I ACa 1626/15

Sygn. akt I ACa 1626/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Kowacz-Braun Sędziowie: SSA Józef Wąsik (spr.) SSA Teresa Rak Protokolant: sekr.sądowy Marta Matys po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa W. S. przeciwko (...) Sp. z o.o. w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego Z. C. (1) od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 1 września 2015 r. sygn. akt IX GC 1202/14 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że kwotę 156.194,87 zł obniża do kwoty 148.194,87 zł (sto czterdzieści osiem tysięcy sto dziewięćdziesiąt cztery złote 87/100); 2. oddala apelację w pozostałym zakresie. SSA Teresa Rak SSA Anna Kowacz-Braun SSA Józef Wąsik Sygn. akt I A Ca 1626/15 UZASADNIENIE Powód W. S. jako dalszy podwykonawca wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych: (...) spółki z o.o. w W. (inwestora) oraz Z. C. (1) (wykonawcy) kwoty 256.194,87 zł z ustawowymi odsetkami od 3 marca 2014r. tytułem reszty wynagrodzenia za roboty budowlane. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany Z. C. (1) wniósł o oddalenie powództwa, zarzucając, że prace, za które powodowy podwykonawca żąda wynagrodzenia, nie zostały odebrane ze względu na liczne usterki. Pozwany inwestor (...) spółka z o.o. w sprzeciwie wniósł o oddalenie powództwa, ponieważ: 1/ prace, za które powodowy podwykonawca żąda wynagrodzenia, nie zostały odebrane ze względu na liczne usterki; 2/ umowa generalnego wykonawcy z pozwanym wykonawcą Z. C. jest nieważna, gdyż Z. C. był wówczas prezesem zarządu generalnego wykonawca ( art. 210 K.s.h. ), a tym samym pozwany Z. C. i jego podwykonawcy nie są podwykonawcami pozwanego inwestora; 3/ pozwany inwestor nie został zawiadomiony o umowie Z. C. z powodem; 4/ sumy 3.654 zł powód żąda tytułem wynagrodzenia za prace dodatkowe zamówione u niego przez nieuprawnionego do tej czynności kierownika budowy generalnego wykonawcy, o czym pozwany inwestor nie wiedział; 5/ w zakresie sumy 75.000 zł roszczenie powoda wygasło przez potrącenie z roszczeniem pozwanego Z. C. z tytułu nieusuwalnych wad elewacji; 6/ pozwanemu Z. C. przysługują dalsze potrącenia, w szczególności z tytułu kary umownej za opóźnienie. Sąd Okręgowy w Krakowie wydał w dniu 1 wrzesnia 2015r wyrok częściowy w którym zasądził od Z. C. (3) na rzecz powoda kwotę 156.194,87 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 3 marca 2014r. Za podstawę faktyczną wyroku Sąd przyjął następujący stan faktyczny: Pozwany inwestor umową z 16 września 2011 r. [k.167] zamówił u (...) Sp. z o.o. wykonanie budynku mieszkalnego. W dniu 17 września 2011r. (...) sp. z o.o. zawarła umowę z pozwanym wykonawcą [k.677] – jednocześnie prezesem zarządu (...) Sp. z o.o. - na wykonanie robót budowlanych i wykończeniowych określonych w Dokumentacji Technicznej. Umową z 26 września 2012r. [k.43] powodowy dalszy podwykonawca zobowiązał się wobec pozwanego wykonawcy do wykonania elewacji z bloczków (...) ( (...) ) wraz ze ścianką dzielącą na klatce schodowej z powierzonego materiału. Powód zgłosił pozwanemu wykonawcy elewację i ścianę na klatce do odbioru, lecz pozwany odmówił odbioru ze względu na wady [protokół odbioru k.56]. Pozwany podniósł 57 wad (przede wszystkim wyszczerbienia cegieł elewacyjnych, nieuzupełnione spoiny. Przedstawiciel powoda (jego podwykonawca B. T. ) podpisał protokół wskazując przy podpisie, iż składa zastrzeżenia do protokołu ujęte w piśmie z 9 października 2013r. W piśmie tym [k.61] powód zakwestionował podstawy do odmowy odbioru. Wg. powoda w trakcie wspólnego przeglądu elewacji w dniu 4 października 2013r. przedstawiciele pozwanego zwrócili uwagę tylko na 6 wad: 4 oznaczone numerami 53-56 w protokole (3 nierówności oraz jedna fuga do uzupełnienia) i 2 braki taśmy rozprężnej. Powód oświadczył, iż w dniu 9 października 2013r. dokonał ponownego przeglądu robót i stwierdził, że wyszczerbienia (23 wady) są spowodowane wadami cegieł elewacyjnych dostarczonych przez pozwanego. Kolejne 22 wady miały dotyczyć zabrudzeń i nieuzupełnionych spoin, co wg. powoda jest kwestią estetyczną, a ponadto za wiele zabrudzeń odpowiadają inne ekipy. Powód zobowiązał się do usunięcia wad nr 53-56 oraz zastosowania taśmy rozprężnej w 5 miejscach (wady nr 1,2,22,39,51). (...) Sp. z o.o. i pozwany inwestor nie byli w stanie uzgodnić wspólnego odbioru. (...) sporządził jednostronny protokół odbioru budynku (wraz z elewacją i ścianką klatki schodowej wykonanych przez powoda) w dniu 10 grudnia 2013r. i w dniu 12 grudnia 2013r. przedłożył go inwestorowi oraz odmówił udziału w odbiorze rozpoczętym przez inwestora 19 grudnia 2013r. i zakończonym 13 stycznia 2013r. W jednostronnym protokole [k.348] pozwany inwestor w zakresie robót powoda (p.VI.8) zarzucił (...) Sp. z o.o. zabrudzenia i wykruszające się spoiny oraz brak boniowania. W protokole (doręczonym (...) Sp. z o.o. ) pozwany inwestor złożył oświadczenie o obniżeniu wynagrodzenia ze względu na brak boniowania o 75.000 zł netto (p.VIII.5) oraz wstrzymał część wynagrodzenia w wysokości 25.000 zł netto do czasu usunięcia wykwitów na elewacji (p.VIII.6.10). Pismem z 20 stycznia 2014r. [k.97] pozwany wykonawca wezwał powoda do stawienia się w dniu 24 stycznia 2014r. w sprawie usunięcia wad pod rygorem potraktowania nieobecności jako zgody na potrącenie z wynagrodzenia 25.000,00 zł. Pismem z 21 stycznia 2014r. pozwany wykonawca złożył powodowemu podwykonawcy oświadczenie o obniżeniu wynagrodzenia o 75.000 zł i wstrzymaniu zapłaty 25.000 zł do czasu usunięcia wykwitów oraz oświadczył, że nie zaspokaja to roszczenia z tytułu zamówienia na koszt pozwanego nadmiernej ilości cegieł (...) oraz kosztu naprawy szyb i obróbek blacharskich zniszczonych w trakcie wykonywania robót powoda. W dniu 19 lutego 2014r. powód wezwał pozwanego inwestora [k.69] i pozwanego wykonawcę [k.73] do zapłaty dochodzonej sumy 256.194,87 zł ujętej w fakturach z 2 września 2013r. [k.67] i 16 października 2013r. [k.66]. Powyższy stan faktyczny Sąd uznał za niesporny i został ustalony w oparciu o oświadczenia stron ( art. 229 i 230 K.p.c. ) i kserokopie dokumentów, których autentyczność nie była kwestionowana. W ocenie Sądu Okręgowego, protokół odbioru jest tylko pokwitowaniem spełnienia świadczenia wykonawcy i nie może być bezwzględnym warunkiem wymagalności wynagrodzenia (por. wyrok SA w Krakowie w wyroku z 19 marca 2008 roku, I.ACa.147/08), gdyż umożliwiałoby to zamawiającemu roboty jednostronne uniemożliwienie się ziszczenia sił warunku wymagalności wierzytelności. Budynek został oddany inwestorowi i pozwany wykonawca nie może podnosić braku odbioru między wykonawcą i podwykonawcą jako przyczyny niewymagalności wynagrodzenia podwykonawcy. Pismem z 21 stycznia 2014 roku pozwany wykonawca wykonał wobec powodowego podwykonawcy tylko dwa uprawnienia z rękojmi. Złożył oświadczenie o obniżeniu wynagrodzenia o 75 000 złotych oraz zażądał usunięcia wad, przy czym na wypadek nieusunięcia tych wad ograniczył ewentualne obniżenie wynagrodzenia do dwudziestu pięciu tysięcy złotych. Zatem w sumie pozwany wykonawca może mieć prawo do obniżenia wynagrodzenia co najwyżej o 100 000 złotych. Niniejszym wyrokiem częściowym sąd nie przesądził, czy pozwanemu wykonawcy przysługują wobec powodowego podwykonawcy ewentualnie jeszcze inne uprawnienia z rękojmi. Na chwilę zamknięcia rozprawy pozwany ujawnił tylko dwa oświadczenia stanowiące wykonanie uprawnień z rękojmi zawarte w piśmie z 21 stycznia 2014 roku. Pozwany wykonawca nie zakwestionował wysokości dochodzonej przez powoda reszty wynagrodzenia za roboty wykonane w oparciu o umowę stron. Dlatego, niezależnie od ustalenia w dalszym toku postępowania zasadności oświadczeń z 21 stycznia 2014 roku, powodowi na podstawie artykułu 647 K.c. przysługuje dochodzone wynagrodzenie pomniejszone co najwyżej o sumę 100 000 zł. Dlatego sąd niniejszym wyrokiem częściowym w stosunku do pozwanego wykonawcy uwzględnił powództwo z wyjątkiem sumy 100 000 zł, o której sąd orzeknie wyrokiem końcowym. Sąd dodał, iż przeoczył, że powód dochodzi wynagrodzenia brutto, a oświadczenia pozwanego z 21 stycznia 2014 roku dotyczyły kwot netto. Przy zastosowanym w fakturach powoda 8% Vat oświadczenia pozwanego na sumę 100 000 zł netto dotyczą w istocie sumy 108 000 złotych. W swoim sprzeciwie pozwany wykonawca wspomina jeszcze o innych rozliczeniach, o jakichś potrąceniach z tych nadmiernego zamówienia bloczków z cegły (...) oraz innych materiałów oraz z ponad programowego zużycia zaprawy murarskiej. Jednakże w swoim sprzeciwie pozwany nie powołał się na jakiekolwiek oświadczenia o potrąceniu, oświadczenia takie nie zostały także załączone do sprzeciwu i dlatego nie mogły zostać uwzględnione. Apelację od tego wyroku wniósł pozwany Z. C. (1) , zarzucając: 1/ naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na: - naruszeniu zasady swobody umów, tj. art. 353 1 kodeksu cywilnego poprzez uznanie, że protokół odbioru jest tylko pokwitowaniem spełnienia świadczenia wykonawcy i nie może być warunkiem wymagalności wynagrodzenia, w sytuacji w której strony umowy wyraźnie postanowiły, że zapłata wynagrodzenia nastąpić miała po odbiorze robót dokonanym zgodnie z umową; - naruszeniu art. 488 § 1 k.c. poprzez uznanie, że świadczenie strony powodowej powinno być spełnione w oznaczonym terminie, mimo, iż co innego wynika z postanowień umownych łączących Powoda z Pozwanym Z. C. (1) ; 2/ naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 227 w zw. z art. 217 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie przez Sąd wniosku pozwanego Z. C. (1) o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków D. S. i E. J. - powołanych na okoliczność braku usunięcia wad w pracach wykonanych przez powoda i ustaleniu ich wartości, na okoliczność nierozliczenia się przez powoda z nadprogramowego zamówienia materiałów na budowę i ich wartości, które to okoliczności miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności na wysokość i zasadność roszczenie dochodzonego przez powoda; - art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu do wyroku dlaczego sąd nie dopuścił w zakresie objętym wyrokiem częściowym wnioskowanych przez pozwanego dowodów, m.in. z przesłuchania świadków; - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i dokonanie jego dowolnej, a nie swobodnej oceny poprzez przyjęcie, że z okoliczności sprawy wynika, że roszczenie powoda o zapłatę wynagrodzenia było wymagalne, w sytuacji w której nie dokonano odbioru prac. Na tej podstawie wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji, zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Sąd I Instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny przyjął za swoje oraz trafnie zastosował przepisy prawa procesowego i materialnego. Pozwany kwestionuje prawidłowość postępowania dowodowego oraz trafność dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny dowodów, na podstawie których zostały poczynione ustalenia stanu faktycznego. Należy zatem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy nie uchybił zasadom logicznego rozumowania ani doświadczenia życiowego, a jedynie wykazanie takich okoliczności mogłoby stanowić o skutecznym postawieniu naruszenia wskazanego wyżej przepisu (por. orz. S.N. z 6.11.1998 II CKN 4/98). Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu, przedstawianie własnej wizji stanu faktycznego opartej na dokonanej przez siebie odmiennej ocenie dowodów. Ocena wiarygodności i mocy dowodów jest bowiem podstawowym zadaniem sądu orzekającego wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości na podstawie własnego przekonania sędziego przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 16.02.1996 II CRN 173/95). Zarzuty apelacji stanowią polemikę ze swobodną oceną dowodów przeprowadzoną przez sąd I instancji, której to ocenie nie można nic zarzucić, skoro ocena ta nie wykracza poza ramy zakreślone w art. 233 k.p.c. i koncentrują się na próbie przeforsowania własnego stanowiska o winie powódki w rozkładzie pożycia. Przesłanką wymagalności żądania wynagrodzenia za roboty budowlane jest ich wykonanie i przekazanie zamawiającemu, a nie spisanie formalnego protokołu obejmującego podpisy obydwu stron, zwłaszcza w sytuacji, jak w niniejszej sprawie, kiedy zamawiający odmawia podpisania protokołu powołując się na istnienie licznych jego zdaniem wad. Tymczasem istnienie wad w wykonanym obiekcie budowlanym co do zasady nie stanowi podstawy do odmowy jego przyjęcia, tylko do ich zgłoszenia wykonawcy i skorzystania z uprawnień jakie daje rękojmia, gwarancja lub treść zawartej umowy (np. w zakresie kary umownej za wady). Jedynie takie wady, które uniemożliwiają korzystanie z obiektu i świadczą o braku zakończenia prac dają podstawę do odmowy przyjęcia przedmiotu robót. Z art. 647 k.c. zawierającego definicję umowy o roboty budowlane wynika, że odebranie obiektu jest obowiązkiem inwestora (zamawiającego), zatem nie może on uzurpować sobie uprawnienia do jednostronnej decyzji w tej kwestii. Zapisy umowy, które by nadawały zamawiającemu uprawnienie do jednostronnego decydowania o dokonaniu odbioru przedmiotu robót sprzeciwiałyby się naturze stosunku prawnego, jakim jest umowa o roboty budowlane ( art. 353 1 k.c. w zw. z art. 647 k.c. ). W sprawie niniejszej wady na które powołuje się pozwany nie uniemożliwiały korzystanie z obiektu, skoro pozwany jako wykonawca przekazał je swojemu zamawiającemu, a ostatecznie obiekt został odebrany przez inwestora i oddany do użytkowania. Sąd nie zbagatelizował zarzutów pozwanego, gdyż w zakresie spornym obejmującym roszczenia pozwanego na kwotę 100.000 zł w zakresie obniżenia wynagrodzenia pozostawił do dalszego rozpoznania. Ogólnikowe twierdzenia pozwanego o nierozliczeniu się z bloczków (...) , czy innych materiałów pozostawionych na placu budowy, na obecnym etapie postępowania nie przybrały postaci konkretnego zarzutu, dlatego nie mogły podlegać rozpoznaniu. Pozwany nie skonkretyzował jaki użytek procesowy chce osiągnąć z tych faktów i nie przedstawił nawet konkretnych wyliczeń. Postępowanie dowodowe z przesłuchania świadków i stron będzie kontynuowane na okoliczności sporne. Apelacja odniosła skutek jedynie w zakresie podatku od towarów i usług, albowiem Sąd przez omyłkę nie uwzględnił tego elementu jako obligatoryjnego składnika wynagrodzenia za wykonane roboty. Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty Sąd oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnie Sąd I Instancji w orzeczeniu kończącym sprawę na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. SSA Józef Wąsik Anna Kowacz – Braun SSA Teresa Rak