I ACa 2097/22

Sygn. akt I ACa 2097/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Aleksandra Korusiewicz Protokolant : Patrycja Nowak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2025 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa W. W. i M. W. przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2022 r., sygn. akt II C 546/21 1) 
        zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2. w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powodów 244 583,60 (dwieście czterdzieści cztery tysiące pięćset osiemdziesiąt trzy i 60/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 13 sierpnia 2024 roku, a w pozostałej części powództwo o zapłatę oddala; 2) 
        oddala apelację w pozostałej części; 3) 
        zasądza od pozwanego na rzecz powodów z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego 8 100 (osiem tysięcy sto) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od prawomocności postanowienia, którym je zasądzono; SSA Aleksandra Korusiewicz Sygn. akt I ACa 2097/22 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2022 roku, sygn. akt II C 546/21 Sąd Okręgowy w Katowicach ustalił, że stosunek prawny kredytu hipotecznego wynikający z umowy numer (...) zawartej w dniu 30 czerwca 2008 roku pomiędzy powodami M. W. i W. W. a pozwanym (...) Bank (...) Spółką Akcyjną w W. nie istnieje w związku z nieważnością umowy (pkt 1), zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 265.073,51 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 25 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 2) oraz zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 12.308 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 3). Rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy ustalił, że powodowie potrzebowali pieniędzy na dokończenie budowy domu w S. i w związku z tym chcieli uzyskać kredyt w PLN. W pozwanym banku otrzymali propozycję kredytu w CHF. Przekonywano ich, że to stabilna waluta i proponowany produkt jest najpewniejszy. Nie wiedzieli, że otrzymany kredyt będzie wiązał się z przeliczeniem CHF na PLN. Umowa kredytu została przygotowana przez bank, powodowie nie mieli możliwości negocjowania jej treści. Nie przedstawiono powodom zagrożeń związanych z możliwym znaczącym wzrostem kursu CHF, jak również nie przedstawiono im symulacji co stanie się z ratą kredytu oraz saldem do spłaty w razie wzrostu kursu CHF. W dniu 30 czerwca 2008 roku powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę kredytu mieszkaniowego (...) Hipoteczny nr 203- (...) , zgodnie z którą bank udzielił powodom kredytu mieszkaniowego w kwocie 117.593,25 CHF, na 240 miesięcy, przeznaczonego na nadbudowę i rozbudowę domu jednorodzinnego położonego w S. przy ul. (...) , co wynika z § 1 ust. 1 oraz § 2 ust. 1–4 (...) . Wedle § 6 ust. 2 (...) oraz § 4 ust. 1 pkt 2 (...) , kredyt miał zostać wypłacony w transzach w walucie polskiej. W § 4 ust. 2 (...) zastrzeżono, że w przypadku wypłaty kredytu w walucie polskiej, stosuje się kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów. W § 4 ust. 3 (...) podano, że w przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie wymienialnej innej niż waluta kredytu, stosuje się kursy kupna/sprzedaży dla dewiz obowiązujące w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej Tabeli kursów. Oprocentowanie kredytu było zmienne i stanowiło sumę stawki referencyjnej LIBOR oraz marży banku. Na dzień zawarcia umowy wynosiło 5, (...) .p. w stosunku rocznym. Powyższe wynika z § 2 ust. 8 (...) oraz § 6 ust. 1 i § 7 ust. 1 (...) . Rzeczywista roczna stopa procentowa kredytu wynosiła 5,89 p.p., co podano w § 2 ust. 10 (...) . W § 10 ust. 2 (...) wyjaśniono, że w celu jej obliczenia, a także w celu obliczenia w walucie polskiej szacunkowego, całkowitego kosztu kredytu (117.975,02 zł), o którym mowa w § 3 (...) , dokonano przeliczeń przy zastosowaniu obowiązującego w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (...) S.A. kursu sprzedaży dla dewiz, zgodnie z aktualną Tabelą kursów. Ponadto w § 14 ust. 4 (...) objaśniono, że szacunkowy, całkowity koszt kredytu, został obliczony j.w. (tj. po przeliczeniu kwot wyrażonych w walucie kredytu na równowartość kwot wyrażonych w walucie polskiej) zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim . Kredytobiorcy, wedle § 18 ust. 1 (...) , byli zobowiązani do terminowej spłaty całości zadłużenia wynikającego z umowy. I tak, w myśl § 7 ust. 1, 3 i 5 (...) , spłata kredytu miała być dokonywana w malejących ratach annuitetowych, płatnych w terminie do 25. dnia każdego miesiąca, przy czym spłata całości zadłużenia miała nastąpić do dnia 25 czerwca 2028 r. Za dzień dokonania spłaty części lub całości zadłużenia, zgodnie z § 30 ust. 1 (...) , przyjmowano dzień dokonania operacji zmniejszającej lub likwidującej saldo rachunku kredytowego. W § 21 ust. 1 i 2 (...) postanowiono, że spłata zadłużenia kredytobiorców z tytułu kredytu i odsetek będzie następowała w drodze potrącania przez (...) S.A. wierzytelności pieniężnych z tytułu udzielonego kredytu, z wierzytelnościami pieniężnymi kredytobiorców z tytułu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, rachunku walutowym, rachunku technicznym, prowadzonych przez ten bank, a kredytobiorcy wyrażają zgodę na to potrącenie. Z treści § 22 ust. 1 (...) wynikało, że powodowie byli zobowiązani do zapewnienia w dniu spłaty danej raty, na jednym ze wskazanych wyżej rachunków bankowych, środków w wysokości co najmniej równej racie spłaty kredytu. W § 22 ust. 2 pkt 1 (...) postanowiono, że w przypadku dokonywania spłat zadłużenia kredytobiorców z (...) , środki z tego rachunku będą pobierane w walucie polskiej, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w (...) S.A. w dniu spłaty danej raty, według aktualnej Tabeli kursów. Z kolei w przypadku spłat zadłużenia kredytobiorców z rachunku walutowego, wedle § 22 ust. 2 pkt 2) lit. b (...) , środki z tego rachunku miały być pobierane w walucie innej niż waluta kredytu, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla dewiz obowiązujących w (...) S.A. w dniu spłaty danej raty, według aktualnej Tabeli kursów. Nadto w § 22 ust. 2 pkt 3 (...) przewidziano, że w przypadku spłaty zadłużenia kredytobiorców z rachunku technicznego - jeżeli wpłaty na ten rachunek będą dokonywane w walucie innej niż waluta kredytu - bank będzie przeliczał pobierane środki na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla walut, obowiązujących w (...) S.A. w dniu spłaty danej raty, według aktualnej Tabeli kursów. W § 22 ust. 2 pkt 2 lit a (...) postanowiono, że powodowie mogą spłacać raty w walucie kredytu, korzystając z rachunku walutowego — w takiej sytuacji pozwany miał pobierać środki z tego rachunku w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub ratę spłaty. Umowa przewidywała również możliwość wcześniejszej spłaty całości lub części kredytu, co wynika z § 37 i § 38 (...) . Niespłacenie przez kredytobiorców części albo całości raty spłaty w terminie określonym w umowie powodowało, że należność z tytułu zaległej spłaty stawała się zadłużeniem przeterminowanym i mogła zostać przez bank przeliczona na walutę polską według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w banku w dniu spłaty, według aktualnej Tabeli kursów, o czym postanowiono w § 32 ust. 1 (...) . W ust. 2 powołanego postanowienia uszczegółowiono, że brak środków na rachunku bankowym określonym w § 7 ust. 4 (...) w terminie spłaty danej raty wywoła skutek w postaci niespłacenia raty kredytu lub wynikającego z umowy zadłużenia. Za każdy dzień kalendarzowy w okresie utrzymywania się zadłużenia przeterminowanego bank miał pobierać odsetki według obowiązującej w tym okresie zmiennej stopy procentowej dla kredytów przeterminowanych i kredytów postawionych, po upływie terminu wypowiedzenia, w stan natychmiastowej wymagalności. Stopa procentowa dla kredytów przeterminowanych w stosunku rocznym była równa czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego NBP. Powyższe wynikało z § 34 ust. 1 i 2 (...) . Dodatkowo w § 36 ust. 1 pkt 1 (...) ustalono, że jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska, w formie bezgotówkowej, to wówczas kwota wpłaty zostanie przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej według kursu kupna dla dewiz obowiązującego w (...) S.A. w dniu wpływu środków na rachunek, z którego następuje spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabelą kursów. Natomiast w § 36 ust. 1 pkt 2 (...) ustalono, że jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska, w formie gotówkowej, to wówczas kwota wpłaty zostanie przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej według kursu kupna dla pieniędzy obowiązującego w (...) S.A. w dniu wpływu środków na rachunek, z którego następuje spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabelą kursów. Wedle § 39 ust. 1 (...) , kredyt miał być uważany za spłacony w całości wtedy, gdy zadłużenie wynikające z przedmiotowej umowy, po spłacie ostatniej raty kredytu i odsetek, będzie wynosić „zero”, albo jeżeli w wyniku ostatecznego rozliczenia na rachunku przeznaczonym do spłaty kredytu wystąpi nadpłata albo niedopłata, nie wyższa niż dwukrotność kosztu pocztowej przesyłki poleconej dla kredytobiorcy, wyrażona w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu średniego NBP obowiązującego w dniu spłaty kredytu zgodnie z aktualną Tabelą kursów. Przy czym w § 39 ust. 2 pkt 1–3 (...) zastrzeżono, że w przypadku, gdy na rachunku przeznaczonym do spłaty kredytu wystąpi nadpłata wyrażona w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu średniego NBP obowiązującego w dniu spłaty kredytu zgodnie z aktualną Tabelą kursów, która to nadpłata będzie wyższa niż dwukrotność kosztu pocztowej przesyłki poleconej dla kredytobiorcy, to wówczas bank wypłaci rzeczoną nadpłatę, w formie przelewu, na wskazany przez kredytobiorców rachunek bankowy prowadzony w walucie polskiej, przy zastosowaniu kursu kupna dla dewiz obowiązującego w (...) S.A. w dniu wypłaty, zgodnie z aktualną Tabelą kursów (pkt 1), na rachunek walutowy (pkt 2), na wskazany przez kredytobiorców rachunek bankowy prowadzony w walucie innej niż waluta kredytu, przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla walut obowiązujących w (...) S.A. w dniu wypłaty, zgodnie z aktualną Tabelą kursów (pkt 3). Po myśli § 11 ust. 1 (...) , za czynności związane z obsługą kredytu oraz zmianą postanowień umowy bank mógł pobierać prowizje i opłaty bankowe, określone w Taryfie. W § 16 ust. 1 pkt 1 i 2 (...) przewidziano, że prowizja od udzielonego kredytu, płatna w dniu zawarcia umowy, zostanie przeliczona na walutę polską przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz/pieniędzy, wynikającego z aktualnej Tabeli kursów. Powołana wyżej Tabela kursów została zdefiniowana w § 1 ust. 1 pkt 14 (...) jako Tabela kursów (...) S.A. obowiązująca w chwili dokonywania przez bank określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w tym banku oraz na jego stronie internetowej. Nadto, w § 1 ust. 1 pkt 19 (...) zdefiniowano walutę wymienialną jako walutę wymienialną, której kursy są zamieszczane w Tabeli kursów. W § 11 ust. 2 pkt 1 (...) znalazło się oświadczenie kredytobiorców o tym, że zostali poinformowani, iż ponoszą ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu. Zabezpieczeniem spłaty kredytu były: hipoteka zwykła i hipoteka kaucyjna, ustanowione na rzecz banku na kredytowanej nieruchomości, weksel własny in blanco z klauzulą bez protestu wraz z deklaracją wekslową, a także przelew wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych z zastrzeżeniem, że suma ubezpieczenia nie może być niższa niż wartość aktualnego zadłużenia z tytułu kredytu udzielonego przez (...) S.A. Powyższe wynika z § 4 ust. 1–3 (...) . Od początku umowy kredyt spłacany był w PLN. Dopiero po powzięciu z mediów informacji o tym, że spłata we frankach jest możliwa, powodowie zaczęli spłacać raty w CHF. Powodowie pismem z dnia 28 października 2019 roku wystąpili do pozwanego z wnioskiem o zawezwaniem do próby ugodowej powołując się na nieważność spornej umowy, ale pozwany odmówił. Jak ustalił Sąd Okręgowy powódka prowadziła i prowadzi działalność gospodarczą z siedzibą w M. w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego. Powodowie uiścili na rzecz pozwanego łącznie kwotę 265.073,51 zł. W ramach oceny dowodów Sąd Okręgowy wskazał, że powyższych ustaleń dokonał na podstawie dowodów z dokumentów i zeznań powodów. Sąd Okręgowy przeprowadził również dowód z zeznań świadka A. G. . Świadek nie pamiętała szczegółów co do okoliczności zawierania spornej umowy i wypowiedziała się jedynie na temat ogólnych procedur stosowanych przez pozwany bank przy zawieraniu umów kredytowych. Sąd pominął natomiast dowód zeznań świadka B. C. jako spóźniony i zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania ( art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. ). W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne w całości. Wskazał, że o istnieniu interesu prawnego w żądaniu ustalenia ( art. 189 k.p.c. ) można mówić wówczas, gdy występuje stan niepewności co do istnienia prawa lub stosunku prawnego, a wynik postępowania doprowadzi do usunięcia tej niejasności i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów przez definitywne zakończenie istniejącego między tymi stronami sporu lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II CSK 33/09, Lex nr 515730). Zawarta między powodami, a pozwanym umowa kredytu nie została wypowiedziana, nie upłynął okres jej obowiązywania i jest ona nadal wykonywana. Niepewność co do sytuacji prawnej powodów nie została przy tym usunięta wraz z wejściem w życie 26 sierpnia 2011 r. tzw. ustawy antyspreadowej ( ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw , Dz. U. Nr 165 poz. 984). Z tego powodu Sąd Okręgowy uznał, że po stronie powodów istnieje interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy Następnie Sąd Okręgowy przywołał treść art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (aktualny tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1896 z późn. zm., w chwili zawarcia umowy: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 z późn. zm.), zgodnie z którym przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z tejże kwoty na warunkach określonych w umowie, do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz do zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Formę i treść umowy kredytu określa art. 69 ust. 2 powołanej ustawy. Ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawą antyspreadową, Dz.U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984), z dniem 26 sierpnia 2011 r. wprowadzono do art. 69 ust. 2 ww. ustawy Prawo bankowe punkt 4a, wskazujący wprost na możliwość zawierania umowy o kredyt denominowany lub indeksowany kursem waluty innej niż waluta polska, o ile taka umowa wskazuje szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego wyliczana jest w szczególności kwota kredytu, wysokość transz i rat kapitałowo-odsetkowych, oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Dodany także do art. 69 ustęp 3. spowodował, że w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany kursem waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. Przy czym w tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku. Do czasu wejścia w życie wskazanej nowelizacji kredytobiorca nie mógł dokonywać spłat w walucie, w której kredyt był denominowany lub do której był indeksowany, chyba że przewidywała to umowa stron. Sąd Okręgowy zaznaczył, że opisane zmiany nie oznaczają, iż umowy kredytów denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej, które zostały zawarte przed dniem 26 sierpnia 2011 r., są nieważne ex lege, co zostało wyczerpująco objaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob.: wyroki SN z dn. 11.12.2019 r., V CSK 382/18; z dn. 01.03.2017 r., IV CSK 285/16; z dn. 22.01.2016 r., I CSK 1049/14). W dalszej części Sąd Okręgowy stwierdził, że wysokość udzielonego kredytu oraz zobowiązania kredytobiorcy wobec banku może być ustalona wprost, jako kwota pieniężna, jak i poprzez zastosowanie mechanizmu waloryzacyjnego, w tym denominacji do waluty obcej, pod warunkiem, że ustalenie w klauzuli denominacyjnej miernika waloryzacji, jakim jest kurs waluty, następuje poprzez odwołanie się do czynnika zewnętrznego, obiektywnego i niezależnego od stron umowy. Tak skonstruowana klauzula denominacyjna nie będzie stanowić naruszenia zasady nominalizmu z art. 358 1 k.c. ani zasady swobody umów z art. 353 1 k.c. , pod warunkiem jednak, że sformułowana zostanie w sposób, umożliwiający kredytobiorcy ustalenie poziomu ponoszonego przez niego ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu. Denominacja kredytu do waluty obcej nie może wiązać się z przyznaniem jednej ze stron umowy kredytu (bankowi) uprawnienia do jednostronnego, nieograniczonego postanowieniami umowy kształtowania wysokości zobowiązania drugiej strony umowy (kredytobiorcy). Sąd Okręgowy przywołał treść art. 385 1 § 1 k.c. i dodał, że sporna umowa została zawarta przez bank – przedsiębiorcę z powodami jako konsumentami w rozumieniu art. 22 1 k.c. W chwili zawarcia umowy powódka prowadziła działalność gospodarczą pod innym adresem niż adres kredytowanej nieruchomości, tj. w M. , a nie w S. . Zakres tej działalności dotyczył działalności ubezpieczeniowej, a nie najmu lokali, a w aktach sprawy brak dowodów na to, aby powódka rozliczała jakiekolwiek koszty spornego kredytu w ramach prowadzonych przez siebie działalności gospodarczych. Co więcej, sama treść spornej umowy jednoznacznie wskazuje na to, że celem jej zawarcia było sfinansowanie przez powodów rozbudowy domu w celach mieszkaniowych. W przedmiotowej umowie wartość udzielonego kredytu została wyrażona w CHF. Raty kredytu oraz wszystkie związane z nim koszty zostały również wyliczone w CHF. Z zeznań powodów wynikało wprost, że powodowie nie potrzebowali waluty obcej. Z zawartej umowy z kolei nie wynikało, by pomiędzy stronami miało dojść do jakiejkolwiek rzeczywistej wymiany walut. Jedynie ilość złotych polskich, stanowiących kwotę kredytu wypłaconą tytułem spornej umowy, miała być ustalana w odniesieniu do wartości innej waluty (w tym przypadku CHF). Brzmienie spornej umowy na dzień jej zawarcia wskazuje zatem, że zarówno wypłata, jak i spłata kredytu dokonywane miały być w złotych. Zatem odwołanie do waluty CHF stanowiło klauzulę waloryzacyjną i służyć miało przeliczeniu na walutę polską wartości dokonywanych przez powodów spłat rat. W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia składające się na klauzulę denominacyjną, dotyczą głównych świadczeń stron, jednak ponieważ nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, podlegają kontroli z uwagi na ich abuzywności w oparciu o art. 385 1 k.c. Analiza treści przedmiotowej umowy prowadzi do stwierdzenia, że w/w postanowienia dotyczące klauzuli waloryzacyjnej i zasad dokonywania wypłat oraz spłat kredytu z uwzględnieniem tabel kursów Banku są abuzywne. Nie stanowią one jednoznacznego, możliwego do zweryfikowania przez kredytobiorcę sposobu określenia zasad ustalania wysokości świadczeń głównych stron – wysokości kwoty kredytu udostępnionej powodom przez bank w złotych polskich oraz wysokości zobowiązania powodów wobec banku, którego spłata miała następować również w złotych. W dniu zawierania umowy żadna z jej stron nie wiedziała, jaką kwotę kredytu otrzyma kredytobiorca. Umowa oparta była na wzorcu stąd też brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia aby postanawiania powyżej wymienione zostały ustalone z powodami. Według § 3 art. 385 1 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu; w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Sąd Okręgowy dodał, że zawarte w treści umowy oświadczenie co do otrzymania przez powodów informacji o ryzyku kursowym i stosowanej przez bank tabeli kursów nie oznacza, że powodowie mieli realny wpływ na ukształtowanie kwestionowanych postanowień umowy. Cel umowy, jakim było sfinansowanie budowy domu, determinował zgodnie z treścią umowy wypłatę kredytu w walucie polskiej, a wybór CHF jako waluty kredytu - zastosowanie obowiązującego w pozwanym banku w dniu realizacji zlecenia płatniczego kursu kupna franka dla określenia kwoty kredytu wypłaconego w złotych polskich. Z kolei wybór metody spłaty kredytu polegającej na pobieraniu środków z rachunku oznaczał, że środki te pobierane będą w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu we frankach przy zastosowaniu kursu sprzedaży franka obowiązującego u pozwanego w dniu spłaty raty według bankowej tabeli kursów. Mechanizm ustalania kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula waloryzacyjna, która nie zawiera jednoznacznej treści, w rezultacie pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Odwołanie się w postanowieniach umowy do tabeli kursowej pozwanego banku oznacza naruszenie równowagi kontraktowej stron, skoro o środkach waloryzacji kredytu i rat jego spłaty decydować może jednostronnie kredytodawca kształtując przez to wysokość własnych korzyści finansowych, a jednocześnie nieprzewidywalne dla kredytobiorcy koszty udzielonego mu kredytu. Powyższe postanowienia spornej umowy stoją zatem w sprzeczności z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy kredytobiorcy będącego konsumentem, ponieważ umożliwiają bankowi dowolne ustalanie kursów kupna i sprzedaży waluty na potrzeby rozliczeń kredytowych, a także wiążą się z nieuzasadnionym zwiększeniem zobowiązania powodów oraz zyskiem banku. Nie były one przy tym indywidualnie uzgodnione z powodami, lecz pochodziły z przygotowanego przez bank wzorca umowy. Sąd Okręgowy odwołując się do judykatury wskazał, iż niedozwolone postanowienie umowne jest od początku z mocy samego prawa dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu umowy. Dla oceny abuzywności zawartych w umowie klauzul waloryzacyjnych nie mają przy tym znaczenia okoliczności związane z jej późniejszym wykonywaniem. Oceny abuzywności postanowień dokonuje się, zgodnie z art. 385 2 k.c. , według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie w oparciu o stan istniejący w późniejszym okresie jej wykonywania (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III CZP 29/17, OSNC 2019 nr 1, poz. 2). W ocenie Sądu Okręgowego po wyeliminowaniu z umowy klauzul waloryzacyjnych, ale z pozostawieniem stawki LIBOR utrzymywanie w mocy umowy nie jest możliwe. Stawka ta miała bowiem zastosowanie do kredytów we frankach a skoro tak to umowa musi być uznana za nieważną w całości. Brak jest przy tym możliwości mając na uwadze datę zawarcia umowy przepisu dyspozytywnego umożliwiającego wykonanie zobowiązania zgodnie z wolą stron przy zastosowaniu średniego kursu CHF publikowanego przez NBP w dniu uruchomienia kredytu. Przepis art. 358 k.c. w obecnym brzmieniu obowiązuje dopiero od 2009 roku. Brak jest także podstaw do przeniesienia unormowań z prawa upadłościowego czy wekslowego. Na marginesie Sąd ten dodał, że wbrew stanowisku procesowemu strony pozwanej, umowa kredytu z dnia 30 czerwca 2008 r. nie umożliwiała powodom spłaty rat kredytu bezpośrednio w CHF już w chwili jej zawarcia, gdyż w Części Szczególnej tejże umowy jednoznacznie określono, iż spłaty rat mają być dokonywane przez powodów z rachunku bankowego prowadzonego w walucie polskiej (numer złotowego rachunku bankowego określono wprost w § 7 ust. 4 (...) ). Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał zarzut przedawnienia. Żądanie zwrotu świadczeń z tytułu nienależnego świadczenia (bezpodstawnego wzbogacenia), nawet jeżeli dotyczy zwrotu dokonywanych świadczeń okresowych, nie jest roszczeniem o świadczenie okresowe. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18, oraz w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, z uwagi na zastrzeżoną dla kredytobiorcy – konsumenta możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli albo powołania się na całkowitą nieważność umowy, termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez konsumenta wiążącej, świadomej, wyraźnej i swobodnej decyzji w tym względzie. Dopiero wówczas można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c. ). Rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia związane jest z możliwością samodzielnej oceny przez konsumenta, czy warunek umowny ma nieuczciwy charakter, tj. ze świadomością nieuczciwego charakteru takiego warunku, także w orzecznictwie TSUE (zob.: wyrok TSUE z 22 kwietnia 2021 r., C‑485/19). Zanim powodowie złożyli wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z dnia 28 października 2019 r., żadna ze stron nie powoływała się na brak podstawy prawnej świadczenia ze względu na nieważność umowy, a powodowie dokonywali spłaty wymagalnych rat kredytu. Dopiero w niniejszym postępowaniu przesądzone zostało, że świadczenia spełnione przez powodów na rzecz pozwanego były nienależne z uwagi na bezwzględną nieważność umowy. Dodatkowo, zdaniem Sądu Okręgowego podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia stanowiłoby nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Pozwany bank konsekwentnie negował stanowisko strony powodowej, wskazujące na nieważność umowy, przyjmował raty spłacane przez powodów i podejmował wszelkie czynności utwierdzające powodów w przekonaniu, że umowa jest ważna i winna być dalej wykonywana. Przy takim stanowisku pozwanego podniesienie na tym etapie wykonywania umowy zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadą lojalności i zaufania w obrocie gospodarczym, tym bardziej, że dotyczy stosunku prawnego pomiędzy konsumentami a przedsiębiorcą. W tym stanie Sąd Okręgowy uznał sporną umowę za nieważną i zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwotę 265.073,51 zł. O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeczono po myśli powodów, w oparciu o art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 i 2 k.c. Przed wytoczeniem powództwa, powołując się na nieważność umowy, pełnomocnik strony powodowej powołanym wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej z dnia 28 października 2019 r. wezwał pozwanego do zapłaty na rzecz powodów kwoty 265.073,51 zł, tj. kwocie równej zasądzonej w niniejszej sprawie. Pozwany odmówił uwzględnienia żądania w piśmie z dnia 24 sierpnia 2020 r. Stąd odsetki ustawowe za opóźnienie były należne od dnia 25 sierpnia 2020 r., jako od dnia następującego po odmownej odpowiedzi na zawezwanie do próby ugodowej, do dnia zapłaty, co znalazło odzwierciedlenie w punkcie 2. sentencji wyroku. O kosztach procesu orzeczono w punkcie 3 sentencji wyroku w całości obciążając nimi pozwanego. Apelacje od tego wyroku wniósł pozwany zaskarżając go w całości. Orzeczeniu zarzucił: I. 
        naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 205 12 § 2 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie dowodu z zeznań świadka B. C. , który miał wykazać fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. m.in. okoliczności zawarcia umowy kredytu, a co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i bezzasadnego uwzględnienia powództwa, II. 
        naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: 1) art. 58 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 pr. bankowego polegające na ich błędnej wykładni poprzez uznanie, że umowa kredytu z dnia 30 czerwca 2008 r. była nieważna od samego początku jako sprzeczna z naturą zobowiązania i z ustawą – prawem bankowym , ponieważ jej istotne postanowienia nie zostały dochowane, w tym przede wszystkim oznaczenie waluty i kwoty kredytu, podczas gdy właściwa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do wniosku, że w przedmiotowej sprawy mamy do czynienia z tzw. kredytem denominowanym, którego konstrukcję dopuszcza art. 69 pr. bankowego (zarówno przed jak i po jego nowelizacji 26 sierpnia 2011 r.), a który charakteryzuje się rozróżnieniem na walutę zobowiązania (CHF) i walutę świadczenia (PLN) tj. oznaczeniem kwoty kredytu oddanej do dyspozycji powodom kwotą pieniężną w walucie obcej, która na potrzeby wypłaty kredytu (i jego spłaty, jeśli kredytobiorca nie spłaca kredytu w walucie obcej) przeliczana jest na walutę polską; 2) art. 353 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c. , poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż umowa kredytu stanowi przekroczenie zasady swobody umów z uwagi na możliwość jednostronnego określenia przez pozwanego kursu waluty, co prowadzi do uznania umowy za nieważną, podczas gdy pozwany nie miał możliwości jednostronnego kształtowania kursu waluty, a umowa kredytu mieści się w granicach zasady swobody umów, o której mowa w art. 353 1 k.c. ; 3) art. 385 1 § 1 i 3 k.c. oraz art. 385 2 k.c. polegające na ich błędnym ich zastosowaniu skutkującym uznaniem, że postanowienia umowy zawierające klauzule denominacyjne stanowią niedozwolone klauzule umowne, w szczególności wskutek błędnego uznania, że postanowienia te nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron, kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy powodów, mimo że prawidłowa wykładnia norm zawartych w w/w przepisach prowadzi do wniosku, że w odniesieniu do w/w postanowień nie zaktualizowały się ustawowe przesłanki stwierdzenia abuzywności; 4) art. 385 1 § 1 k.c. poprzez: a) 
        jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd Okręgowy uznał, iż dla stwierdzenia abuzywności szeregu postanowień umowy wystarczy ogólne stwierdzenie, że postanowienia te są abuzywne i ogólne wyjaśnienie, w jakich aspektach Sąd Okręgowy dopatruje się ich nieuczciwości, bez osobnego wytłumaczenia, z jakich przyczyn Sąd Okręgowy uznał określone postanowienie umowy za spełniające łącznie obie przesłanki abuzywności, tj. przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesu konsumenta, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu powinno polegać na tym, że postanowienia umowy kredytu dotyczące kwestii odrębnych normatywnie - tj. (i) spreadu walutowego oraz (ii) denominowanego charakteru umowy (ryzyka kursowego), Sąd Okręgowy miał obowiązek ocenić odrębnie w zakresie spełnienia przez każde z tych postanowień z osobna przesłanek sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesu konsumenta; w ocenie pozwanego Sąd Okręgowy nie odniósł się w sposób konkretny i zindywidualizowany do okoliczności niniejszej sprawy, nie weryfikując, czy postanowienia dot. spreadu walutowego oraz postanowienia dot. ryzyka kursowego spełniły obie przesłanki abuzywności; b) 
        jego błędną wykładnię polegającą na tym, że Sąd Okręgowy nieprawidłowo ustalił treść przesłanek sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesu konsumentów oraz przez jego błędne zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że zarówno postanowienia umowy odnoszące się do spreadu walutowego, jak i ryzyka kursowego, są w całości bezskuteczne z uwagi na ich abuzywność, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przesłanek abuzywności w niniejszej sprawie obligowało Sąd Okręgowy do zbadania, czy każde z postanowień z osobna prowadziło do powstania znacznej nierównowagi pomiędzy prawami i obowiązkami stron, ze szkodą dla powodów, która to ocena – gdyby została przeprowadzona przez Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy – doprowadziłaby do wniosku, że abuzywność zakwestionowanych postanowień umowy w niniejszej sprawie w ogóle nie zachodzi, z uwagi na to, że: - w zakresie klauzuli spreadu walutowego Sąd Okręgowy nie ocenił tej klauzuli w kontekście wszystkich okoliczności towarzyszących zawarciu umowy (z których wynika, że rzekoma dowolność w kształtowaniu kursów walut ma charakter wyłącznie pozorny, a zasady wyznaczania kursu stosowne przez bank odpowiadają utrwalonej i powszechnej praktyce bankowej oraz treści art. 56 k.c. oraz 354 k.c. , w konsekwencji Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że doszło do naruszenia dobrych obyczajów oraz rażącego naruszenia interesów powodów, - w zakresie klauzuli ryzyka kursowego – powódka wybrała kredyt denominowany do CHF z uwagi na korzyści wynikającego z niskiego oprocentowania oraz miała uprawnienie do przewalutowania kredytu na PLN (co świadczy o równowadze kontraktowej), a jednocześnie umowa w przejrzysty i zrozumiały sposób określała ryzyko walutowe, uwzględniając okoliczności jej zawarcia; 5) 
        niewłaściwe zastosowanie art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 411 pkt 2 k.c. i uznanie płaconych rat kredytu za świadczenia nienależne, podczas gdy świadczenia miały podstawę prawną, co wyklucza przyjęcie ich nienależności, gdyż bank bezspornie udostępnił powodom kwotę kredytu, a więc uiszczenie przez powodów na rzecz pozwanego dochodzonych pozwem kwoty w PLN znajdowało uzasadnienie w zasadach współżycia społecznego; 6) 
        naruszenie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz powodów odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 265.073,51 zł od dnia 25 sierpnia 2020 roku, podczas gdy ewentualne odsetki ustawowe za opóźnienie powinny być zasądzone najwcześniej od dnia następnego po złożeniu przez należycie poinformowanych powodów oświadczenia o braku zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi, co w realiach sprawy nastąpiło na rozprawie w dniu 30 maja 2022r., które to zdarzenie skutkowało dopiero powstaniem wymagalności dochodzonego roszczenia; 7) 
        niewłaściwe zastosowanie art. 189 k.p.c. i uznanie, że powodowie posiadają interes prawny w wytoczeniu powództwa, podczas gdy w przypadku istnienia dalej idącego roszczenia o zapłatę brak jest interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy, 8) art. 22 1 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez uznanie, że powodowie zawierając umowę kredytu w dniu 30 czerwca 2008 roku działali jako konsumenci, podczas gdy właściwa wykładnia w/w przepisu prowadzi do wniosku, że powodowie zawarli przedmiotową umowę kredytu w związku z prowadzoną przez siebie działalnością zawodową i gospodarczą; III. 
        w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu pozwany zarzucił naruszenie art. 186 § 2 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. poprzez ich błędne zastosowanie i zasądzenie od pozwanego na powodów kosztów wywołanych ugodą w sytuacji, gdy w sprawie nie odbyło się posiedzenie pojednawcze, a ponadto zgodnie ze zobowiązaniem Sądu pozwany przedstawił swoje stanowisko w przedmiocie ugody na piśmie. W apelacji pozwany powołując się na art. 496 k.c. w zw. art. 497 k.c. podniósł zarzut zatrzymania kwoty dochodzonej przez powodów w wysokości 265.073,51 zł do czasu zaofiarowania zwrotu na rzecz pozwanego kwoty 281.229,01 zł wypłaconej w związku z podpisaną w dniu 30 czerwca 2008 roku umową kredytu. Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu w I instancji i kosztów postepowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 380 k.p.c. wniósł o zmianę postanowienia Sądu I instancji z dnia 30 maja 2022 roku i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka B. C. na okoliczności zawarte w punkcie VI odpowiedzi na pozew. Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji w całości, zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, pominięcie wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z zeznań w/w świadka jako nieistotnego dla rozpoznania sprawy oraz nieuwzględnienie zarzutu zatrzymania. Sąd Apelacyjny ustalił, że w pismach z dnia 8 sierpnia 2022 roku skierowanych do powodów pozwany oświadczył, że w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2022 roku wydanym w sprawie o sygn. akt II C 546/21 na podstawie art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. korzysta z prawa zatrzymania kwoty 265.073,51 zł dochodzonej przez powodów w tym postepowaniu sądowym do czasu zaofiarowania zwrotu przez powodów na rzecz (...) Banku (...) S.A. kwoty 281.229,01 zł wypłaconej im w związku z podpisaną w dniu 30 czerwca 2008 roku umową kredytu mieszkaniowego Własny Kat Hipoteczny nr 203- (...) . Pismo to w imieniu pozwanego podpisał adwokat J. S. , który dołączył do niego pełnomocnictwo z dnia 15 lutego 2022 roku upoważniające go do składania oświadczeń woli w zakresie potrącenia oraz skorzystania z prawa zatrzymania. (dowód: pisma z dnia 8 sierpnia 2022 roku, k: 256-257, pełnomocnictwo k: 258, kopia książki nadawczej k: 262) W związku z przedmiotową umową kredytu powodowie w okresie od 28 października 2008 roku do 21 lipca 2024 roku spłacili 93.472,44 CHF tytułem kapitału, 20.839,63 CHF tytułem odsetek i 28,81 CHF tytułem odsetek karnych. (dowód: zaświadczenie z dnia 22 lipca 2024r. k: 308-32) Pismem z dnia 2 sierpnia 2024 roku powodowie wezwali pozwany Bank do zapłaty w terminie 3 dni od otrzymania wezwania na ich rzecz kwoty 25.903 zł tytułem nienależnie pobranych przez Bank świadczeń w okresie od 28 stycznia 2008 roku do 26 października 2009 roku, kwoty 37.346 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 26 sierpnia 2019 roku do 24 listopada 2020 roku, kwoty 24.023,24 CHF tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 28 grudnia 2020 roku do 25 czerwca 2024 roku w związku z ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego o nr 203- (...) z dnia 30 czerwca 2008 roku. Pismo to imieniem powodów podpisała adwokat T. P. , dołączając do tego pisma pełnomocnictwo substytucyjne udzielone jej przez radcę prawnego W. B. do reprezentowania powodów w niniejszym postępowaniu oraz prowadzenia negocjacji pozasądowych, w tym czynności mających na celu rozliczenie stron procesu. Wezwanie do zapłaty zostało odebrane przez pozwanego w dniu 6 sierpnia 2024r. (dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 2 sierpnia 2024r. k: 300, pełnomocnictwo substytucyjne k: 301, kopia koperty k: 301v, dowód śledzenia przesyłki k: 315) Powodowie w piśmie z dnia 12 sierpnia 2024 roku podpisanym przez nich osobiście, odebranym przez pozwanego w dniu 20 sierpnia 2024 roku, złożyli oświadczenie o potrąceniu. Powołując się na umowę kredytu nr (...) (...) z dnia 30 czerwca 2008 roku, która, jak stwierdzili, jest nieważna wskutek abuzywnych klauzul przeliczeniowych przedstawili do potrącenia wierzytelności wzajemne przysługujące im w następującej kolejności: 1) najpierw wierzytelności nieobjęte żądaniem zapłaty w procesie sądowym tj.: a) kwotę 25.903 zł z tytułu rat nienależnie świadczonych w okresie od 28 października 2008 roku do 26 października 2009 roku, kwotę 37.346 zł z tytułu rat nienależnie świadczonych w okresie od 26 sierpnia 2019 roku do 24 listopada 2020 roku, kwotę 24.023,24 CHF z tytułu rat nienależnie świadczonych w okresie od 28 grudnia 2020 roku do 25 czerwca 2020 roku przeliczoną na kwotę 109.545,97 zł po kursie średnim NBP z dnia potrącenia, 2) następnie wierzytelności objęte żądaniem zapłaty w procesie sądowym tj.: a) w pierwszej kolejności kwota 99.323,07 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 265.073,51 zł za okres od 25 sierpnia 2020 roku do 12 sierpnia 2024 roku, b) kwota 265.073,51 zł tytułem należności głównej dochodzonej pozwem. Tak wskazane wierzytelności potrącają w kolejności określonej wyżej z wierzytelności Banku o zwrot kwoty 281,229,01 zł wypłaconej tytułem kapitału kredytu. Wskutek potrącenia, wierzytelności wzajemne umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej. (dowód: oświadczenie o potrąceniu wraz z kopertą k: 298, śledzenie przesyłki k: 299) Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku w zakresie żądania zapłaty. Sąd Apelacyjny za własny przyjął prawidłowo ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny, czyniąc go podstawą swojego rozstrzygnięcia. Ustalenia te znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, którego oceny Sąd I instancji dokonał w granicach swobodnej oceny dowodów, z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził w przedmiotowej sprawie postępowanie dowodowe w zakresie wystarczającym dla poczynienia ustaleń faktycznych mających wpływ na zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgromadzone w sprawie dowody poddał wszechstronnej, wnikliwej ocenie, ustalając prawidłowo stan faktyczny sprawy. Ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd Okręgowy odpowiada wymogom stawianym przez przepis art. 233 § 1 k.p.c. , uwzględnia cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i tym samym pozostaje pod ochroną wynikającą z powołanego przepisu. Nie nosi ona cech dowolności, szczegółowo odnosi się do przeprowadzonych w sprawie dowodów. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu Okręgowego, czyni częścią uzasadnienia własnego wyroku, nie znajdując potrzeby ponownego ich szczegółowego przytaczania. Podnoszony w apelacji zarzut naruszenia art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 205 12 § 2 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie dowodu z zeznań świadka B. C. w ocenie Sądu Apelacyjnego był nieuzasadniony. W okolicznościach sprawy słusznie Sąd I instancji pominął tenże dowód jako spóźniony i zmierzający jedynie do przedłużenia niniejszego postępowania. Nie został on bowiem zgłoszony w odpowiedzi z dnia 8 lipca 2021 roku na pozew, mimo zakreślenia przez Sąd I instancji 45 dni na jej złożenie, lecz po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 stycznia 2022 roku w kolejnym piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2022 roku, bez podania przy tym przyczyny zgłoszenia tego dowodu z opóźnieniem. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę na generalną zasadę obowiązującą w postępowaniu cywilnym zawartą w art. 4 § 2 k.p.c. , zgodnie z którym strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie fakty i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być prowadzone sprawne i szybko. Nadto, w sprawie Sąd Okręgowy na wniosek pozwanego na tożsame fakty przesłuchał już świadka A. G. , która zawierała z powodami sporną umowę. Jak zeznała, nie pamiętała powodów ani szczegółów związanych z przedmiotową umową. Od daty zawarcia umowy do daty zgłoszenia przedmiotowego wniosku dowodowego z dnia 1 lutego 2022 roku upłynęło 14 lat. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że z uwagi upływ czasu wielce prawdopodobnym jest, że i zeznania tej osoby nie przyczyniłyby się do poczynienia szerszych ustaleń faktycznych mających wpływ na ocenę zasadności dochodzonych w sprawie żądań. Zważając na treść postanowień umowy zawartych w jej części ogólnej Sąd Apelacyjny zauważa, że gdyby w istocie postanowienia te zostały w sposób prawidłowy, uczciwy, rzetelny i zrozumiały przedstawione kredytobiorcom – konsumentom, to racjonalnie oceniając ich treść kredytobiorca nie zgodziłby się na nawiązanie tak ryzykownej, niekorzystnej i nieprzewidywalnej umowy. Z tych względów również i Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do przeprowadzenia tego dowodu w postępowaniu odwoławczym. Sąd Apelacyjny podziela także rozważania prawne przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym w szczególności art. 385 1 k.c. , nie mogły doprowadzić zmiany rozstrzygnięcia i oddalenia powództwa w całości. Podstawową przesłanką merytoryczną powództwa o ustalenie jest istnienie interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Interes prawny w powództwie o ustalenie zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów. W judykaturze przyjmuje się, że możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego powoda w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi jedynie wówczas, gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku, gdy sporem o świadczenie nie będą mogły ze swej natury być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda, przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Odnosi się to w szczególności do żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, zwłaszcza, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powodów jako dłużników pozwanego). (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 09 czerwca 2021 roku, V ACa 127/21, Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 08 marca 2018 roku, I ACa 915/17, Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 11 lutego 2021 r., I ACa 646/20, LEX) W ocenie Sądu Apelacyjnego powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu z dnia 30 czerwca 2008 roku, która jak wynika z jej treści, wiąże strony do czerwca 2028 roku. Wyłącznie wyrok rozstrzygający powództwo o ustalenie jest w stanie trwale i zupełnie usunąć stan niepewności prawnej pomiędzy stronami w związku z przedmiotową umową kredytu, zważywszy że nie upłynął jeszcze okres, na jaki umowa ta została zawarta. Stwierdzenie nieważności umowy przesądza nie tylko o możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń, ale i braku obowiązku spełnienia na rzecz pozwanego banku przyszłych świadczeń, a więc na zaprzestaniu spłat kolejnych rat kredytu. Nadto, jak wynika z umowy spłata kredytu została zabezpieczona m.in. hipoteką, która nie może zostać wykreślona z księgi wieczystej bez uprzedniego wyroku stwierdzającego, że umowa kredytu jest nieważna. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów zawartych w apelacji należy wskazać, że Sąd Okręgowy nie stwierdził nieważności umowy na podstawie art. 58 k.c. w związku z art. 69 ust. 1 prawa bankowego , lecz z uwagi dokonaną przez ten Sąd ocenę postanowień umownych przez pryzmat art. 385 1 § 1 k.c. Zarzut naruszenia art. 22 1 k.c. w okolicznościach tej sprawy także należało uznać za nieuprawniony. Niewątpliwie bowiem zawarcie umowy kredytu nie wiązało się z prowadzoną przez powódkę działalnością gospodarczą czy zawodową, choć wyłącznie powódka w dacie zawierania umowy była przedsiębiorcą. Z wniosku kredytowego oraz z § 2 pkt 2 części szczegółowej umowy wynikało, że środki z kredytu miały być przeznaczone na nadbudowę i rozbudowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego położonego w S. przy ul. (...) , w którym powodowie nadal zamieszkują. Nieruchomość ta nie była i nie jest także wykorzystywana na potrzeby działalności ubezpieczeniowej powódki, którą prowadzi w pod innym adresem tj. w M. . Zdaniem Sądu Apelacyjnego zasadnie Sąd Okręgowy uznał, że nieważność umowy kredytu w całości wynika z bezskuteczności abuzywnych postanowień wprowadzających do niej ryzyko kursowe oraz opartych o kursy waluty CHF ustalanych przez pozwany Bank. Takie postanowienia w świetle orzecznictwa TSUE, które Sąd Apelacyjny w obecnym składzie podziela, określają główny przedmiot umowy (m.in. wyroki z dnia 20 września 2017 roku, C-186/16, z dnia 20 września 2018 roku, C-51/17, z dnia 14 marca 2019 roku, C-118/17, z 03 października 2019 roku, C-260/18). Kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu obejmują nie tylko zasady przeliczenia kursów walut, ale i także zapisy, które wprowadzają do umowy ryzyko kursowe, stanowiąc klauzulę określającą główne świadczenia stron. Klauzule kształtujące mechanizm waloryzacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy. (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2024r., I CSK 1347/23, wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22, Legalis) Wbrew zarzutom apelacji za niedozwolone w świetle art. 385 1 § 1 k.c. należało uznać klauzule denominacyjne zawarte w § 4 ust. 2, § 10 ust. 2, § 16 ust. 1 oraz § 22 ust. 2, § 32 ust. 1, § 36 ust. 1, § 39 ust. 1 i 2 w związku § 1 pkt 14 części ogólnej umowy. Oceny uczciwego charakteru tych postanowień, jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 20 czerwca 2018 roku, III CZP 29/17 (OSNC 2019/1/2, Lex) stosownie do art. 4 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 wdrożonej do polskiego porządku prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 05 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonać z chwili zawarcia umowy kredytu z odniesieniem do wszystkich okoliczności, o których pozwany wiedział lub mógł wiedzieć przy zawieraniu umowy. Zasadniczo mechanizm denominacji zastosowany w umowie wynikał z § 4 oraz § 22 (...) . Sąd Apelacyjny ponownie poddał analizie treść umowy przez pryzmat przesłanek z przywołanego art. 385 1 k.c. i analogicznie, jak Sąd I instancji doszedł do przekonania, że zawarte w niej postanowienia dotyczące kursów sprzedaży i kupna CHF, po których rozliczane miały być kwota wypłaconego kredytu oraz spłacanych rat kredytu po przeliczeniu CHF na PLN i odwrotnie, przyznawały pozwanemu bankowi uprawnienie do jednostronnego wpływania na wysokość ustalonych w umowie świadczeń stron. Kursy wymiany CHF określane miały być w Tabeli kursów sporządzanej przez pozwany bank, co oznacza, że wyłącznie jednej stronie stosunku prawnego, i to silniejszej, przyznane zostało uprawnienie do samodzielnego określania wartości czynnika wpływającego na wysokość świadczeń stron. W spornej umowie nie zostały przy tym sprecyzowane przesłanki ustalania kursów kupna i sprzedaży CHF, a jedynie terminy, w jakich ustalana jest wysokość kursów, co mogło potencjalnie skutkować ustalaniem kursów przez bank w arbitralny sposób i kształtowaniem ich na dowolnej wysokości. Tak sformułowane postanowienia umowy miały abuzywny charakter, gdyż zaburzały równowagę stron umowy, w sposób rażący naruszając ekonomiczny interes kredytobiorcy. Kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu obejmowały nie tylko zasady przeliczenia kursów walut, ale i także zapisy, które wprowadzają do umowy ryzyko kursowe, stanowiąc klauzulę określającą główne świadczenia stron. Klauzula ryzyka walutowego (klauzula wymiany) stanowi zatem essentialium negotii umowy kredytu denominowanego. Klauzula ryzyka walutowego podlega kontroli pod kątem abuzywności, jeżeli jest nietransparentna, co należy oceniać z uwzględnieniem informacji udzielonych konsumentowi przed zawarciem umowy. Klauzula taka może być uznana za abuzywną, jeżeli nakłada na kredytobiorcę nieograniczone ryzyko walutowe, jeżeli nie zostało ono zrównoważone innymi postanowieniami umownymi (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022r., II CSKP 464/22). W niniejszej sprawie klauzule denominacyjne służyły do ustalenia wysokości kwoty udzielonego i wypłaconego przez bank kredytu w PLN oraz wysokości rat, które kredytobiorca miał spłacać bankowi, a zatem stanowiły określenie elementu świadczenia głównego stron ( art. 69 ust. 1 prawa bankowego ). Pozwany nie wypłacił powodom świadczenia we frankach szwajcarskich, lecz środki pieniężne wyrażone w złotych. O rzeczywistej kwocie kredytu, czyli środkach które im udostępniono w złotych powodowie dowiedzieli się dopiero w dniu wypłaty kredytu, a nie w dacie zawierania umowy. W tożsamy sposób należy odnieść się do rat kredytu o wysokości, których kredytobiorca dowiadywał się w dacie ich potrącania przez bank z rachunku bankowego. Wysokość raty w PLN wynikała z przeliczenia raty w CHF po kursie sprzedaży z tabeli kursów ustalanej przez pozwanego. Przedmiotowa umowa, jak już wskazano, nie zawierała przy tym kryteriów ustalania tego kursu. Bank mógł w zasadzie dowolnie określić kursy walut w tabeli kursów, a następnie przy ich wykorzystaniu jednostronnie określić w złotych zarówno kwotę kredytu wypłaconą konsumentowi, jak również kwotę, którą kredytobiorca ma zwrócić. Co więcej, nie ma żadnych ograniczeń aby Bank nawet kilkukrotnie w ciągu dnia ustalał nową tabelę. Nie ma przy tym znaczenia czy ustalając tabelę kursów Bank posługuje się wewnętrznymi procedurami i jaki był ich kształt, ponieważ nie stanowiąc elementu stosunku prawnego łączącego strony, również te zasady są zależne od woli Banku i mogą w każdym momencie ulec zmianie. Oczywistym jest, że przy kredycie denominowanych rata kredytu wyrażona w innej walucie niż waluta kredytu ulega zmianom. Jest to do zaakceptowania jedynie wówczas, gdy w umowie zostanie zawarty obiektywny mechanizm przeliczeniowy, dzięki któremu jedna ze stron nie będzie mogła kształtować sytuacji prawnej drugiej. Tymczasem w rzeczonej umowie wyłącznie pozwany gwarantował sobie sposób ustalania kursów waluty, stanowiący podstawę przeliczenia zobowiązań. W judykaturze wielokrotnie już stwierdzano, że mechanizm ustalania kursów walut, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula waloryzacyjna, która nie zawiera jednoznacznej treści, w rezultacie pozwala na pełną swobodę decyzyjna banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Za sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej należy uznać postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalania wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeżeli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385 1 k.c. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022r., III CZP 40/22, Legalis) Bez wątpienia także, że umowa zawarta miedzy stronami stanowiła wzorzec umowny, według której bank udzielał kredytu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, co oznacza, że autorem wzorca umowy był pozwany Bank. Należy podkreślić, że postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl art. 385 1 k.c. nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, lecz takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na skutek indywidualnego uzgodnienia (zob. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 maja 2015 roku, sygn. akt VI ACa 995/14). Powyższe oznacza, że o rzeczywistym wpływie można mówić wtedy, gdy konkretne postanowienia umowne zostały sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie, bądź też gdy postanowienia umowne były przedmiotem negocjacji pomiędzy konsumentem, a przedsiębiorcą, a konsument miał realny wpływ na ich treść i zdawał sobie z tego faktu sprawę. Nie budziło wątpliwości Sądu Apelacyjnego, w świetle dowodów przeprowadzonych w sprawie, że warunki umowy nie były negocjowane (uzgadniane indywidualnie) z powodami. Nadto, z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że w przedmiotowej umowie oba kursy waluty tj. kupna i sprzedaży były ustalane przez pozwanego, bez precyzyjnego określenia w postanowieniach umowy sposobu, czy reguł ustalania tego kursu. Omawiane postanowienia klauzuli indeksacyjnej, jak już wskazano, pozwalały pozwanemu na dowolną i nieograniczoną umową zmianę wysokości świadczenia. Wprawdzie pozwany bank nie miał wpływu na wysokość kursów stosowanych na rynkach walutowych, jednak sposób określania kursów stosowanych przez bank dla poszczególnych transakcji w świetle umowy był niczym nieograniczony. Kryteria rynkowe i potencjalny wpływ nadzoru finansowego nie stanowią tu wystarczającego obostrzenia. Bank mógł ustalić równocześnie kilka tabeli kursów i stosować je w zależności od rodzaju transakcji, a więc inny kurs stosować dla transakcji kantorowych, inny dla kupna/sprzedaży dokonywanej za pośrednictwem rachunków bankowych, zaś jeszcze inny dla obliczeń związanych z udzieleniem i spłatą kredytu. W ten sposób powodowie nie mieli możliwości zweryfikowania prawidłowości określonej przez pozwanego równowartości kredytu w PLN, który miał im być wypłacony właśnie w złotych, ani prawidłowości wyliczonej w danym miesiącu raty kredytu, którą zobowiązani byli zapłacić. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie przedstawionym w wyroku z dnia 03 kwietnia 2020 roku (VI ACa 27/19, Legalis), że określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron (zob. także wyrok SN z dnia 29 października 2019 roku, IV CSK 309/18). Mechanizmy, służące do przeliczania złotych na franki szwajcarskie, by mogły być stosowane muszą być uzgodnione i zaakceptowane przez obie strony w dacie zawierania umowy, a także winny być sformułowane w sposób jednoznaczny. Niejasny i niepoddający się weryfikacji mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną. (por. wyrok SN z dnia 4 kwietnia 2019r., sygn. akt IV CSK 159/17). Z uregulowania zawartego w art. 3 ust. 2 Dyrektywy 93/13 wynika, że warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Jak wskazuje się w orzecznictwie, nie chodzi tu o sytuację, w której konsument ma jedynie potencjalną, hipotetyczną, możliwość pertraktacji. Konieczne jest wspólne ustalenie ostatecznego brzmienia klauzul umownych, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których ma on realny wpływ na treść kontraktu, chyba że poszczególne postanowienia zostały przez niego sformułowane i włączone na jego żądanie (patrz: postanowienie SN z 6 marca 2019 r. I CSK 462/18; wyrok SN z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16). Ciężar wykazania powyższych okoliczności, a więc, że klauzule zostały uzgodnione indywidualnie, spoczywał na pozwanym ( art. 385 1 § 4 k.c. ), czemu jednak w niniejszej sprawie nie sprostał. Wybór konsumenta jednej z kilku oferowanych przez bank wersji kredytu, nie może być uznany za równoznaczny z indywidualnym uzgodnieniem warunków takiego kredytu. Brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych przez powodów postanowień umownych dotyczących waloryzacji wynika już z samego sposobu zawarcia przedmiotowej umowy – opartej o treść stosowanego przez pozwany bank wzorca umowy. Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wykluczał możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego poza ustaleniem kwoty kredytu, okresu spłaty, ewentualnie wysokości marży banku. Z tego też powodu okoliczność, iż konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Jak słusznie stwierdził Sąd Okręgowy pozwany nie wykazał także aby zrealizował ze szczególną starannością, jakiej wymagało wprowadzenie do długoterminowej umowy mechanizmu waloryzacji, obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego. (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 sierpnia 2020 roku, sygn. akt I ACa 865/18). Z pewnością takiego dowodu nie stanowi blankietowe oświadczenie powodów o pouczeniu o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców zawarte w § 11 pkt 2 części szczegółowej umowy. Z treści tego oświadczenia nie wynika, jaki był zakres udzielonych informacji. Z kolei ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej miało w tym przypadku zasadnicze skutki. Zwiększenie raty kredytu i wysokości zadłużenia pozostałego do spłaty miały największe znaczenie dla konsumenta i ewentualnego naruszenia jego interesów, gdyż w oczywisty sposób wpływa na stan majątkowy kredytobiorcy. Jeżeli kurs waluty przekroczy określony poziom, to kredyt stanie się nieopłacalny, zaś w przypadkach skrajnych doprowadzi kredytobiorcę do fatalnej sytuacji finansowej. Te okoliczności prowadzą do wniosku, że wypełnienie obowiązku informacyjnego wymagało pełnej informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, możliwej do uzyskania w dacie zawarcia umowy. Pozwany udzielając powyższych informacji nie odwołał się do kursów historycznych, nie zwracał kredytobiorcom uwagi co do możliwości w krótkim przedziale czasowym radykalnego wzrostu kursu walutowego, a taki właśnie wniosek winien płynąć z analizy tego rodzaju kursów. Należyta informacja o ryzyku kursowym nie może opierać się na założeniu, że każdy rozważny kredytobiorca świadomy jest, że kursy walut są zmienne. Istotne bowiem jest nie to, że kursy walut ulegają zmianie, a to jakie są skutki takich zmian dla wysokości świadczeń stron oraz jakie są ich granice. Nawet rozważny konsument nie jest profesjonalistą, który powinien posiadać wiedzę i umiejętności jej profesjonalnego zastosowania w zakresie analiz ekonomicznych lub finansowych, czy też wiedzę o historycznych zmianach kursów walut. Przy ocenie ryzyka kursowego jest w pełni uprawniony do opierania się na informacji z banku. Dlatego ma właśnie prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie go wprowadzać w błąd. Brak tego rodzaju pouczenia, pomimo że banki posiadały pewne scenariusze, czy prognozy rozwoju sytuacji na poszczególnych rynkach wskazuje na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów. Odnosząc się do zarzutu zawartego w punkcie II. 4) apelacji wskazania wymaga, że klauzula ryzyka walutowego (dotycząca zmiany kursu waluty) oraz klauzula kursowa (spreadowa, czyli uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się do tabel kursowych banku) stanowią części składowe całościowego mechanizmu waloryzacyjnego. Z uwagi na ich ścisłe powiązanie nie jest dopuszczalne uznanie, że brak abuzywności jednej z nich powoduje brak abuzywności całego mechanizmu denominacyjnego. Pogląd ten wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18) odrzucając odróżnienie części kursowej i części przeliczeniowej klauzuli indeksacyjnej (odpowiednio denominacyjnej), podkreślając jednocześnie, że bez unormowania kursu miarodajnego dla poszczególnych przeliczeń, przeliczenia te nie mogą być dokonane, a postanowienia przeliczeniowe nie mogą wywrzeć skutku. (zob. wyrok S.A w Katowicach z dnia 31 października 2022r, I ACa 1532/21, Legalis, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 02 września 2022 r., I ACa 1093/21, Legalis) Zgodzić także należy się z Sądem I instancji, że kwestionowane postanowienia umowne kształtują prawa i obowiązki powodów – konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają ich interesy, jak też mimo, że określają i odnoszą się do głównych świadczeń stron, nie zostały sformułowany w sposób jednoznaczny. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami są przede wszystkim działania niezgodne z zasadą równorzędności stron kontraktujących, a rażącym naruszeniem interesów konsumenta jest z kolei nieusprawiedliwiona dysproporcja praw czy obowiązków na jego niekorzyść w stosunku obligacyjnym. Wspólną cechą wyżej wskazanych przesłanek jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków, czy ryzyka między stronami prowadzące do zachwiania równowagi kontaktowej (por. wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r. w sprawie sygn. akt I CK 832/04). Działanie wbrew dobrym obyczajom, w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego, oznacza natomiast tworzenie przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron stosunku umownego. W świetle kwestionowanych postanowień umownych pozwanemu została zatem przyznana pełna dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu waluty obcej w swoich tabelach kursowych, a przez to kształtowania wysokości zobowiązań klientów, których kredyty wyrażone były w tej właśnie walucie. Pozwany w zasadzie cały ciężar związany z ryzykiem kursowym przerzucił na powodów. Konkludując, wskazywane i kwestionowane przez powodów postanowienia przedmiotowej umowy o kredyt dotyczące zasad przeliczania zobowiązań stron umowy i ustalania kursów waluty obcej, w świetle zarówno przepisów dyrektywy 93/13 i przepisów kodeksu cywilnego uznać należy za nieuczciwe, a w konsekwencji niedozwolone i niewiążące powodów ( art. 385 1 § 1 k.c. ). Wbrew stanowisku pozwanej trafnie Sąd Okręgowy stwierdził, że po wyeliminowaniu z umowy klauzuli denominacyjnej umowa ta nie może dalej wiązać. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 (pkt 45) orzekł, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu denominowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. także wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, pkt 52 i z dnia 5 czerwca 2019 r., w sprawie C-38/17, pkt 43). Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu denominowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, Legalis). Poglądy te Sąd Apelacyjny w pełni podziela. Wprowadzanie w miejsce kursu kupna i sprzedaży CHF jakiegokolwiek innego miernika wartości (np. kursu średniego NBP) byłoby zbyt daleko idącą modyfikacją umowy. (zob. wyrok S.A. w Katowicach z dnia 26 października 2020 roku, I ACa 530/20, także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 2022 roku, I CSK 2819/22, Legalis) Celem dokonanej denominacji kwoty kredytu udzielonego powodom było to, aby jego koszt (wysokość oprocentowania) był ustalany w odniesieniu do korzystniejszych (niższych) stóp procentowych właściwych dla waluty obcej, z czym jednak nierozerwalnie związane jest ryzyko kursowe, które przyjmuje na siebie kredytobiorca w zamian za nabycie prawa do tańszego kredytu. Oba te elementy są ze sobą ściśle powiązane, albowiem z ekonomicznego punktu widzenia nie jest możliwe zastosowanie stóp procentowych właściwych dla waluty obcej do ustalania kosztów kapitału wyrażonego w złotych. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, iż nie ma także możliwości podstawienia w tej sprawie uregulowania zawartego w art. 358 § 2 k.c. w miejsce postanowień uznanych za abuzywne. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. (tak uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 roku, III CZP 25/22, Legalis) Analogicznie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344, wypowiedział się co do niemożności zastąpienia klauzul abuzywnych postanowieniami dotyczącymi kredytu złotowego czy też denominowanego/indeksowanego do średniego kursu CHF w Narodowym Banku Polskim z uwagi na brak normy prawnej pozwalającej na taką operację, a nadto nieobjęcie takiego rozwiązania zgodnym zamiarem stron umowy. Trybunał Sprawiedliwości wskazywał wielokrotnie, że jeżeli sąd w świetle całości okoliczności sprawy w postępowaniu głównym stwierdza nieuczciwy charakter postanowienia umownego, to powinien odstąpić od jego stosowania - zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13. Odnosi się to także do rozpatrywanej w postępowaniu głównym klauzuli indeksacyjnej/denominacyjnej (por. wyrok TSUE z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie C‑212/20, pkt. 57). Jedynie w wypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, w związku z czym unieważnienie to skutkowałoby niejako ukaraniem konsumenta, sąd krajowy mógłby zastąpić ten warunek przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym (zob. wyrok z 18 listopada 2021 r. C-212/20, pkt 72, postanowienie z 4 lutego 2021 r., C‑321/20, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie nie sposób przyjąć, aby stwierdzenie nieważności umowy kredytu na skutek abuzywności postanowienia nakładającego na konsumenta ryzyko kursowe mogłoby być dla powodów niekorzystne, zwłaszcza że kapitał kredytu został już przez nich spłacony. Zatem, usunięcie zakwestionowanych klauzul denominacyjnych czyni zawartą umowę kredytu dotkniętą nie dającym się usunąć brakiem skutkującym jej nieważnością. W konsekwencji stwierdzenia nieważności umowy ex tunc słusznie Sąd Okręgowy przyjął za zasadne żądanie zwrotu kwot, jakie powodowie świadczyli w ramach wykonania nieważnej umowy w oparciu o art. 405 k.c. w związku z art. 410 § 1 i 2 k.c. Powodowie wykazali, że w związku z przedmiotową umową kredytu w okresie objętym żądaniem pozwu tj od 26 listopada 2009 roku do 11 lipca 2019 roku uiścili na rzecz pozwanego łącznie kwotę 265.073,51 zł Obowiązku zwrotu świadczenia nie eliminuje fakt, iż powodowie mimo posiadania świadomości co do kwestionowanych zapisów umowy realizowali wynikające z niej świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 411 pkt 1 k.c. wiedza w zakresie braku obowiązku realizowania świadczenia nie wyłącza obowiązku jego zwrotu m.in. wówczas, gdy spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Przyjmuje się, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego ( art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. ), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku, III CZP 11/20, LEX nr 3120579; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i przytoczone tam obszerne orzecznictwo). Jak wskazał także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 07 maja 2021 roku, III CZP 6/21, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy ( art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. ). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. W ocenie Sądu Apelacyjnego wymagało jednak zmiany rozstrzygnięcie o odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty, choć prawidłowo Sąd I instancji wskazał jako podstawę prawną art. 455 k.c. w związku z art. 481 § 1 i 2 k.c. Brak bowiem było podstaw do ich zasądzenia począwszy od dnia 25 sierpnia 2020 roku tj. dnia następnego po sporządzeniu przez pozwanego odpowiedzi z dnia 24 sierpnia 2020 roku na wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. We wniosku z dnia 28 października 2019 roku o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej powodowie sformułowali swoje żądania alternatywnie, tzn. wnieśli o zapłatę nienależnie pobranego przez pozwanego świadczenia w kwocie 265.073,51 zł z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy kredytu ewentualnie w przypadku zanegowania przez Bank zarzutu nieważności umowy wnieśli o zapłatę kwoty 88.512 zł w związku z zastosowaniem w umowie niedozwolonych klauzul umownych. Z powyższego wynika, że formułując tak żądanie powodowie oczekiwali, że to pozwany dokona oceny zasadności ich roszczenia. Nie sposób przyjąć aby w sposób stanowczy powodowie w tym wniosku przedstawili swoje stanowisko, iż nie wyrażają woli sanowania abuzywnych postanowień umownych. Dopiero w pozwie powodowie wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytu z dnia 30 czerwca 2008 roku i z tego tytułu wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz świadczenia nienależnego. Pozew, zastępujący wezwanie do zapłaty został doręczony pozwanemu w dniu 1 czerwca 2021 roku. W tym stanie zdaniem Sądu Apelacyjnego odsetki ustawowe za opóźnienie od dochodzonej kwoty 265.073,51 zł należne były powodom począwszy od 2 czerwca 2021 roku. W okolicznościach sprawy Sąd Apelacyjny uwzględnił stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy ( art. 316 k.p.c. ), a wynikający z faktu złożenia pozwanemu przez powodów materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu w piśmie z dnia 12 sierpnia 2024 roku, na który powoływał się pozwany. Potrącenie jest instytucją prawa materialnego, czynnością materialnoprawną, której celem jest doprowadzenie do wygaśnięcia wzajemnych i wymagalnych zobowiązań ( art. 498 k.c. ), drogą jednostronnego oświadczenia materialnoprawnego wywołującego skutek prawny, niezależnie od woli uprawnionego do wierzytelności objętej potrąceniem, od chwili złożenia go w taki sposób, ażeby druga strona mogła się zapoznać z jego treścią ( art. 499 k.c. , art. 61 k.c. ). Potrącenie pełni funkcję egzekucyjną i funkcję zapłaty. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się wzajemnie do wysokości wierzytelności niższej ( art. 498 k.c. ). Wprawdzie w orzecznictwie i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że wymagalne musi być co najmniej świadczenie tego, kto potrącenia dokonuje (zob. wyrok SN z 21 stycznia 2004 r., IV CK 362/02, Legalis i wyrok SN z 3 kwietnia 2014 r., V CSK 242/13, Legalis; K. Gandor , w: System PrCyw, t. III, cz. 1, s. 862; A. Janiak , w: Kidyba , Komentarz, t. III, cz. 1, 2014, s. 809–810; M. Pyziak-Szafnicka , Potrącenie, s. 102–103; L. Stępniak , Potrącenie, s. 58; K. Zawada , w: Pietrzykowski , Komentarz, t. II, 2015, art. 498, s. 131, Nb 25 ; T. Wiśniewski , w: Gudowski , Komentarz, 2013, Ks. III, cz. 1, s. 958). Dochodzone niniejszym pozwem roszczenie jest już wymagalne. Pozwany nie wykazał zaś daty wymagalności przysługującego mu względem powodów roszczenia o zwrot kapitału, co w ocenie Sądu Apelacyjnego w realiach tej sprawy ma znaczenie dla bytu odsetek ustawowych za opóźnienie należnych powodom. Z materiału dowodowego nie wynika by pozwany wzywał powodów do zwrotu kwoty wypłaconej im tytułem kapitału kredytu. W oświadczeniu o potrąceniu z dnia 12 sierpnia 2024 roku powodowie wskazali kolejność, w jakiej wnoszą o zaliczanie potrącanych kwot. Uwzględniając zatem, kolejność w zaliczaniu świadczeń do rozliczenia w niniejszym postępowaniu z kwoty 281.229,01 zł wypłaconego powodom kapitału kredytu, który powodowie bezspornie zobowiązani byli zwrócić pozwanemu stosownie do art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. pozostała kwota 108.434,04 zł. (281.229,01 zł – 25.903 zł - 37.346 zł – 24.023,24 CHF{co odpowiadało 109.545,97 zł} /nie objęte tym procesem). W dalszej kolejności do potrącenia powodowie przedstawili skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 265.073,51 zł, przy czym Sąd Apelacyjny uwzględnił je za okres od dnia 2 czerwca 2021 roku do 12 sierpnia 2024 roku, co dało kwotę 87.944,13 zł, a następnie na należność główną dochodzoną w tej sprawie. W tych warunkach dokonując wyliczenia wysokości należności powodów po uwzględnieniu skutków dokonanego potrącenia Sąd Apelacyjny ustalił, że do zapłaty od pozwanego na rzecz powodów w niniejszym procesie pozostała kwota 244.583,80 zł tytułem należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie należnymi od dnia 13 sierpnia 2024 roku stosownie do treści art. 455 k.c. i art. 481 § 1 k.c. Oświadczenie powodów o potrąceniu skutkujące umorzeniem w części należności dochodzonej w niniejszym postępowaniu doprowadziło ostatecznie do zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie 2 i oddalenia powództwa o zapłatę w tej części. Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez pozwanego zarzutu zatrzymania ( art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. ). W sytuacji, gdy obie strony są zobowiązane do wzajemnego spełnienia świadczeń pieniężnych w kodeksie cywilnym ustawodawca przewidział dalej idącą instytucję prawną w postaci potrącenia wzajemnych wierzytelności i ich umorzenia do wysokości wierzytelności niższej (zob. uchwała (7) Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024r., III CZP 31/23, Legalis). Nadto, uwzględnieniu zarzutu zatrzymania sprzeciwia się również orzecznictwo TSUE (zob. postanowienie Z dnia 8 maja 2024 r., C-424/22, Lex) wskazując, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 sprzeciwia się uzależnieniu „przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy. W odniesieniu do kosztów poniesionych przez powodów w związku z zawezwaniem do próby ugodowej stosownie do art. 186 § 2 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w okolicznościach sprawy Sąd I instancji był uprawniony koszty te uwzględnić. Z podanych przyczyn Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok, a w pozostałym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. apelację pozwanego jako nieuzasadnioną oddalił. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. w związku z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) obciążając nimi w całości pozwanego albowiem powodowie ulegli swojemu żądaniu jedynie w niewielkim zakresie żądania odsetkowego, zaś po uwzględnieniu potrącenia ostatecznie wygrali proces w 96%. SSA Aleksandra Korusiewicz