie negował tej zasady, ale skupił się na zastosowaniu art. 5 k.c. do obniżenia ostatecznej kwoty zachowku.
Czy powód, będąc osobą ciężko chorą i niepełnosprawną, miał realną możliwość wpływania na decyzje spadkodawczyni i czy jego roszczenie o zachowek jest uzasadnione w świetle jego sytuacji życiowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę trudną sytuację zdrowotną i życiową powoda, jego wcześniejsze wsparcie finansowe dla rodziny, co wpłynęło na decyzję o częściowym uwzględnieniu jego roszczenia.
Uzasadnienie
Mimo że powód nie mógł aktywnie uczestniczyć w podejmowaniu decyzji majątkowych, jego wcześniejsze wsparcie finansowe dla rodziny i ciężka niepełnosprawność zostały uwzględnione przy ocenie zasadności jego roszczenia o zachowek.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. W. | osoba_fizyczna | powód |
| A. W. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 991
Kodeks cywilny
Określa krąg uprawnionych do zachowku i jego wysokość.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Pozwala na odmowę lub ograniczenie ochrony praw podmiotowych, jeżeli ich wykonanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.c. art. 992
Kodeks cywilny
Określa sposób obliczania udziału spadkowego przy dziedziczeniu ustawowym, który stanowi podstawę do obliczenia zachowku.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Reguluje kwestię doliczania darowizn do spadku przy obliczaniu zachowku.
k.c. art. 994 § § 1
Kodeks cywilny
Określa zasady niedoliczania darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku.
k.c. art. 995
Kodeks cywilny
Określa sposób obliczania wartości przedmiotu darowizny przy ustalaniu zachowku.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady wzajemnego zniesienia lub stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zmiany zaskarżonego orzeczenia przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 350 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy sprostowania oczywistych błędów w orzeczeniu.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy nieuiszczonych kosztów sądowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ciężka niepełnosprawność powoda i jego wcześniejsze wsparcie finansowe dla rodziny. • Całkowite pozbawienie powoda zachowku byłoby rażąco niesprawiedliwe w kontekście jego sytuacji życiowej. • Naruszenie zasad lojalności rodzinnej przez powoda nie wyklucza całkowicie jego prawa do zachowku, ale może uzasadniać jego obniżenie.
Odrzucone argumenty
Żądanie zachowku przez powoda było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) ze względu na wcześniejsze ustalenia rodzinne i jego rolę w zmianie porządku dziedziczenia. • Powód wiedział o darowiźnie mieszkania na rzecz ojca pozwanej i akceptował ją. • Powód nie wykazał naruszenia przepisów postępowania przez Sąd Okręgowy w zakresie oceny dowodów.
Godne uwagi sformułowania
„w takich warunkach, w ocenie Sądu Okręgowego, działanie powoda, który sam doprowadził do zmiany ustawowego porządku dziedziczenia i w efekcie nie uzyskał należnego mu udziału w majątku spadkowym, nie miało na celu uchylenia się od obowiązków moralnych, jakie spadkodawczyni miała wobec swoich najbliższych. W takiej sytuacji nie można mówić o pominięciu go. Tym samym zachowanie powoda czyniącego obecnie użytek z przysługującego mu prawa musi zostać ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.” • „w ocenie Sądu drugiej instancji, choć zasługuje na aprobatę stanowisko Sądu meriti, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zachodzi szczególny wypadek nakazujący zastosowanie art. 5 k.c. , jednakże jego prawidłowe zastosowanie usprawiedliwia jedynie obniżenie należnego powodowi zachowku, nie zaś pozbawienie go tego świadczenia w całości.” • „Naruszył tym samym zasady lojalności będące powszechnie cenioną wartością, zwłaszcza w stosunkach rodzinnych.”
Skład orzekający
Tomasz Szabelski
przewodniczący
Krystyna Golinowska
sprawozdawca
Barbara Krysztofiak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zastosowanie art. 5 k.c. w sprawach o zachowek, zwłaszcza w kontekście naruszenia zasad lojalności rodzinnej i trudnej sytuacji życiowej uprawnionego."
Ograniczenia: Każda sprawa o zachowek jest oceniana indywidualnie pod kątem zasad współżycia społecznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność prawa spadkowego i konfliktów rodzinnych, gdzie zasady prawne ścierają się z moralnością i lojalnością rodzinną. Pokazuje, jak sąd może balansować między ścisłym stosowaniem prawa a zasadami słuszności.
“Czy zasady rodziny są ważniejsze niż prawo? Sąd Apelacyjny w Łodzi rozstrzyga spór o zachowek.”
Dane finansowe
zachowek: 50 000 PLN
zwrot części kosztów procesu: 6550 PLN
zwrot części kosztów postępowania apelacyjnego: 4884,61 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.