I ACa 15/16

Sygn. akt I ACa 15/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lipca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Krzysztof Chojnowski Sędziowie : SA Elżbieta Bieńkowska (spr.) SA Elżbieta Borowska Protokolant : Sylwia Radek-Łuksza po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa (...) w W. przeciwko A. S. , Skarbowi Państwa - (...) w O. o unieważnienie umowy na skutek apelacji Skarbu Państwa - (...) w O. od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt I C 565/14 I oddala apelację; II zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. (...) UZASADNIENIE Powód (...) w pozwie z dnia 20 października 2014 r. skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – (...) w O. i A. S. , prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą (...) , wnosił o unieważnienie umowy nr (...) z dnia 14 maja 2013 r. na dostawę dziesięciu samochodów marki S. (...) , zawartej pomiędzy Skarbem Państwa – (...) w O. a A. S. , prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą (...) . Wnosił również o zasądzenie od pozwanych na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazał, że Skarb Państwa - (...) w O. udzielił A. S. , prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą (...) zamówienia publicznego na dostawę samochodów z naruszeniem art. 7 ust. 1 oraz art. 29 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych , mającym wpływ na wynik postępowania o zamówienie publiczne. Przedmiot niniejszego postępowania opisany został bowiem w sposób utrudniający, czy też uniemożliwiający uczciwą konkurencję. Pozwani w odpowiedziach na pozew, kwestionując żądanie powoda, wnosili o oddalenie powództwa na jego koszt. Wyrokiem z dnia 23 października 2014 roku Sąd Okręgowy w Olsztynie uwzględnił żądanie pozwu i unieważnił umowę nr (...) z dnia 14 maja 2013 r. na dostawę dziesięciu samochodów marki S. (...) , zawartą pomiędzy Skarbem Państwa – (...) w O. a A. S. , prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą (...) . Ponadto zasądził na rzecz powoda od każdego z pozwanych kwoty po 4.204,96 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – (...) od pozwanego A. S. , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) kwotę 23.087,50 zł tytułem nieuiszczonej części opłaty od pozwu oraz od każdego z pozwanych kwoty po 271,69 zł tytułem wydatków sądowych. Sąd za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia faktyczne. W dniu 16 lutego 2013 r. Skarb Państwa – (...) w O. wszczął postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego na dostawę 10 fabrycznie nowych samochodów z napędem na 4 koła i kierownicą po lewej stronie. W rozdziale III specyfikacji istotnych warunków przedmiotowego zamówienia (SIWZ) zawarł szczegółowy opis przedmiotu zamówienia, z podziałem na dwie części. Z opisu tego wynika, że przedmiotem zamówienia w części określonej jako I był zakup 10 samochodów osobowych wyprodukowanych nie wcześniej niż w 2013 r., przy czym długość całkowita oferowanych pojazdów wynosić powinna maksymalnie 4500 mm, maksymalna emisja CO2 dla cyklu mieszanego – łącznego – 210 g/km, maksymalne zużycie energii w cyklu łącznym (dla wartości energetycznej benzyny 32 MJ/I) – 2.9 MJ/km oraz kąty: natarcia - wynosić powinien minimum 27 stopni, rampowy – minimum 18 stopni oraz zejścia – minimum 25 stopni. We wskazanym postępowaniu wpłynęły dwie oferty, tj. od (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz od A. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w O. . W obu przypadkach w części I zamówienia zaoferowany został pojazd marki S. (...) . W dniu 14 maja 2013 r. Skarb Państwa – (...) w O. udzielił przedmiotowego zamówienia – w zakresie części I – A. S. , prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą (...) . W wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego na dostawę fabrycznie nowych 10 samochodów z napędem na 4 koła i kierownicą po lewej stronie, w dniu 14 maja 2013 r. pomiędzy Skarbem Państwa – (...) w O. a A. S. (Wykonawcą) została zawarta umowa nr (...) na sukcesywną dostawę 10 samochodów pięcioosobowych marki S. (...) , o mocy 169 KM wyprodukowanych nie wcześniej niż w 2013 r. Zgodnie z umową wykonawca zobowiązany był do dostarczenia pojazdów w okresie 24 miesięcy od dnia zawarcia umowy lub wykorzystania kwoty 923.500 zł brutto, na podstawie pisemnych zamówień zamawiającego. Cena jednostkowa jednego pojazdu wynosiła zgodnie ze złożoną ofertą 92.350 zł brutto. W wykonaniu złożonych przez zamawiającego zamówień wykonawca dostarczył w 2013 r. sześć pojazdów i w 2014 r. jeden pojazd. Wszystkie dostarczone pojazdy były fabrycznie nowe i spełniały wymagania określone w opisie przedmiotu zamówienia. Dostawy wszystkich pojazdów zostały potwierdzone protokołami zdawczo-odbiorczymi, podpisanymi przez obie strony. Z tytułu wykonanych dostaw wykonawca wystawił faktury VAT, które zostały opłacone przez zamawiającego. W ten sposób wykonawca w 2013 r. wykonał 60% przedmiotu zamówienia, a kolejne 10% w 2014 r. Biegły sądowy z zakresu techniki samochodowej w osobie T. L. , który na zlecenie sądu wydał opinię stwierdził, że na dzień udzielenia zamówienia kryteria określające przedmiot zamówienia szczegółowo opisane w punkcie III Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia oraz załączniku 5a spełniał tylko jeden pojazd dostępny na rynku, tj. (...) . Biegły ten dokonał porównawczego zestawienia parametrów technicznych określonych w pkt III SIWZ wybranych pojazdów z segmentu (...) porównywalnej klasy do (...) . Zdaniem biegłego porównywane pojazdy, w tym pojazd (...) nie spełniały warunków SIWZ, za wyjątkiem (...) . Przy dokonywanym porównaniu, biegły uwzględniał pojazdy zarówno na rynku europejskim, jak i polskim z okresu składanego zamówienia. Wszystkie porównywane pojazdy przynależały do tego samego segmentu rynkowego – małych SUWów. Nie istniała możliwość modyfikacji pojazdów, tak aby spełniały wymogi zawarte w SIWZ. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd w pierwszej kolejności w całości podzielił wnioski wynikające z opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej mgr T. L. , uznając, że opinia ta została sporządzona przez osobę posiadającą wiedzę specjalną z właściwej dziedziny wiedzy, jest wyczerpująca, jednoznaczna, logiczna i zrozumiała. Jednocześnie Sąd podkreślił, że zasadnicza kwestia niezbędna dla rozstrzygnięcia w sprawie wynikała z tej opinii, przez co wnioski o przesłuchanie świadków czy stron, na okoliczności wskazane przez wnioskującego, stały się zbędne i bezzasadne. W dalszej kolejności Sąd wskazał, że pozwany jako jednostka sektora finansów publicznych ( art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych – Dz. U. Nr 249, poz. 2104, z późn. zm.) zobowiązany był na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych do stosowania przepisów tej ustawy przy udzielaniu zamówień publicznych (art. 2 pkt 13 ustawy). Tym samym wszczęte przez tego pozwanego postępowanie w sprawie udzielenia zamówienia publicznego dotyczące zamówienia publicznego nr (...) z dnia 16 lutego 2013 r. na dostawę fabrycznie nowych 10 samochodów z napędem na 4 koła i kierownicą po lewej stronie również podlegało przepisom wskazanej ustawy. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie materiał dowodowy uzasadniał przyjęcie, iż przy udzieleniu zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego w dniu 16 lutego 2013 r. przez Skarb Państwa – (...) w O. na dostawę 10 fabrycznie nowych samochodów z napędem na 4 koła i kierownicą po lewej stronie, doszło do naruszenia wymogów określonych w przepisach art. 7 ust. 1 i art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych . Zdaniem Sądu skoro bowiem opis przedmiotu zamówienia zawarty w części III Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego spełniał tylko jeden pojazd dostępny na rynku, tj. (...) i skoro nie potwierdziła się podnoszona przez obydwu pozwanych okoliczność, wedle której na rynku motoryzacyjnym dostępne są inne pojazdy spełniające wszystkie wymagania zamawiającego, uznać należało, iż przedmiot zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego w dniu 16 lutego 2013 r. przez Skarb Państwa – (...) w O. na dostawę 10 fabrycznie nowych samochodów z napędem na 4 koła i kierownicą po lewej stronie, został opisany w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia w sposób umożliwiający utrudnienie uczciwej konkurencji. Zamawiający zobowiązany jest zaś zawsze do traktowania na równych prawach wszystkich oferentów ubiegających się o zamówienie publiczne oraz do prowadzenia postępowania w sposób gwarantujący zachowanie uczciwej konkurencji. Zatem, bardzo precyzyjne określenie parametrów technicznych pojazdu, które w rzeczywistości spełniał tylko jeden samochód (...) niewątpliwie ograniczyło uczciwą konkurencję, eliminując z góry innych producentów pojazdów. W ocenie Sądu powyższej konkluzji nie wyłącza przy tym to, że poza wybranym wykonawcą – pozwanym A. S. , prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą (...) , zgłosił się także inny oferent – (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. . Okoliczność ta nie wpływa bowiem na fakt, iż opis przedmiotu zamówienia naruszał art. 7 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych , gdyż ograniczenie przedmiotu zamówienia do przedmiotu konkretnego danego producenta, oczywiście o ile nie jest to konieczne, stanowi ograniczenie liczby potencjalnych wykonawców mogących brać udział w przetargu. W takiej sytuacji dochodzi więc do ograniczenia konkurencji poprzez eliminację równoważnych produktów innych producentów. Zdaniem Sądu na powyższe rozstrzygnięcie nie miała wpływu także i ta okoliczność, że część pojazdów został wydana zamawiającemu i na chwilę obecną nie są one już nowe tylko używane. Te okoliczności są bowiem drugorzędne i nie sanują naruszenia przepisów prawa. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach procesu podał zaś art. 98 § 1 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniósł pozwany Skarb Państwa – (...) w O. , który zaskarżając go w części uwzględniającej powództwo oraz zasądzającej od niego koszty procesu, zarzucał mu naruszenie następujących przepisów prawa: 1) art. 233 § 1 k.p.c. przez wyprowadzenie z materiału dowodowego, tj. z opinii biegłego T. L. , wniosków z niego niewynikających, a ponadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym, że opinia ta stanowi dowód naruszenia przez pozwanego zasady uczciwej konkurencji oraz równego traktowania wykonawców, 2) art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. przez uznanie, że wniosek dowodowy zawarty w piśmie pozwanego z dnia 2 lutego 2015 r. nie został zgłoszony na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, chociaż przedmiotem dowodu był fakt sporządzenia specyfikacji istotnych warunków zamówienia w sposób konieczny dla uwzględnienia obiektywnych potrzeb pozwanego i w konsekwencji jego oddalenie, 3) art. 146 ust. 6 w zw. z art. 7 ust. 1 oraz art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2004 r., nr 19, poz. 177, z późn. zm.) przez ich zastosowanie i unieważnienie umowy nr (...) z dnia 14 maja 2013 r., pomimo że nie były spełnione przesłanki zastosowania tych przepisów, gdyż przedmiot umowy nr (...) z dnia 14 maja 2013 r. nie został opisany w sposób niezgodny z prawem, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję. W oparciu o powyższe pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – (...) w O. kosztów procesu za obie instancje. Jako ewentualny sformułował wniosek o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wnosił też o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji z dnia 16 października 2015 r. oddalającego wniosek pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków i z przesłuchania strony pozwanej. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił fakty istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ustalenia te Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne, aprobując jednocześnie wyrażoną przez Sąd na ich podstawie ocenę prawną zgłoszonego roszczenia. W pierwszej kolejności, odnosząc się do zawartego w apelacji wniosku o uzupełnienie postępowania dowodowego, Sąd Apelacyjny dostrzegł jedynie potrzebę dodatkowego odebrania od biegłego sądowego T. L. ustnego wyjaśnienia złożonych uprzednio opinii w trybie art. 286 k.p.c. . Czynność ta nie doprowadziła jednak do odmiennych, niż poczynione przez Sąd I instancji, ustaleń, mogących podważyć dokonaną ocenę prawną i w efekcie skutkować także postulowaną modyfikacją zaskarżonego rozstrzygnięcia. Biegły podtrzymał bowiem wszelkie wnioski zawarte w swych poprzednich opiniach, raz jeszcze podkreślając, że oznaczenie w SIWZ jest typowe tylko dla samochodu S. (...) (k. 396v). Sąd Apelacyjny, podobnie zresztą jak wcześniej Sąd Okręgowy, nie dostrzegł przy tym jakichkolwiek powodów, aby zanegować walor dowodowy wydanej opinii. W konsekwencji, wbrew podniesionym w apelacji zarzutom, uznać należało, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym w szczególności art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. Sąd w ramach swoich kompetencji orzeczniczych uprawniony jest bowiem zgodnie z dyspozycją art. 227 k.p.c. do selekcji zgłaszanych dowodów jako skutku dokonanej oceny istotności okoliczności faktycznych, których wykazaniu dowody te mają służyć. Nieistnienie zaś związku pomiędzy zawnioskowanym dowodem, czy dowodami, a istotą zawisłego sporu skutkuje przyjęciem zbędności przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie w określonym zakresie. Skarżący stawiając zarzut naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. powinien zatem wykazać, że pominięcie określonego dowodu nastąpiło w wyniku wadliwej oceny okoliczności decydujących, w świetle art. 227 k.p.c. , o potrzebie przeprowadzenia dowodu w sprawie (por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I CSK 475/10, opubl. LEX nr 846539). Tymczasem analiza zgłoszonych przez pozwanego wniosków dowodowych, istotnie prowadzi do wniosku, że były one nieprzydatne dla ustalenia podnoszonej przez stronę okoliczności faktycznej. Ta bowiem, w zasadzie była bezsporna; strona przeciwna wszakże przyznała, że samochody będące przedmiotem zamówienia były przeznaczone jednostkom lasów państwowych i miały być wykorzystywane przede wszystkim w trudnych warunkach terenowych. Przeprowadzenie więc zawnioskowanych dowodów w żadnym razie nie determinowałoby odmiennej oceny prawnej zgłoszonego roszczenia. Sąd Apelacyjny nie dopuścił się także naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. , statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów. Z ugruntowanego już stanowiska orzecznictwa sądowego wynika bowiem, że skuteczny zarzut naruszenia tego przepisu może mieć miejsce tylko w okolicznościach szczególnych, tj. w razie pogwałcenia reguł logicznego rozumowania bądź sprzeniewierzenia się zasadom doświadczenia życiowego. Zatem dla skuteczności zarzutu naruszenia swobodnej oceny dowodów nie wystarcza samo stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości, bowiem konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie Sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny dowodów naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie je przyznając. Ponadto jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to dokonana ocena nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego można było wysnuć wnioski odmienne (por. postanowienie SN z dnia 23 stycznia 2001 r., sygn. akt IV CKN 970/00, opubl., LEX nr 52753; wyrok SN z dnia 27 września 2002 r., sygn. akt II CKN 817/00, opubl. LEX nr 56906). Mając powyższe na względzie uznać trzeba, że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego była prawidłowa. Podnoszony zaś w chwili obecnej zarzut strony pozwanej stanowi jedynie polemikę z niewadliwymi ustaleniami Sądu I instancji. Wskazać należy, że w chwili obecnej skarżący nie neguje podstawowego wniosku wynikającego z opinii biegłego T. L. , a mianowicie tego, że przedmiot zamówienia został tak określony, że spełniał go tylko jeden produkt, tj. samochód marki S. (...) . Podnosi jedynie, że było to uzasadnione potrzebami zamawiającego. Sąd Apelacyjny przyznaje, iż istotnie w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, w świetle którego określenie przedmiotu zamówienia w sposób wskazujący na konkretnego producenta nie stanowi naruszenia zasad uczciwej konkurencji wówczas, jeżeli wynika to z braku możliwości zrealizowania potrzeb zamawiającego przez inne podmioty, tyle tylko ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na pozwanym, jako stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwany nie sprostał jednak ciążącemu na nim obowiązkowi; nie wykazał bowiem, że tylko ten jeden produkt odpowiadał jego potrzebom. Co istotne, za taką konstatacją przemawiają nie tylko wnioski płynące z opinii biegłego, który opierając się o stanowisko pozwanego słusznie zauważył, że w (...) z powodzeniem eksploatowane są pojazdy oparte o nieco inne rozwiązania techniczne niż przyjęte w pojeździe S. (...) (k. 316-317), ale i również postawa procesowa strony skarżącej, która w początkowej fazie procesu, przed wydaniem przez biegłego opinii twierdziła, że warunki odpowiadające tym, które zostały określone w SIWZ spełniał jeszcze co najmniej jeden samochód, tj. V. (...) . Skoro więc brak było jakichkolwiek obiektywnych przeszkód, aby inny dostępny na rynku pojazd przynajmniej w takim samym stopniu opowiadał oczekiwaniom pozwanego, jak pojazd marki S. (...) i skoro na obecnym etapie postępowania nie budzi już wątpliwości, że tylko jeden pojazd spełniał wymagania SIWZ, trzeba przyznać rację Sądowi I instancji, że przedmiot zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego w dniu 16 lutego 2013 r. przez Skarb Państwa – (...) w O. na dostawę 10 fabrycznie nowych samochodów z napędem na 4 koła i kierownicą po lewej stronie, został opisany w SIWZ w sposób umożliwiający utrudnienie uczciwej konkurencji. Okoliczność ta zaś stosownie do art. 146 ust. 6 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t. j. z 2015 r., poz. 2164) legitymowała powoda do skutecznego wytoczenia powództwo, czyniąc jednocześnie sformułowany w apelacji zarzut naruszenia art. 146 ust. 6 w zw. z art. 7 ust. 1 oraz art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych bezzasadnym. Zauważyć bowiem należy, iż w świetle art. 29 ust. 2 tej ustawy zamawiający jest ograniczony w swobodzie precyzowania swoich wymagań co do przedmiotu zamówienia przez szczegółowe określenie parametrów oczekiwanego towaru, a jego wymagania muszą mieć uzasadnienie pozwalające na zrównoważenie ograniczenia konkurencji. Takich zaś wymagań opis przedmiotu zamówienia pozwanego, z racji na wskazanie zbyt rygorystycznych wymagań nieuzasadnionych jego potrzebami, nie spełniał. Dlatego apelacja pozwanego stosownie do art. 385 k.p.c. podlegała oddaleniu. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono mając na uwadze jego wynik oraz treść art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. , art. 108 § 1 k.p.c. i art. 109 k.p.c. Przy czym z uwagi na fakt, że po stronie pozwanej zachodziło współuczestnictwo konieczne, będące współuczestnictwem jednolitym, koszty procesu apelacyjnego, obejmujące wynagrodzenie reprezentującego powoda radcy prawnego w kwocie wynikającej z § 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j. t. Dz. U. z 2013 roku, poz. 490), należało zasądzić od obu pozwanych. (...)