I ACa 237/13

Sygn. akt I ACa 237/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Elżbieta Lipińska (spr.) Sędziowie: SSA Janusz Kaspryszyn SSA Aleksandra Marszałek Protokolant: Teresa Wróbel - Płatek po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2013 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. R. przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W. o ukształtowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 2012 r. sygn. akt I C 289/12 1. oddala apelację; 2. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adwokata J. W. kwotę 2.700 zł wraz z należnym podatkiem od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia Sąd Okręgowy oddalił powództwo, którym powód domagał się orzeczenia przez Sąd sposobu wykonania zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki hipotecznej nr (...) lub rozwiązania umowy na podstawie art. 357 1 k.c. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych: W dniu 25 sierpnia 2010 r. strona pozwana zawarła z powodem umowę nr (...) , na mocy której udzieliła powodowi pożyczki hipotecznej w łącznej wysokości 162 160 zł, z czego kwota 40 147 zł mogła być przeznaczona na dowolny cel konsumpcyjny, kwota 16 406 zł miała być przeznaczona na spłatę karty kredytowej wydanej przez (...) Bank S.A. , kwota 34 028,00 zł – na spłatę kredytu udzielonego przez (...) S.A. , kwota 39 692,00 zł – na spłatę kredytu udzielonego przez (...) Bank S.A. , kwota 18 127,00 zł – na spłatę kredytu udzielonego przez (...) Bank S.A. i kwota 9 600,00 zł – na spłatę kredytu odnawialnego udzielonego przez (...) Bank S.A. Strony postanowiły, że ostateczny termin spłaty pożyczki przypadnie na dzień 15 października 2030 r., zaś pożyczka zostanie spłacona w 240 ratach (§ 1 Umowy). Zgodnie z umową główne zabezpieczenie spłaty pożyczki stanowiły: hipoteka zwykła w kwocie 162 160 zł i hipoteka kaucyjna do kwoty 81 080 zł, obciążające będący własnością powoda lokal mieszkalny nr (...) położony we W. przy ul. (...) , dla którego Sąd Rejonowy (...) prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) (§ 7 ust. 1 pkt 1 Umowy). Strony zgodnie ustaliły, że pozwany Bank będzie miał prawo wypowiedzieć u­mo­wę w części lub całości z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia między innymi w przypadku niespłacenia przez pożyczkobiorcę w terminach wynikających z umowy pełnych rat pożyczki za dwa okresy płatności, o ile pozwany Bank wyznaczy dodatkowy termin do spłaty zaległości wynoszący co najmniej 7 dni od daty otrzymania przez powoda wezwania do zapłaty pod rygorem wypowiedzenia pożyczki i w tym terminie powód nie ureguluje zaległości (§11 ust. 1 pkt 1) i ust. 3 Umowy). Ponadto pozwany Bank mógł także wypowiedzieć umowę z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia między innymi w przypadku utraty przez powoda zdolności kredytowej do spłaty pożyczki w udzielonej wysokości (§11 ust. 2 pkt 5 i ust. 3 Umowy). W okresie od 9 sierpnia 2011 r. do 24 sierpnia 2011 r. powód był hospitalizowany na Oddziale (...) Szpitala im. (...) we W. z powodu pourazowego krwiaka śródmózgowego lewej okolicy czołowej. W trakcie pobytu w szpitalu wykonano u powoda zabieg operacyjny w postaci kraniotomii z usunięciem krwiaka. Po wypisaniu ze szpitala powód pozostawał pod stałą opieką ambulatoryjną, korzystając z konsultacji neurologicznych i psychiatrycznych w związku ze zdiagnozowanym u niego stanem po ogniskowym urazie mózgu, encefalopatią pourazową i zespołem stresu pourazowego. Na skutek choroby powód nie był czasowo zdolny do wykonywania pracy zawodowej i obecnie utrzymuje się ze świadczeń rehabilitacyjnych z ZUS. W związku z powyższym zdarzeniem powód zaprzestał spłacania rat pożyczki hipotecznej i pismem z dnia 8 listopada 2011 r. zwrócił się do pozwanego Banku z prośbą o zawieszenie spłaty pożyczki na okres co najmniej 6 miesięcy, powołując się na swoją zmienioną sytuację życiową. Pismem z dnia 30 grudnia 2011 r. pozwany wypowiedział powodowi, z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, umowę pożyczki, powołując się na niespłacanie przez pożyczkobiorcę należności wynikających z umowy. Jednocześnie wezwał powoda do zapłaty wynikających z tego tytułu zobowiązań w łącznej kwocie 162 889,84 zł. Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazując na treść art. 357 1 k.c. stwierdził, że jego zastosowanie zostało uzależnione od wystąpienia nadzwyczajnej zmiany stosunków, zaistniałej po powstaniu zobowiązania. Użycie w hipotezie powołanego przepisu wyrażenia „nadzwyczajna” wskazuje na wyjątkowość jego zastosowania, przy czym ocena nadzwyczajnego charakteru zmian należy do Sądu orzekającego. W ocenie Sądu Okręgowego zmiany w sytuacji życiowej powoda nie uzasadniają ingerencji Sądu w stosunek zobowiązaniowy łączący strony na podstawie art. 357 1 k.c. Zmiana stosunków, o której mowa w powołanym przepisie, powinna dotyczyć stosunków zewnętrznych stron i mieć charakter nadzwyczajny i powszechny. Zmiana ta nie może być przy tym do przewidzenia w momencie zawierania umowy i nie może dotyczyć indywidualnej sytuacji strony. Na powyższą interpretację przepisu art. 357 1 k.c. wskazuje między innymi okoliczność, że regulacja ta stanowi wyjątek od zasady pacta sunt servanda , a zatem powinna podlegać ścisłej wykładni. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że choroba, która dotknęła powoda, nie wykraczała poza zwykłe ryzyko kontraktowe, a zatem wywołana nią zmiana sytuacji życiowej powoda nie miała charakteru nadzwyczajnego w rozumieniu art. 357 1 k.c. Choroba stanowi bowiem zjawisko zwyczajne, z którym strony zaciągające zobowiązanie muszą się liczyć. Sąd podkreślił, że strony łączył stosunek prawny o charakterze długoterminowym (dwudziestoletnim). W związku z tym ryzyko kontraktowe było niewątpliwie podwyższone, albowiem w tak długim okresie czasu należy liczyć się z wystąpieniem różnych sytuacji indywidualnych po obu stronach. Z tego też względu w ocenie Sądu I instancji powód nie mógł w oparciu o powyższe zdarzenie skutecznie domagać się przekształcenia bądź rozwiązania stosunku prawnego łączącego go ze stroną pozwaną. Sąd Okręgowy uznał również, że pomiędzy stronami doszło do skutecznego ustania spornego stosunku. Jak wynika z materiału dowodowego pozwany Bank skorzystał z uprawnienia umownego i pismem z dnia 30 grudnia 2011 r. wypowiedział powodowi umowę pożyczki hipotecznej nr (...) z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, powołując się na niespłacanie przez powoda należności wynikających z umowy. W ocenie Sądu fakt skutecznego rozwiązania umowy nie został w sposób jednoznaczny przez powoda zaprzeczony, na co wskazuje treść pisma z dnia 14 czerwca 2012 r. (k. 121). Ponadto całokształt okoliczności sprawy, w tym żądania, z jakimi do pozwanego Banku i Sądu występował powód, wskazuje na to, że powód zdawał sobie sprawę z tego, iż stosunek pożyczki łączący go ze stroną pozwaną ustał. Dodać należy, że w myśl spornej umowy pozwany Bank mógł wypowiedzieć umowę pożyczki z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia między innymi także na innej podstawie, tj. w przypadku utraty przez powoda zdolności kredytowej do spłaty pożyczki w udzielonej wysokości (§11 ust. 2 pkt 5 i ust. 3 umowy). W ocenie Sądu I, mając na uwadze dotychczasowe kłopoty powoda ze spłatą wcześniejszych zobowiązań bankowych (umowa pożyczki miała w znacznej mierze charakter konsolidacyjny, skoro pożyczka hipoteczna nr (...) została zaciągnięta w celu spłaty pięciu wcześniejszym kredytów bankowych opiewających łącznie na ponad 120 000 zł), a także treść pisma powoda z dnia 8 listopada 2011 r., w którym zwrócił się on do Banku o wstrzymanie spłaty kredytu (k. 40), należało uznać, że pozwany Bank miał podstawy do uznania, iż powód utracił zdolność kredytową do spłaty pożyczki. W związku z tym po stronie pozwanego Banku zaktualizowało się także uprawnienie do wypowiedzenia umowy w oparciu o jej § 11 ust. 2 pkt 5 ust. 3. Stąd Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe przekształcenie bądź rozwiązanie stosunku prawnego, skoro umowa stron została skutecznie rozwiązana jeszcze przed wniesieniem pozwu. Na rozprawie w dniu 26 listopada 2012 r. (k. 167-170) Sąd oddalił wnioski o dopuszczenie dowodów z bankowego tytułu egzekucyjnego nr (...) z dnia 7 lutego 2012 r. oraz z wniosku o nadanie klauzuli wykonalności temu (...) z dnia 14 lutego 2012 r. na okoliczność fakt i daty pozyskania przez stronę pozwaną tytułu wykonawczego przeciwko powodowi, uznawszy je za nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Podobnie Sąd ocenił wnioski dowodowe powoda o dopuszczenie dowodów z wydruku strony internetowej (...) i umów pośrednictwa sprzedaży na okoliczność powierzenia przez powoda pośrednictwa w sprzedaży lokalu mieszkalnego nr (...) położonego we W. przy ul. (...) . Sąd I instancji oddalił także wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków D. R. , T. C. i A. W. oraz z przesłuchania powoda na okoliczność faktu doznania przez niego urazu w dniu 9 sierpnia 2011 r., pogorszenia się stanu zdrowia powoda i utraty zdolności do pracy zarobkowej oraz na okoliczność aktualnej sytuacji majątkowej powoda. W ocenie Sądu powyższe fakty zostały dostatecznie wyjaśnione dowodami z dokumentów dopuszczonymi w sprawie, a zatem przeprowadzanie dodatkowych dowodów na tę okoliczność zmierzałoby jedynie do przewlekłości postępowania ( art. 217 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed 3 maja 2012 r.). Od wyroku tego powód wniósł apelację, zarzucając naruszenie przepisów postępowania (w istocie prawa materialnego), a to art. 357 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, iż dyspozycją wskazanego przepisu objęte są tylko sytuacje dotyczące stosunków zewnętrznych stron, o charakterze powszechnym i niedotyczących indywidualnej sytuacji strony, podczas gdy literalne brzmienie wskazanego przepisu nie zawiera takich ograniczeń; nadto - sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, iż umowa pożyczki hipotecznej zawarta między powodem A. R. i stroną pozwaną Bankiem (...) SA w W. w dniu 17 sierpnia 2010 r. o numerze (...) została skutecznie wypowiedziana, mimo że strona pozwana nie udowodniła swych twierdzeń w powyższym zakresie. Wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oznaczenie sposobu wykonania zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki hipotecznej zawartej między powodem A. R. i stroną pozwaną Bankiem (...) SA w W. w dniu 17 sierpnia 2010r. o numerze (...) poprzez rozłożenie na równe raty miesięczne po 200 zł każda należności głównej wynikającej z w/w umowy, wynoszącej nie więcej niż 157.824,60 zł, płatne do 20-tego każdego miesiąca począwszy od uprawomocnienia się wyroku wydanego w niniejszej sprawie oraz umorzenie pozostałych należności wynikających z zawartej umowy, tj. odsetek, opłat i prowizji należnych stronie pozwanej, zasądzenie na rzecz pełnomocnika powoda kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu odwoławczym, według norm przepisanych. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny uznał ją za bezzasadną. Ustalenia Sądu Okręgowego są w pełni trafne. Nie można się zgodzić z powodem, że Sąd ten błędnie przyjął, iż umowa pożyczki hipotecznej zawarta między stronami w dniu 17 sierpnia 2010 r. o numerze (...) została skutecznie wypowiedziana. Skarżący zarzucał, że strona pozwana nie dopełniła obowiązku wezwania go do spłaty zaległości w terminie 7 dni pod rygorem rozwiązania umowy zgodnie z §11 ust. 1 pkt 1) i ust. 3 umowy. Zarzut ten słusznie uznał Sąd I za bezzasadny, bowiem bezspornie przed dokonaniem wypowiedzenia miedzy stronami toczyły się rozmowy na ten temat, a powód zwracał się pismem z 7 listopada do pozwanego z prośbą o zawieszenie lub wstrzymanie spłaty kredytu (k. k. 121). Materiał dowodowy potwierdza także, w istocie bezsporną, przyczynę wypowiedzenia, jaką było niespłacanie przez powoda rat w okresie co najmniej (a w rzeczywistości znacznie dłuższym) 2 okresów płatności. Dalsze rozważania zarówno Sądu I instancji, jak i apelacji w zakresie dotyczącym zaistnienia innych przyczyn rozwiązania stosunku umownego (aczkolwiek prawidłowo ustalonych przez Sąd) należy uznać za nieistotne dla rozstrzygnięcia. Na tym tle jawi się prawidłową ocena Sądu I instancji, że doszło do skutecznego rozwiązania umowy stron. Gdyby jednak nawet przyjąć, że wypowiedzenie nie było prawidłowe i umowa stron trwa, powództwo i tak nie mogłoby zostać uwzględnione, bowiem w pełni prawidłowa – wbrew zarzutom apelacji – jest interpretacja Sądu co do znaczenia art. 357 1 kc. W żadnym razie wykładnia tego przepisu, utrwalona przez doktrynę, a także orzecznictwo sądów, nie pozwala na przyjęcie, że okoliczność dotycząca tylko jednej strony i wiążąca się z subiektywnymi zmianami w jej stosunkach osobistych, może stanowić przyczynę modyfikacji zobowiązania w oparciu o jego treść. Niezależnie od tego trafnie podnosi Sąd I instancji, że już sam długi okres trwania umowy skutkował koniecznością przewidywania wielu zmian życiowych, w tym takich, które mogą zagrozić prawidłowej realizacji umowy. Nie mamy więc w niniejszej sprawie w żadnym razie do czynienia z nadzwyczajną zmianą stosunków ani z sytuacją, której nie można było przewidzieć w momencie zawierania umowy. Stąd apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu w oparciu o art. 385 kpc . Orzeczenie o kosztach oparto na art. 102 kpc , kierując się trudną sytuacja materialną i życiową powoda. Orzeczenie o kosztach zastępstwa z urzędu oparto na § 6 ust. 6 w zw. z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. bp