I ACa 1800/22

Sygn. akt I ACa 1800/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Aneta Wolska Protokolant : Patrycja Nowak po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. L. i A. L. przeciwko R. Bank (...) z siedzibą w W. Oddział w (...) o zapłatę i ustalenie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt I C 1289/21 1) 
        oddala apelację; 2) 
        zasądza od pozwanego na rzecz powodów 9550 (dziewięć tysięcy pięćset pięćdziesiąt) złotych, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia do dnia zapłaty, z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego i zabezpieczającego. SSA Aneta Wolska Sygnatura akt I ACa 1800/22 Uzasadnienie całego wyroku z 24 czerwca 2024r. Zaskarżonym wyrokiem z 10 czerwca 2022 r., Sąd I instancji: ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny numer (...) zawarta przez powodów M. L. i A. L. z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) S.A. Spółka Akcyjna Oddział w (...) z siedzibą w W. jest nieważna; zasądził od pozwanego R. Bank (...) w W. Oddziału w (...) na rzecz powodów łącznie kwoty 190.100,93 zł i 5.999,91 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 marca 2022 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 11.834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Wydanie tego orzeczenia poprzedziły następujące ustalenia faktyczne poczynione przez Sad Okręgowy : Powodowie M. L. i A. L. zawarli z (...) S.A. Spółką Akcyjną Oddział w (...) z siedzibą w W. (którego następcą prawnym jest pozwany) dnia 1 lutego 2008 r. umowę o kredyt hipoteczny nr (...) sporządzoną 31 stycznia 2008 roku, na mocy której Bank udzielił im jako kredytobiorcom kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, zaś oni zobowiązali się do korzystania z kredytu na warunkach określonych w umowie i Regulaminie oraz zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami, opłatami, prowizjami i innymi kosztami w terminach spłaty określonych w umowie (§ 1 umowy). W § 2 umowy wskazano, że bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorców kwotę w wysokości 220.000,00 zł. Kredyt indeksowany był do waluty obcej CHF (pkt 1). Kredyt przeznaczony miał być zakup lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym (pkt 2). Okres kredytowania wynosić miał 360 miesięcy (pkt 3). Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia przedmiotowej umowy wynosiła 4,00667% w stosunku rocznym. Zmienna stopa procentowana ustalana była jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marzy banku w wysokości 1,35 punktów procentowych (§ 3 umowy pkt 2) .Integralną częścią umowy był regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez (...) . W § 2 pkt 12 regulaminu wskazano definicję „tabeli” jako tabelę kursów walut obcych obowiązująca w banku. Brzmienie tego postanowienia został zmodyfikowane z dniem 19 maja 2014 w taki sposób, iż § 2 pkt 12 regulował, że Tabela – tabela kursów walutowych dla produktów hipotecznych w banku. W § 7 ust. 4 regulaminu wskazano, że w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosować miało się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązująca w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone było w walucie obcej i obliczane było według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane było według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu kredytobiorcy otrzymać mieli listownie na podstawie § 11 regulaminu . W § 9 ust.1 regulaminu wskazano, że raty spłaty kredytu pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, prowadzonego w złotych i wskazanego w umowie. Natomiast w ust. 2 pkt 1 tego paragrafu wskazano, że w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane z rachunku bankowego, o którym mowa było w ust 1, według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu. W ust. 2 pkt 2 tego paragrafu wskazano, że jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosować miało się kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązująca w banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu. W § 13 ust. 7 regulaminu kredytu wskazano, że w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku w momencie realizacja dyspozycji . Nadto z ustaleń Sądu I instancji wynika, że w 2008 roku powodowie poszukiwali kredytu, który pozwoli im sfinansować zakup mieszkania na rynku pierwotnym. Udali się do więc do firmy (...) żeby uzyskać informacje o możliwości uzyskania kredytu. Tam dowiedzieli się, że z uwagi na brak zdolności kredytowej, jedyną dostępną dla nich ofertą jest proponowany przez poprzednika prawnego pozwanego kredyt frankowy. Wskazywano, że jest to kredyt bezpieczny bo frank utrzymuje się na tym samym poziomie. Nie wskazano powodom na czym polega indeksacja kredytu ani jakie są związane z nim zagrożenia, nie przedstawiono symulacji wzrostu obciążeń związanych z możliwym wzrostem kursów walut. Powodów zapewniano, że kurs franka może się wahać ale w zasadzie tylko w zakresie kilku groszy co nie będzie miało wpływu na spłatę kredytu. Powodowie zdecydowali się na zawarcie umowy, wypełnili wniosek i podpisali dokumenty zawierające oświadczenia związane z ubieganiem się o kredytu hipoteczny do walut obcej, w tym te wskazujące na ich świadomość ryzyka kursowego, znajomości postanowień regulaminu kredytów hipotecznych, ponoszenia ryzyka kursowego związanego z wahaniem kursów waluty, wypłacenia kredytu w złotówkach, wyrażenia salda zadłużenia kredytu w walucie obcej. Gdy powodowie przyjechali do oddziału to umowa już była sporządzona. Powodowie nie mieli możliwości jej negocjacji. Zapisy umowy nie były z nimi szczegółowo omówione. Nie czytali oni dokładnie umowy a wskazano im uwagę jedynie na najważniejsze zapisy, których jednak nie tłumaczono. Powodowie nie mieli możliwości negocjowania umowy, nie otrzymania umowy do zapoznania się przed dniem jej podpisania, nie byli rzetelnie informowaniu o ryzyku związanym z kursem waluty obcej, o spreadzie, nie wytłumaczono im pojęć związanych z treścią postanowień przedmiotowej umowy, pojęcia tabeli kursowej, nie przedstawiono im symulacji rat kredytowych przy wzroście kursu franka szwajcarskiego . Strona powodowa w momencie zawarcia umowy nie mogła spłacać rat bezpośrednio we franku szwajcarskim. Strony zawarły aneks do umowy dnia 20 czerwca 2020 r., w treści którego przede wszystkim postanowiono, że spłata udzielonego kredytobiorcy kredytu indeksowanego do waluty obcej, następowała będzie w walucie obcej CHF, do której kredyt jest indeksowany. Powodowie spłacają zadłużenie i w okresie od 11 marca 2008 r. do 14 lutego 2022 r. dokonali spłaty na rzecz banku w wysokości 190.100,93 zł oraz 5.999,91 CHF. Powyższe ustalenia Sąd Okręgowy poczynił w oparciu o dokumenty, które uznał za wiarygodne , a nadto w oparciu o zeznania powodów, które uznał za logiczne i konsekwentne. Oddalił wnioski stron o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, jako zmierzające do przedłużenia postępowania, ponieważ przedmiotem żądania było ustalenie nieważności umowy, a suma wpłat powodów wpłat wynikała z zaświadczenia pozwanego Banku. Oddalił także wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, który nie brał udziału w czynnościach związanych z zawarciem spornej umowy i aneksu do umowy, oraz posiadał jedynie ogólną wiedzę na temat funkcjonowania Banku i procedur udzielania kredytów, która to wiedza była nieistotna dla rozstrzygnięcia zindywidualizowanej sprawy powodów ( art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. ). W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, iż powództwo główne zasługiwało na uwzględnienie w całości. Sąd Okręgowy przyjął istnienie interesu prawnego po stronie powodów w wystąpieniu z powództwem o ustalenie nieważności umowy w rozumieniu art. 189 kpc , mimo, że mogą domagać się także zasądzenia zapłaconych kwot. Podkreślił, że zawarta wskazana w pozwie umowa kredytowa wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas wykonany w całości. Sąd pierwszej instancji podniósł, że stwierdzenie nieważności umowy przesądza nie tylko o możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń, ale i o braku obowiązku spełniania na rzecz banku świadczeń w przyszłości, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Ustalające orzeczenie sądu znosi więc wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. Sąd Okręgowy zakwalifikował umowę łączącą strony jako umowę kredytu w rozumieniu art. 69 prawa bankowego – ustawy z 29 sierpnia 1997 roku. Sąd ten powołał się na to, że umowa kredytu rodzi stosunek obligacyjny, którego immanentną cechą jest zgodna wola stron tak co do jej zawarcia jak i jej postanowień, które muszą jednak być na tyle jasne i zrozumiałe dla każdej ze stron, aby nie narażały strony na rażącą sprzeczność postanowień umowy z jej interesem. Podniósł, iż strony na zasadzie swobody umów mogą dowolnie ukształtować stosunek umowy, niemniej jednak granice swobody umów wyznacza art. 353 1 k.c. , a także dostrzegł konieczność zastosowania w niniejszej sprawie przepisów Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Podkreślił dalej, iż umowa kredytu musi określać wysokość udzielonego kredytu, walutę kredytu, warunki na jakich został udzielony, zasady jego zwrotu, zasady procentowania i jego zmiany, terminy spłaty. Zatem w dacie jej zawierania musi dojść do ustalenia wysokość kredytu, a tym samym wysokości zobowiązania kredytobiorcy – konsumenta - wobec banku, co może być wyrażone w sposób kwotowy albo też poprzez zastosowanie obiektywnie weryfikowalnego mechanizmu jego waloryzacji, w tym indeksacji walutą obcą, także kursem franka szwajcarskiego. Posłużenie się przez strony konstrukcją klauzuli waloryzacyjnej, w tym walutowej, uznał za dopuszczalne ze względu przede wszystkim na potrzebę ograniczenia niekorzystnych dla obu stron skutków zmiany wartości pieniądza polskiego. W ocenie Sądu Okręgowego zastosowanie walutowych klauzul indeksacyjnych powinno więc opierać się na takim ich zapisaniu, by zmienność kursu waluty obcej została wyznaczona przez element zewnętrzny i możliwie obiektywny w stosunku do stron umowy tego rodzaju, określany przez instytucje finansowe spełniające kryteria bezstronnego działania w stosunku do banku udzielającego takiego kredytu. Przyjął nadto zastosowanie indeksacji walutowej za dopuszczalne co do zasady, jako nie naruszające zasady nominalizmu z art. 358 1 k.c. , ani też zasady swobody umów z art. 353 1 k.c. , jeżeli pozwala na określenie koniecznych przedmiotowo postanowień umowy kredytowej, określonych w art. 69 prawa bankowego . Sporządzenie umowy zgodnie z tymi przepisami wymaga więc zastosowania takiego mechanizmu na etapie określania kursu CHF na potrzeby ustalenia każdej kolejnej raty, który byłby niezależny od arbitralnych decyzji kredytodawcy, w tym posłużenia się kursami innych instytucji finansowych, w szczególności średnim kursem NBP, nawet z określonym w umowie, dopuszczalnym poziomem odstępstwa, tak aby kredytobiorca z góry mógł ustalić poziom, do którego ponosi ryzyko związane ze skorzystaniem z takiego kredytu w konkretnym banku, oferującym znane z góry warunki ustalania wysokości rat kapitałowych, rzutujących automatycznie na wysokość faktycznie spłacanego oprocentowania. Kredytobiorca musi takie zapisy zaakceptować, mimo że nie jest w stanie z góry przewidzieć kwotowego wymiaru poszczególnych rat. Odnosząc powyższe do zastosowanej w umowie klauzuli waloryzacyjnej wyrażonej w § 2 ust. 1 umowy w powiązaniu z § 2 pkt 12, § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 pkt 1 i 2, §13 ust. 7 regulaminu stanowiącego załącznik nr 1 do umowy, Sąd I instancji uznał że została sformułowana w sposób naruszający powyższe przepisy. Z klauzuli tej wynika, że raty będą wyliczane nie od kwoty kredytu, ale będą ustalane jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w Bankowej tabeli kursów. W związku z tym, że raty składają się m. in. z części odsetkowej w praktyce powodowie spłacali odsetki wyliczane nie od kwoty udzielonego kredytu, ale od salda zadłużenia wyrażanego w CHF. Nadto powodowie nie mogli z góry ustalić poziomu, do którego ponoszą ryzyko związane ze skorzystaniem z takiego kredytu, zaakceptowali postanowienia umowy, mimo że nie byli w stanie z góry przewidzieć kwotowego wymiaru poszczególnych rat. Z uwagi na sprzeczność ustanowionego w klauzuli waloryzacyjnej sposobu naliczania odsetek z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa ( art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy Prawo bankowe ), klauzula taka winna zostać uznana za nieważną, a w konsekwencji cały kredyt. Zgodnie z art. 58 kodeksu cywilnego czynność prawna, która jest sprzeczna z ustawą jest nieważna. Kolejno Sąd wywodził, że nieważność umowy wynika również z naruszenia przepisów prawa unijnego oraz art. 385 § 2 k.c. , stanowiących, że wzorzec umowy powinien być sformułowany w sposób zrozumiały. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej TSUE), analizując umowę kredytu indeksowanego do CHF i zastosowany w niej mechanizm indeksacji stwierdził, że aby został spełniony wymóg sporządzenia warunków umownych prostym i zrozumiałym dla konsumenta językiem (wynikający z art. 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; dalej dyrektywa 93/13), to treść umowy powinna wskazywać „w sposób przejrzysty powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty obcej, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak aby konsument mógł przewidzieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne". Sporna umowa nie zawiera jakichkolwiek informacji o powodach zastosowania mechanizmu indeksacji (waloryzacji) i specyfice jego funkcjonowania. Postanowienia kształtujące mechanizm waloryzacji stanowią, że kurs kupna CHF stosowany przy przeliczaniu wypłaconej kwoty kredytu na CHF, jak i kurs sprzedaży CHF stosowany przy przeliczaniu za złote rat kredytowych wyrażanych w CHF, będą ustalane przez Bank w tabelach kursów wymiany walut. Ponieważ umowa nie określa kryteriów, w oparciu o które kursy te będą ustalane, to uprawnia Bank do ustalania tych kursów w sposób dowolny, niezależny od realiów rynkowych. Jako, że kursy te kształtują wysokość rat kredytowych, to przyjęty w umowie mechanizm indeksacji uprawnia Bank do kształtowania wysokości zadłużenia kredytowego powodów. Czyni to umowę kredytu nieważną z mocy art. 58 § 1 k.c. , który stanowi, że czynność prawna (umowa) sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. Ponadto Sąd stwierdził, że zawarte w umowie klauzule waloryzacyjne są abuzywne. W ocenie Sądu Okręgowego za abuzywne należy uznać postanowienia umowy dotyczące mechanizmu przeliczania kursu waluty, a więc mechanizmów przy użyciu których klauzule waloryzacyjne te były wykonywane, czyli tego, że mechanizmy te zakładały ustalanie kursów walut obcych przez banki wedle zasad nie uzgodnionych z klientami. Sąd wskazał ,że powodowie zawarli umowę, mając status konsumentów w rozumieniu art. 22 (
    1 ) k.c. , co wynika z oznaczenia umowy i jej przedmiotu. Abuzywne, inaczej niedozwolone, zgodnie art. 385 (
    1) § 1 k.c. są postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim uzgodnione indywidualnie oraz kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, z tym, że nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, które zostały sformułowanych jednoznacznie. Przesłanki abuzywności w ocenie Sądu Okręgowego zostały spełnione. Sporne klauzule waloryzacyjne określają główne świadczenia stron. Brak indywidualnego uzgodnienia klauzul waloryzacyjnych wynika z zawarcia umowy wedle wzorca i zeznań powodów. Poza tym, pozwany nie wykazał, aby powodowie mieli rzeczywisty wpływ na ich treść i objęty nimi mechanizm indeksacji. Obowiązkiem Banku, było wyjaśnienie powodom, jako konsumentom w sposób jasny, przystępny, zrozumiały i wszechstronny kwestii mających istotne znaczenie dla przyszłej umowy. Od tego obowiązków nie zwalniało Banku to, że negocjacje poprzedzające zawarcie umowy były prowadzone przez doradcę finansowego. Rolą Banku było wyjaśnienie powodom zasad, na jakich będzie ustalany kurs waluty obcej, w tym poinformowanie ich, że kursy te będą ustalane przez Bank i przedstawienie im sposobu, w jaki Bank będzie je ustalał. Bank nie pouczył powodów o skutkach i zagrożeniach wynikających z zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej. Umowa odsyłała do tabeli kursów, bez zastrzeżeń dotyczących zasad jej ustalania, także w zakresie odmienności kursów kupna i sprzedaży. Nawet jeśli w dacie zawierania umowy kurs CHF wobec PLN był znany, czy też dostępny powodom, to nie mieli oni możliwości oszacowania jego poziomu przez czas zakładanego wykonywania umowy. Nie mieli żadnego wpływu na ten kurs. Określenie wysokości kursu waluty, a przez to i wysokości zobowiązania powodów pozostawione było wyłącznie Bankowi. Miernik pozwalający ustalić ostatecznie i wiążąco wysokość zobowiązania powodów nie ma charakteru obiektywnego, a został on uzależniony od jednostronnej i arbitralnej decyzji pozwanego. Powodowie nie mieli możliwości weryfikacji prawidłowości danych umieszczanych przez Bank w tabeli kursów, a tym samym prawidłowości wyliczenia należnych Bankowi rat. Taki sposób ukształtowania zakresu praw i obowiązków stron umowy kredytu nie spełnia kryterium transparentności, godzi w równowagę kontraktową stron umowy i stawia powodów w znacznie gorszej niż pozwanego pozycji. W konkluzji tej części rozważań Sąd I instancji stwierdził, że postanowienia umowy kredytu zawarte § 2 ust. 1 umowy , § 2 pkt12, § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 pkt 1 i 2, §13 ust. 7 mechanizm indeksacji kredytu, stanowią niedozwolone postanowienia umowne, zatem nie wiążą powodów jako konsumentów, stosownie do art. 385 1 § 1 k.c. Jednocześnie Sąd I instancji uznał, że umowa ta nie może istnieć po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych. Usunięcie bowiem postanowień dotyczących mechanizmów przeliczania złotych na CHF i odwrotnie prowadzi do powstania w niej luki. Konsekwencją takiego stanowiska musi więc być uznanie nieważności takiej umowy ex tunc. Nie ma możliwości wykonania umowy po wyeliminowaniu postanowień o charakterze abuzywnym. Utrzymanie w mocy umowy kredytowej bez klauzul indeksacyjnych, ale z pozostawieniem oprocentowania według stawki Libor nie jest możliwe, gdyż stanowiłoby niedozwoloną ingerencję w zgodne oświadczenia stron o wyborze właśnie takiej umowy (kredytu złotowego indeksowanego do CHF). Brak jest także możliwości zastosowania na moment zawarcia umowy przepisu dyspozytywnego, umożliwiającego wykonanie zobowiązania zgodnie z wolą stron poprzez zastosowanie kursu średniego CHF publikowanego przez NBP w dniu uruchomienia kredytu. w orzecznictwie TSUE podkreśla się, że przepisy dotyczące uznawania postanowień umów z konsumentami oraz skutków z tym związanych zostały wprowadzone w interesie konsumentów, a zatem ich interpretacja i stosowanie winny tę okoliczność uwzględniać, poprzez poszukiwanie przy rozstrzyganiu konkretnych spraw takich rozwiązań, które zapewnią konsumentowi obiektywnie najlepszą ochronę. Zdaniem Sądu Okręgowego nieważność umowy przesądza zasadność żądania zwrotu świadczeń spełnionych w jej wykonaniu, jako nienależnych. Zgodnie z art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, m.in. wówczas gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia, a normy art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. obligują do zwrotu świadczenia otrzymanego nienależnie. Zgodnie z art. 411 pkt 1 k.c. wiedza o braku obowiązku świadczenia nie wyłącza obowiązku jego zwrotu m.in. wówczas, gdy spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Pozwany jest zobowiązany zwrócić powodom otrzymane od nich świadczenie, bez pomniejszenia go o świadczenie należne mu od powodów, stosownie do art. 405 k.c. , z którego wynika, że jeżeli dochodzi do bezpodstawnego wzbogacenia, to powstaje tyle odrębnych stosunków jednostronnie zobowiązujących, ile było stron nieważnej umowy, które na jej podstawie otrzymały jakiekolwiek świadczenie. Przepis ten nakłada na każdego kto uzyskał przysporzenie obowiązek zwrotu. Nie nakłada obowiązku zwrotu korzyści z rozliczeniem tego co sam uzyskał od podmiotu uprawnionego. Bez dokonania potrącenia przez jednego z wierzycieli, Sąd nie może skompensować świadczeń spełnionych nienależnie przez obie strony. Stanowisko to znajduje oparcie w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21. Sąd zaznaczył, że w niniejszej sprawie powodowie dochodzili jedynie zwrotu części należności zapłaconych na rzecz pozwanego i uznał to żądanie za w pełni zasadne. O odsetkach orzekł na podstawie art. 481 k.c. – powołując się na fakt ,że powodowie zmieniając żądanie pozwu pismem z dnia 14 marca 2022 roku wnieśli o zasądzenie odsetek od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu odpisu tego pisma. Powód w dniu jego doręczenia zapoznał się z aktualnym żądaniem powodów i od dnia następnego popadł w opóźnienie z jego spełnieniem. Apelację od wyroku złożył pozwany zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie : 1) 
        przepisów prawa procesowego : a) art. 233 §1 k.p.c. przez dowolną i niewszechstronną ocenę materiału dowodowego oraz przez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego i niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy, w szczególności przez:  ustalenie, że postanowienia umowne dotyczące indeksacji nie zostały z powodami indywidualnie uzgodnione, podczas gdy ze zgromadzonych w sprawie dowodów z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne, a nadto pozwany zaoferował w tym zakresie dowód z zeznań świadka A. S. , który Sąd Okręgowy bezpodstawnie pominął;  brak uwzględnienia, że powodowie zapoznali się z postanowieniami umowy i regulaminu oraz z kwestią ryzyka kursowego, a nadto, że mieli świadomość ryzyka kursowego związanego z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany był kredyt oraz, że świadomie i swobodnie wybrali kredyt indeksowany do waluty obcej, rezygnując z kredytu w złotych, które to okoliczności wynikają ze złożonych w sprawie dokumentów;  ustalenie, że kredytodawca nie zrealizował względem powodów obowiązków informacyjnych, podczas gdy: 1) z przeprowadzonych dowodów, w tym zwłaszcza dokumentów wynikają okoliczności przeciwne; 2) stwierdzenie braku wywiązania się przez kredytodawcę z obowiązków informacyjnych jest sprzeczne z zakazem rozszerzającej interpretacji obowiązków nakładanych na podmioty prawa prywatnego; 3) pozwany zaoferował dowód w tym zakresie z zeznań świadka A. S. , który został bezpodstawnie pominięty; 4) brak jest wskazań prawnych co do zakresu informacyjnego, jaki powinien zostać spełniony przez Bank w tym zakresie;  ustalenie, że zeznania świadka A. S. nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia i w konsekwencji bezpodstawne pominięcie tego dowodu;  nieustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia procedur obowiązujących w Banku w dacie zawarcia umowy w zakresie informowania klientów o kredycie indeksowanym oraz ryzyku kursowym z nim związanym i czy były one stosowane wobec wszystkich klientów, w tym wobec powodów, i czy powodowie zostali poinformowani o tej charakterystyce kredytu indeksowanego, pomimo zaoferowania przez pozwanego dowodu w celu wykazania tych okoliczności, tj. zeznań świadka A. S. , który to dowód Sąd bezpodstawnie pominął;  ustalenie, że pozwany dysponował swobodą i dowolnością w kształtowaniu kursów CHF, co narażało konsumenta na niczym nieograniczoną arbitralność decyzji Banku w tym zakresie, podczas gdy z przedstawionych przez pozwanego informacji i dokumentów wynika, że Bank nie posiadał uprawnienia do arbitralnego ustalania kursów walut; b) art. 235 2 § 1 pkt. 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. przez bezpodstawne pominięcie dowodu z przesłuchania świadka A. S. zawnioskowanego w celu wykazania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, w tym poinformowania powodów o charakterystyce kredytu indeksowanego do waluty obcej i ryzyku kursowym oraz możliwości negocjowania przez powodów warunków umowy. 2) 
        Przepisów prawa materialnego: a) art. 189 k.p.c. przez przyjęcie, że powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu, mimo że jednocześnie wytoczyli powództwo o zapłatę; b) art. 353 1 k.c. w zw. z art. z art. 358 1 § 1 i 2 k.c. ; art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. oraz art. 65 k.c. przez przyjęcie, że konstrukcja indeksacji przyjęta w łączącej strony umowie została ukształtowana z naruszeniem granic swobody umów, co prowadzi do nieważności umowy w całości; c) art. 69 ust. 2 pkt. 5 pr.bank. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez przyjęcie, że powodowie spłacali odsetki wyliczane od salda kredytu wyrażanego w CHF, a nie od kwoty udzielonego kredytu, i uznanie, że przyjęty w klauzuli waloryzacyjnej mechanizm naliczania odsetek jest sprzeczny z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, podczas gdy w przypadku kredytu indeksowanego odsetki mogą być pobierane w złotych po odpowiednim przeliczeniu kursu walut; d) art. 385 1 §1 k.c. w zw. z art. 4 dyrektywy 93/13 przez brak wyodrębnienia klauzul ryzyka walutowego, dotyczących stricte mechanizmu indeksacji zobowiązania kredytowego kursem waluty obcej od klauzul spreadów walutowych, dotyczących wyłącznie odesłania do stosowanych przez Bank kursów walutowych oraz przyjęcie, że wszelkie użyte w umowie klauzule odwołujące się do waluty obcej określają główne świadczenia stron, podczas gdy w świetle aktualnych na dzień wyrokowania orzeczeń TSUE, wydanych na gruncie podobnych spraw, klauzule ryzyka walutowego, uwzględniwszy wyżej wspomniane ich wyodrębnienie, są postanowieniami określającymi główne świadczenia stron, zaś klauzule spreadowe są takiego charakteru pozbawione – nie określają głównego świadczenia stron, a brak tego rozdziału doprowadził do nieprawidłowej, łącznej oceny klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadowej przez pryzmat przesłanek, o których mowa w art. 385 1 §1 k.c. ; e) art. 65 k.c. i art. 69 pr.bank. przez błędne przyjęcie, że postanowienia indeksacyjne odsyłające do stosowanych przez Bank kursów walutowych (klauzule spreadowe) określają główne świadczenie stron umowy kredytu; f) art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. przez przyjęcie, że postanowienia indeksacyjne zawarte w umowie nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały; g) art. 385 1 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. przez przyjęcie, że postanowienia umowne dotyczące indeksacji mogą zostać uznane za niedozwolone; h) art. 56 k.c. w zw. z art. 58 §1 k.c. ; art. 358 § 2 k.c. ; art. 69 ust. 3 pr.bank. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przez: 1) brak prawidłowej oceny skutków dla konsumenta potencjalnego uznania umowy za nieważną; 2) brak zastosowania odpowiednich przepisów dyspozytywnych określających zasady indeksacji w umowach kredytu i w konsekwencji brak odwołania się do normy art. 358 § 2 k.c. wykładanej łącznie z art. 69 ust. 3 pr.bank. w miejsce uznanych za niedozwolone klauzul indeksacyjnych w zakresie, w jakim klauzule te zawierają odesłanie do tabel kursowych Banku, w sytuacji gdy taki proces stosowania prawa zmierza do przywrócenia równowagi kontraktowej stron przy jednoczesnym zachowaniu ważności umowy i służy realizacji celów dyrektywy 93/13, a ponadto jest zgodny z przepisami prawa krajowego; i) art. 385 1 §2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 i motywem dwudziestym pierwszym tej dyrektywy przez brak przyjęcia, że w sytuacji stwierdzenia niedozwolonego (nieuczciwego) charakteru całego mechanizmu indeksacji i konieczności usunięcia z umowy postanowień indeksacyjnych dotyczących zasad wypłaty oraz spłaty kredytu, możliwe jest zastosowanie stawki referencyjnej WIBOR, podczas gdy usunięcie całego mechanizmu indeksacji zastosowanego w umowie powinno prowadzić do uznania, że kredyt jest kredytem złotowym, oprocentowanym według sumy stawki referencyjnej WIBOR charakterystycznej dla zobowiązań w złotówkach oraz marży Banku; j) art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że roszczenie powodów znajduje uzasadnienie w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu; k) art. 411 pkt. 2 i 4 k.c. przez uznanie, że powodom przysługuje prawo do żądania zwrotu rat kredytu, podczas gdy ich świadczenie czyniło zadość zasadom współżycia społecznego, a także miało charakter spełnienia świadczenia przed nadejściem terminu wymagalności; l) 
        art. 4 ustawy z 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 69 ust. 3 i art. 75b) pr.bank. przez nieuzasadnione pominięcie skutków aneksu do umowy, zawartego 8 lutego 2016r.; Na podstawie art. 380 k.p.c. w zw. z art. 162 k.p.c. pozwany wniósł o zmianę postanowienia dowodowego Sądu Okręgowego i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka A. S. . Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji, jako bezzasadnej i o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. W toku postepowania apelacyjnego , w piśmie z 31 maja 2024r ., pozwany podniósł zarzut skorzystania z prawa zatrzymania (k. 465 ) . Sąd Apelacyjny zważył , co następuje Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny w całości podziela zarówno ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, jak i zaprezentowaną ocenę prawną. Przede wszystkim w pełni podzielić należy stanowisko Sądu Okręgowego w przedmiocie posiadania przez powoda interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie dotyczącym kredytów frankowych, że interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. uzasadniony jest potrzebą jednoznacznego rozstrzygnięcia sporu co do ważności umowy w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – konsument twierdzi, że nie chce być związany umową zawierającą niedozwolone postanowienia, a bank przeczy istnieniu takich postanowień w umowie i stoi na stanowisku, że strony są związane umową, oczekując od konsumenta kontynuacji spłaty kredytu. Wystąpienie przez powoda z roszczeniem o zwrot nienależnego świadczenia i jego uwzględnienie nie rozstrzyga tego sporu zatem jest konieczność sięgnięcia po mechanizm przewidziany w art. 189 k.p.c. Odnośnie do ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Okręgowy za podstawę rozstrzygnięcia, Sąd Apelacyjny uznał,że wbrew zarzutom apelacji ustalenia te były prawidłowe i znajdowały potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Podejmując je Sąd Okręgowy nie naruszył w żadnej mierze przepisów procesowych, w tym art. 235 2 § 1 pkt. 2 k.p.c. , art. 227 k.p.c. , ani art. 233 § 1 k.p.c. , ponieważ nie uchybił regułom postępowania dowodowego, a oceniając jego wyniki nie naruszył zasad swobodnej oceny dowodów, w tym zasad logiki i doświadczenia życiowego. Ustalenia Sądu Okręgowego bazowały głównie na treści dokumentów (wniosku o kredyt, umowy kredytu i stanowiącego jej integralną część regulaminu oraz aneksu do umowy), których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron i nie budziła wątpliwości Sądu oraz na zeznaniach powodów, którym nie sprzeciwiała się treść dokumentów kredytowych i których nie byłyby w stanie wzruszyć zeznania świadka A. S. . Pominięcie dowodu z jego przesłuchania było uprawnione, ponieważ nie uczestniczył on w żadnej z czynności, które doprowadziły do zawarcia umowy, bądź aneksu do umowy, więc nie mogły mu być znane okoliczności udzielenia powodom kredytu, ani zakres zrealizowania procedury kredytowej obowiązującej u kredytodawcy w czasie zawierania z powodami umowy, w tym zakres udzielonych powodom informacji. Co więcej, zrealizowany zakres tej procedury powinien wynikać i wynikał z dokumentów. Zaś zeznania świadka, które miałyby dotyczyć oceny mechanizmu ustalania kursów walut stosowanego przez Bank - kredytodawcę, relacji kursu stosowanego przez pozwanego do kursów stosowanych przez inne banki i do kursu średniego ustalanego przez NBP, bądź możliwości utrzymania umowy przez zastąpienie tego mechanizmu odniesieniem się do średniego kursu CHF ustalonego przez NBP, czy przeliczenia kredytu jako kredyt złotowy są irrelewantne dla ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, ponieważ stanowią jedynie opinie tego świadka, i to dotyczące kwestii stanowiących element oceny prawnej (abuzywności klauzul waloryzacyjnych), pozostającej w kognicji Sądu. Ciężar wykazania faktów, którym powodowie zaprzeczyli obciążał pozwanego, a żaden z zaoferowanych przez pozwanego dowodów, w tym treść oświadczeń powodów związanych z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej, nie jest w stanie podważyć ustaleń powziętych w oparciu o te oświadczenia i zeznania powodów, które doprowadziły Sąd Okręgowy do przyjęcia, że powodom nie udzielono pełnej i rzetelnej informacji o ryzykach związanych z zastosowaniem w umowie klauzul indeksacyjnych, odwołujących się do bankowego kursu CHF, jak i, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne nie były z powodami indywidualnie uzgodnione. Dlatego też zarzuty apelacji kontestujące ustalenia faktyczne, Sąd Apelacyjny uznał za niezasadne oraz w pełni podzielił i przyjął za własne ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy. Odnośnie do oceny prawnej, Sąd Apelacyjny uznał ,że rację ma apelujący, wywodząc że podstawy nieważności umowy kredytu nie stanowi w realiach sprawy art. 353 1 stosowany w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank i art. 58 § 1 i 3 k.c. Nie wzrusza to jednak prawidłowości zaskarżonego wyroku, ponieważ trafną była, implikująca tożsame rozstrzygnięcie, ta część wniosków i oceny prawnej, która doprowadziła Sąd Okręgowy do ustalenia nieważności umowy kredytu - w oparciu o art. 385 1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. Zasadne było bowiem stanowisko, że z uwagi na trwałą bezskuteczność abuzywnych klauzul przeliczeniowych zawartych w § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 pkt 1 i 2 regulaminu i brak możliwości wypełnienia luk w umowie powstałych po usunięciu tych klauzul - nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny wynikający ze spornej umowy kredytu – wobec jej nieważności. Oceny abuzywnego charakteru postanowień umownych, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018r., III CZP 29/17 (OSNC 2019/1/2) i powołanego w niej orzecznictwa TSUE oraz stosownie do art. 4 ust.1 oraz art. 3 ust. 1 wdrożonej do polskiego porządku prawnego dyrektywy 93/13, należy dokonać w odniesieniu do chwili zawarcia umowy kredytu z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, o których Bank wiedział lub mógł wiedzieć przy zawieraniu umowy i które mogły wpływać na jej późniejsze wykonanie. Ocena ta, wbrew wywodom pozwanego, nie może zależeć od zdarzeń, które wystąpią po zawarciu umowy (w tym zmiany przepisów Prawa bankowego i Kodeksu cywilnego ) i są niezależne od woli stron. Także okoliczności zależne od stron, które zaistniały po zawarciu umowy, nie stanowiące nowacji umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umowy. Nie ma zatem znaczenia fakt wieloletniego wykonania i wykonania umowy przez powodów, ani zawarcia aneksu do umowy umożliwiającego powodom spłatę kredytu bezpośrednio w CHF. Kierując się tymi wskazówkami, Sąd Okręgowy trafnie uznał, że zawarte w umowie klauzule indeksacyjne są w świetle art. 385 (
    1) k.c. niedozwolone (abuzywne), ponieważ kumulatywnie: nie były indywidualnie uzgodnione; dotyczą sformułowanego niejednoznacznie głównego świadczenia; a ukształtowane nimi prawa i obowiązki stron rażąco naruszały interesy powodów mających status konsumenta oraz pozostawały w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Odnosząc się do przesłanek abuzywności, wyjaśnić trzeba, że Sąd Okręgowy trafnie uznał, że za indywidualnie uzgodnione można uznać jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl przepisu art. 385 1 § 3 k.c. nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, lecz postanowienie, które rzeczywiście negocjował. To, że konsument znał i rozumiał treść postanowienia, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż nie zostało ono indywidualnie uzgodnione, jeśli jego treść nie została sformułowana w toku negocjacji z konsumentem. Pozwany zdołał wykazać, że powodowie zapoznali się z treścią umowy oraz, że mieli realny wpływ na datę jej zawarcia, określenie kwoty kredytu i liczbę rat, w których kredyt miał być spłacany. Nie wystarcza to jednak do uznania, że doszło do zrealizowania określonej w art. 385 1 § 3 k.c. przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umowy normujących klauzule waloryzacyjne. W tej materii konieczne byłoby bowiem udowodnienie ustalenia ostatecznego brzmienia tych klauzul, w wyniku rzetelnych negocjacji w ramach, których konsument miał realny wpływ na treść normujących je postanowień umownych, albo udowodnienie, że zostały one sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie. Takie zaś okoliczności bezsprzecznie nie zostały w sprawie wykazane, czego nie kontestują nawet zarzuty apelacji. Klauzule indeksacyjne przewidywały przeliczenie oddawanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na CHF według kursu nie niższego niż kupna z dnia wypłaty środków (nieznanego w dniu zawarcia umowy), a następnie kolejne przeliczenie tak ustalonej wartości na złote według kursu sprzedaży (także nieznanego w dniu zawarcia umowy) - dla ustalenia salda kredytu i wysokości zobowiązań kredytobiorcy, zatem nie pozwalały na określenie wysokości zobowiązania kredytowego, którą na dzień zawarcia umowy powodowie zobowiązali się zwrócić. Nie określały też precyzyjnie wartości parametrów pozwalających na określenie wysokości tegoż zobowiązania. Do takiego wniosku uprawniało nie tylko użyte w §7 ust. 4 regulaminu zastrzeżenie uprawniające Bank do przeliczenia kwoty kredytu po kursie „nie niższym niż kurs kupna”, ale także fakt, że w dacie zawierania umowy nawet Bankowi nie był znany kurs kupna CHF, ani kurs sprzedaży CHF jaki będzie obowiązywać w dniu wypłaty środków. Pozwany nie może zatem zasadnie twierdzić, że umowa określała jednoznacznie świadczenie główne powodów. Ponadto, powodom nie został objaśniony mechanizm ustalania wysokości rat kredytowych, rzutujący na zakres ich świadczeń oparty o kurs sprzedaży CHF ustalany przez Bank - kredytodawcę. Znany był im jedynie sposób publikowania tych kursów, który miał takie znaczenie jak obowiązek publikacji ceny dla potencjalnych klientów danego podmiotu. Realizował więc obowiązek informacyjny dla osób, które dopiero chcą zawrzeć transakcję, a decyzję mogą podjąć w oparciu o publikowane informacje o warunkach transakcji, w tym cenę. Pozwany irrelewantnie dla rozstrzygnięcia rozdziela ryzyko walutowe od ryzyka spreadowego, próbując każdemu z nich nadać inny charakter. We wprowadzonych do umowy klauzulach indeksacyjnych obydwa te czynniki są ze sobą powiązane i łącznie mają wpływ na przyjmowany dla wykonania umowy kurs waluty, a w konsekwencji wysokość świadczenia głównego kredytobiorcy. Nie jest zatem możliwe uznanie, że klauzule indeksacyjne są abuzywne jedynie w części obejmującej ryzyko spreadowe. Abuzywny jest bowiem cały mechanizm przeliczeniowy, zwłaszcza, że stosowany przez bank spread także nie miał stałej, uzgodnionej przez strony wartości. Podsumowując, żaden z zarzutów apelacji nie jest w stanie wzruszyć prawidłowości stwierdzenia, że spełniona została także druga z przesłanek abuzywności klauzul indeksacyjnych, tj. niejednoznacznego sformułowania świadczenia głównego. Oceniając treść klauzul przeliczeniowych w aspekcie przesłanek rażącego naruszenia interesów konsumenta i sprzeczności z dobrymi obyczajami, wyjaśnić trzeba, że przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy. Świadczenia kredytobiorcy, polegającego na obowiązku zapłaty różnicy pomiędzy kursem kupna i kursem sprzedaży waluty, nie można uznać za wynagrodzenie, któremu odpowiada jakiekolwiek świadczenie Banku. Z treści umowy nie wynika, by wolą stron było wprowadzenie do umowy usługi kantorowej Banku (klauzule miały normować jedynie mechanizm indeksacji). Wprawdzie istotą kredytu indeksowanego kursem waluty obcej jest naliczanie oprocentowania od przewalutowanego salda kredytu, niemniej zróżnicowanie pomiędzy kursem kupna i kursem sprzedaży stosowanym dla określenia wysokości kapitału, a następnie wysokości spłaty w nieuzasadniony sposób zwiększało wysokość świadczeń, do których zobowiązany był kredytobiorca, a nadto konstytuowało stan fikcyjny wyrażający się w przyjęciu, że powodowie uzyskali kredyt wyższy niż rzeczywiście wykorzystany (o różnicę między kursem kupna i sprzedaży CHF). Takie ukształtowanie warunków umowy powodowało, że już w chwili jej zawarcia, bez zajścia żadnego zdarzenia, a nawet bez zmiany obowiązującego w Banku kursu CHF, powodowie zostali obciążeni spłatą kapitału kredytu w wysokości wyższej niż rzeczywiście wykorzystana. Obciążenie powodów tym dodatkowym, ukrytym i nie znajdującym podstawy prawnej świadczeniem (o nieustalonej w dacie zawierania umowy wysokości), a nadto oprocentowaniem od tej kwoty było nieuczciwe i ewidentnie naruszało zarówno dobre obyczaje, jak i rażąco naruszało interes powodów jako konsumentów. Przy czym godził w dobre obyczaje i rażąco naruszał interesy powodów cały przyjęty w umowie mechanizm indeksacji. W doktrynie i orzecznictwie powszechnie już się przyjmuje, że indeksacja oparta o odwołanie do kursów walut ogłaszanych w tabelach banku – kredytodawcy rażąco narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzenie wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. Powyższych wniosków wypływających z abstrakcyjnej kontroli abuzywności postanowień indeksacyjnych, nie wzrusza kontrola indywidualna dokonana w realiach sprawy. Stosując do przeliczenia tworzoną przez siebie tabelę kursów Bank narzucił powodom (swoim dłużnikom) sposób ustalenia kwoty podlegającej wypłacie i zwrotowi, tym samym przydał sobie możliwość jednostronnego oddziaływania na wysokość zobowiązania kredytowego powodów. W tej sytuacji abuzywnego charakteru tych klauzul nie wyłączyłoby nawet stwierdzenie, że stosowane przez Bank – kredytodawcę kursy walut nie odbiegały istotnie od kursów stosowanych przez inne banki komercyjne, ani od średniego kursu NBP, ani nawet ustalenie, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotowych. Okoliczności te nie zmieniają bowiem faktu, że kursy walut mogły być kształtowane dowolnie przez Bank, co w konsekwencji prowadziło do określenia wysokości zobowiązań powodów jednostronnie przez stronę umowy (Bank). Umowy nie konwaliduje w żadnym zakresie aneks do umowy. Jego zawarcie nie było bowiem przejawem świadomego dążenia powodów do utrzymania umowy i sanowania jej niedopuszczalnych postanowień. W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., sygn. C 19/20, TSUE wyznaczył standardy, które muszą być spełnione żeby aneks do umowy mógł skutecznie uzdrowić abuzywne postanowienia umowne. Mianowicie, zawierając aneks konsument musi być świadomy niewiążącego charakteru nieuczciwego warunku i wynikających z tego konsekwencji oraz świadomie i dobrowolnie zrezygnować z ochrony konsumenckiej. Takiej zaś woli powodowie, zawierając aneks do umowy, nie wyrazili. Ugruntowane w dorobku orzeczniczym Sądu Najwyższego, jest już również stanowisko, wyrażone m.in. w wyrokach: z 29 października 2019r., IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019r., II CSK 438/18, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, mającej daleko idące konsekwencje dla egzystencji konsumenta, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem – tak, aby konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy, w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny w tym zakresie jest określany jako "ponadstandardowy", mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji. Pozwany wywodził, że dopełnił tego obowiązku, ponieważ powodowie zdecydowali się na zaciągnięcie kredytu indeksowanego do CHF, a nadto znali ryzyko kursowe związane z wahaniem kursu waluty, do której jest indeksowany kredyt i byli świadomi tego, że ryzyko kursowe ma wpływ na wysokość ich zobowiązań wobec kredytodawcy. Niemniej, decyzja powodów o zaciągnięciu kredytu indeksowanego do CHF, czy treść złożonych przez nich blankietowych oświadczeń odnoszących się do ryzyka kursowego nie mogły zostać uznane za wystarczające dla przyjęcia, że Bank należycie wypełnił obowiązek informacyjny. Sąd Okręgowy trafnie w tej kwestii przyjął, że zakres przekazanych powodom informacji nie obrazował skali możliwego wzrostu zadłużenia kredytowego, a tym samym nie uświadamiał braku granic potencjalnego wzrostu zadłużenia, zwłaszcza jeśli je zestawić z powszechną wówczas popularnością kredytów frankowych, przekonaniem powodów o stabilności kursu CHF i zapewnieniem ich, że stabilność ta czyni kredyt indeksowany bezpiecznym i tanim. Pozwany nie przedstawił powodom symulacji, która obrazowałaby taki wzrost kursu CHF, jaki nastąpił. Świadomości tego jak dalece wzrośnie kurs CHF nie miał też pozwany, a nawet nie mógł go przewidzieć. Oznacza to, że proponowanie konsumentowi zawarcia na takich warunkach umowy nie wypełnia ponadstandardowych obowiązków informacyjnych. Niezależnie od tego było to nieuczciwe. Wyklucza przyjęcie, że powodowie byli świadomi i godzili się na parokrotny, wzrost zadłużenia kredytowego, mogący doprowadzić ich nawet do stanu niewypłacalności. Ważąc na powyższe konkluzje Sąd Apelacyjny stwierdza, że, Sąd Okręgowy miał pełne podstawy ku temu, by przyjąć, że zawarte w umowie klauzule przeliczeniowe godziły w dobre obyczaje i rażąco naruszały interesy powodów jako konsumentów. Zasadnie też Sąd Okręgowy przyjął, że zgodnie z art. 385 1 §1 k.c. konsekwencją uznania klauzul indeksacyjnych za abuzywne jest stan niezwiązania stron postanowieniami je normującymi i przystąpił do rozważenia, czy po usunięciu tych klauzul, umowa kredytu może obowiązywać w pozostałym zakresie, czy też należy uznać ją - zgodnie z żądaniem powodów - za nieważną, w szczególności ze względu na brak któregoś z koniecznych elementów umowy kredytu. Usunięcie z umowy klauzul indeksacyjnych ze skutkiem ex lege i ex tunc powoduje, że brak jest określenia w umowie jej elementów koniecznych przewidzianych w art. 69 pr.bank. Powoduje taką deformację regulacji umownej, że na podstawie pozostałych postanowień umowy nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron umowy kredytu. W szczególności pozostała część umowy nie pozwoli obliczyć sumy, jaką powodowie zobowiązani są zwrócić pozwanemu z tytułu kredytu, nawet przy zastosowaniu art. 56 k.c. i art. 65 § 1 i 2 k.c. , a zatem mając na uwadze istotę tej umowy, zgodny zamiar stron i cel umowy, a także okoliczności w których umowa została zawarta, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. Wbrew wywodom pozwanego, po usunięciu klauzul abuzywnych w umowie nie pozostają elementy pozwalające rozliczyć tę umowę jako umowę kredytu złotowego, a Sąd nie jest władny uzupełniać luk powstałych po usunięciu tych klauzul. Stanowiłoby to niedopuszczalną konwersję umowy zwłaszcza, że wprowadzanie w miejsce ustalonego oprocentowania LIBOR, oprocentowania WIBOR, czy w miejsce ustalanego przez pozwanego kursu kupna i sprzedaży CHF jakiegokolwiek innego miernika wartości (kursu średniego NBP, czy innego) byłoby zbyt daleko idącą modyfikacją umowy. Wprowadzałoby do niej zupełnie nowy element. Ani art. 385 (
    
    1) k.c. , ani żaden inny przepis prawa nie daje podstaw do zastąpienia abuzywnej klauzuli indeksacyjnej inną, a w szczególności taką, która określałaby inny sposób ustalenia kursu waluty indeksacji. W szczególności podstawy takiej nie stanowi art. 358 § 2 k.c. , ponieważ nie obowiązywał on w chwili zawierania przez strony umowy. Nadto, art. 358 §2 k.c. , stosownie do art. 358 §1 k.c. znajduje zastosowanie do zobowiązań, których przedmiotem jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, a zarówno pozwany, jak i powodowie zobowiązani byli spełnić świadczenie w walucie polskiej (stanowiącej równowartość waluty obcej, przyjętej jako miernik waloryzacji). Powstałej w umowie luki nie może również wypełnić norma art. 69 ust. 3 pr.bank. uprawniająca kredytobiorcę do spłaty kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej, w tej walucie, ponieważ także ten przepis wszedł w życie po zawarciu umowy kredytu. Jedną z fundamentalnych zasad prawa cywilnego jest zasada stosowania prawa materialnego z daty dokonania czynności prawnej. Ocena, a tym bardziej ingerencja w ten stosunek prawny w oparciu o przepis prawa materialnego, wprowadzony do porządku prawnego później, jako godząca w tę zasadę jest niedopuszczalna. Stanowisko to jest zgodnie z kierunkiem prezentowanym przez TSUE w przywołanym przez Sąd Okręgowy wyroku z 3 października 2019r., C – 260/18, z którego wynika, że zbyt daleko idąca byłaby ingerencja Sądu w treść zobowiązania cywilnoprawnego przy braku w krajowym porządku prawnym wyraźnego przepisu dyspozytywnego, mogącego mieć zastosowanie na dzień zawarcia umowy. Nie sposób także w realiach sprawy przyjąć do rozliczeń stron kurs średni NBP na podstawie zwyczaju w rozumieniu art. 354 k.c. , ponieważ kurs taki nie był zwyczajowo przyjmowany w praktyce bankowej w umowach kredytu indeksowanego do waluty obcej. Zwyczaj taki się nie wykształcił. Nie zachodziła więc możliwość wypełnienia powstałej po usunięciu z umowy postanowień abuzywnych luki ani przepisem dyspozytywnym, ani na zasadzie analogii, czy zwyczaju. Nadto, zastąpienie przez Sąd nieuczciwych postanowień umowy postanowieniami uczciwymi byłoby sprzeczne z celem dyrektywy 93/13, jakim jest zapobieganie kolejnym naruszeniom. Gdyby bowiem przedsiębiorca wiedział, że konsekwencją stosowania nieuczciwych warunków jest co najwyżej redukcja tych warunków do uczciwych, to osiągałby jedynie niższy zysk, ale nie ponosił żadnej straty. Przywrócenie równowagi kontraktowej w zaistniałej sytuacji nie było możliwe. Podsumowując, Sąd Okręgowy miał podstawy ku temu, by przyjąć, że klauzule waloryzacyjne zawarte w postanowieniach w § 7 ust. 4 i § 9 ust. 2 regulaminu są abuzywne. Miał też podstawy, by przyjąć, że po usunięciu tych klauzul utrzymanie umowy nie będzie możliwe. Powodowie są świadomi skutków ustalenia nieważności umowy i się na nie godzą. Wynikało to jednoznacznie z czynności sądowych podjętych w ich imieniu przez profesjonalnego pełnomocnika, którego pomoc prawna stanowiła gwarancję działania przez powodów z pełnym rozeznaniem skutków prawnych podjętych czynności. Niezależnie od tego, na rozprawie w dniu 7 grudnia 2021 r., powodowie osobiście potwierdzili świadomość skutków ustalenia nieważności umowy kredytu. W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy słusznie przyjął, że usunięcie klauzul waloryzacyjnych powoduje, że zawarta przez strony umowa dotknięta jest nie dającym się usunąć brakiem, skutkującym ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego nawiązanego zawarciem tej umowy, wobec jej nieważności – w oparciu o art. 385 1 § 1 k.c. i art. 58 § 1 k.c. Ustalenie nieważności umowy kredytu, tak jak to trafnie przyjął Sąd Okręgowy uprawniało powodów do żądania zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu tej umowy, jako nienależnych - w oparciu o art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd Okręgowy dokonał trafnej subsumpcji prawnej tych przepisów i właściwie stosując teorię dwóch kondykcji przyjął, że powodowie byli uprawnieni do dochodzenia zwrotu swego świadczenia, bez kompensowania go ze świadczeniem spełnionym przez pozwanego. Pozwany nie kwestionował, że kwoty dochodzone w pozwie otrzymał od powodów w wykonaniu umowy kredytu. Obowiązku zwrotu dochodzonych pozwem kwot nie uchyla art. 411 pkt. 2 , ani art. 411 pkt. i 4 k.c. , ponieważ żadna z przesłanek określonych w tych przepisach nie zachodziła. Zasady współżycia społecznego nie mogą niweczyć roszczenia powodów o zwrot nienależnie dokonanego świadczenia, ani stanowić podstawy zastosowania zasady salda. Z przewidzianej w art. 5 k.c. ochrony nie może korzystać przedsiębiorca (bank, będący instytucją zaufania publicznego), który zaproponował konsumentowi nieuczciwe warunki kredytu. Natomiast kwestia stosowania art. 411 pkt. 4 k.c. w sytuacji analogicznej, jak występująca w sprawie była już przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, który w wyroku z 3 marca 2022r., sygn. akt II CSKP 502/22 stwierdził, że jeżeli kredytobiorca spełnia świadczenie w wykonaniu umowy, która okazuje się nieważna (a w konsekwencji spełnione świadczenie nienależne), to nie jest możliwe następcze stwierdzenie, że świadczenie kredytobiorcy było spełniane na poczet przyszłego, niewymagalnego w chwili zapłaty roszczenia banku o zwrot kwoty udzielonego kredytu. Taka zmiana kwalifikacji spełnianego świadczenia abstrahowałaby całkowicie od woli stron, naruszając art. 451 k.c. Kredytobiorca nie spełnia bowiem w takim przypadku świadczenia na poczet jeszcze niewymagalnego roszczenia banku o zwrot nienależnego świadczenia, ale działa w przekonaniu, że umowa kredytu jest ważna i wiążąca. Podstawą spełnienia świadczenia przez kredytobiorcę jest więc zobowiązanie nieistniejące (z tytułu umowy kredytu), a nie odrębne zobowiązanie – istniejące, ale niewymagalne (zwrot świadczenia nienależnego). O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd pierwszej instancji orzekł prawidłowo - po myśli art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Na zakończenie odnieść się jeszcze należało do zgłoszonego przez pozwanego na etapie postępowania apelacyjnego zarzutu zatrzymania ( art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. ). Sąd odwoławczy podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 31/23 w której Sąd ten jednoznacznie stwierdził, że prawo zatrzymania nie przysługuje bankom, gdy mogą one skorzystać z potrącenia przysługujących im roszczeń. W okolicznościach tej sprawy wymaga też podkreślenia , że kwota jaką powodowie przekazali pozwanemu w wykonaniu nieważnej umowy jest wyższa od kapitału , jaki pozwany przekazał im uruchamiając kredyt. Jednocześnie należy przy tym zaznaczyć, że TSUE w postanowieniu z dnia 8 maja 2024 r., wydanym w sprawie C-424/22 wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę instytucję na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez rzeczonego konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy. W konsekwencji apelacja pozwanego, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O poniesionych przez powodów kosztach postępowania apelacyjnego (koszty zastępstwa procesowego 8100zł), zabezpieczającego (100zł opłaty od wniosku ) oraz kosztach postępowania zażaleniowego wywołanego zażaleniem pozwanego na postanowienie w przedmiocie udzielenia powodom zabezpieczenia (koszty zastępstwa procesowego 1350zł ) postanowiono zgodnie z art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 98 §1 1 k.p.c. i art. 108 §1 k.p.c. oraz zgodnie z : §2 pkt.7 w zw. z §10 ust. 1 pkt. 2 i § 10 ust. 2 pkt 2 w zw. ze stosowanym odpowiednio § 8 ust. 1 pkt. 7 in fine rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów . Koszty zostały zasądzone z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w oparciu o art. 98 §1 1 k.p.c. SSA Aneta Wolska