I ACa 147/21

Sygn. akt I ACa 147/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny w L. I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia Protokolant SA Piotr Czerski st. sekr. sądowy Maciej Mazuryk po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2021 r. w L. na rozprawie sprawy z powództwa E. K. (1) przeciwko (...) o zadośćuczynienie i odszkodowanie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 21 grudnia 2020 r. sygn. akt (...) I. zmienia zaskarżony wyrok w części w ten sposób, że: 1) rozstrzygnięcie w punkcie I. zmienia w ten sposób, że zasądza od pozwanego (...) na rzecz powódki E. K. (1) kwotę 40.000 (czterdzieści tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty, a w pozostałej części oddala powództwo uwzględnione w tym punkcie zaskarżonego wyroku, 2) w punkcie IV. kwotę 3.389,55 zł obniża do kwoty 2.260 (dwa tysiące dwieście sześćdziesiąt) złotych; II. oddala apelację w pozostałej części; III. znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 147/21 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w L. po rozpoznaniu sprawy z powództwa E. K. (1) przeciwko (...) o zadośćuczynienie i odszkodowanie: I. zasądził od pozwanego (...) na rzecz powódki E. K. (1) kwotę 60.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 marca 2016 roku do dnia zapłaty; II. oddalił powództwo w pozostałej części; III. zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu; IV. nakazał ściągnąć od pozwanego (...) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w L. kwotę 3.389,55 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych; V. przejął pozostałe nieuiszczone koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa. Uzasadnienie znajduje się na k. 223-245. Apelację od tego wyroku wniósł pozwany w części, tj. pkt I, III i IV. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i będące jej następstwem niewłaściwe zastosowanie, tj.: a) art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 zdanie pierwsze k.c. oraz art. 415 k.c. w zw. z art. 430 k.c. przez częściowe uwzględnienie roszczenia odszkodowawczego mimo braku szkody i związku przyczynowego, b) art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 k.c. przez przyznanie odsetek od dnia, w którym pozwany nie pozostawał w opóźnieniu ze względu na niewykazanie przez powódkę wszystkich istotnych faktów będących podstawą żądania zapłaty; 2) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c. , udowodnione istotnych, obiektywnych faktów w postaci: uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia powódki, szkody osobowej i jej określonego rozmiaru oraz związku przyczynowego między danym błędem diagnostycznym a szkodą osobową, w sytuacji, gdy jedynym przeprowadzonym dowodem były zeznania samej powódki, dodatkowo pozbawione szczegółów, które mogłyby ewentualnie prowadzić do dokonania takich ustaleń. Pozwany wnosił o: - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości; - zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu za pierwszą i drugą instancję według norm przepisanych, z uwzględnieniem wynagrodzenia radcy prawnego, - uchylenie pkt IV. zaskarżonego wyroku. Powódka domagała się oddalenia apelacji w całości i zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja zasługuje na uwzględnienie w części. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że nie zachodziły przyczyny uchylenia zaskarżonego wyroku. Postępowanie przed Sądem Okręgowym nie było dotknięte nieważnością. Nie można też mówić o nierozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy ( art. 386 § 4 k.p.c. ). Zaskarżone rozstrzygnięcie odnosi się wszak do tego, co było przedmiotem sprawy, jeśli zestawi się treść uzasadnienia pozwu i uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Sąd oparł się jedynie na wadliwej podstawie materialnoprawnej. Sąd drugiej instancji jest jednak sądem merytorycznym, a zebrane dowody pozwalają na wydanie przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięcia merytorycznego. Trzeba przy tym zauważyć, że konstruując podstawę faktyczną powództwa, E. K. (2) przedstawiła swoje żądanie zadośćuczynienia na dwóch płaszczyznach. Pierwszą z nich było wprost wskazane unormowanie art. 445 § 1 k.c. Na gruncie tego przepisu powódka wyznaczyła jednak bardzo szerokie granice faktyczne, wskazując na cierpienia psychiczne polegające na strachu przed śmiercią z powodu późnej fazy wykrycia nowotworu (uzasadnienie pozwu - k. 4). Tym samym powódka wcale nie powiązała swoich cierpień psychicznych jedynie z mniejszą skutecznością leczenia z uwagi na zbyt późne wdrożenie procedur leczniczych. Obowiązkiem powódki nie było też wskazanie przepisu prawa materialnego, stanowiącego źródło jej roszczenia z tytułu zadośćuczynienia. Było to bowiem zadaniem Sądu. Idąc dalej trzeba dostrzec, że Sąd pierwszej instancji z ramach badania przesłanki normalnego związku przyczynowego wyeliminował uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia jako skutek bezprawnego i zawinionego zachowania pozwanego ( art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c. ). Tym samym słusznie pozwany podnosi tę kwestię w apelacji. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w badanym stanie faktycznym nie można było z definicji wykluczyć, że po stronie powódki wystąpił rozstrój zdrowia w znaczeniu użytym w art. art. 445 § 1 k.c. na płaszczyźnie jedynie cierpień psychicznych, ale wymagałoby to jednoznacznych dowodów i wykazania określonego stopnia intensywności tego rodzaju cierpień powódki pozwalających na uznanie, że mowa właśnie o rozstroju zdrowia. Strona powodowa nie podołała wszak obowiązkowi wykazanie tej okoliczności na gruncie art. 6 k.c. (w zw. z art. 232 k.p.c. ). Następnie trzeba stwierdzić, że Sąd Okręgowy uznał trafnie, że pozwanemu można przypisać zawiniony błąd diagnostyczny, ale nie wykazano w sprawie wpływu owego błędu na stan zdrowia fizycznego powódki. W szczególności Sąd pierwszej instancji ustalił, że ośmiomiesięczne opóźnienie rozpoczęcie leczenia onkologicznego w następstwie niewłaściwie odczytanego badania mammograficznego nie miało wpływu na proces leczenia, tj. sposób, długość i jego zakres. Tym samym Sąd Okręgowy wykluczył w swych rozważaniach możliwość przypisania pozwanemu wywołania krzywdy (szkody niemajątkowej) jako rezultatu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia spowodowanych błędem diagnostycznym. Przepis art. 445 k.c. stanowi jednak o możliwości przyznania zadośćuczynienia za krzywdę, której poszkodowany doznał w związku z naruszeniem wskazanych w nim dóbr osobistych. Dobrami tymi są: zdrowie (którego naruszeniem są uszkodzenie ciała oraz rozstrój zdrowia, o których mowa w art. 444 k.c. stanowiącym przedmiot odesłania z § 1 ), wolność oraz integralność seksualna (do których naruszenia dochodzi w razie pozbawienia poszkodowanego wolności oraz skłonieniem go za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu). Przepis ten dotyczy zatem krzywdy wynikającej z naruszenia niektórych, wyraźnie wskazanych dóbr osobistych. Dla porównania na przykład art. 448 k.c. przesądza, że na jego podstawie można żądać naprawienia krzywdy związanej z naruszeniem każdego dobra osobistego (zob. Komentarz do art. 445 k.c., pod red. E. Gniewka, Legalis/el. 2021). Sąd pierwszej instancji częściową zasadność roszczenia powódki wywiódł natomiast właśnie z krzywdy przyjmującej postać cierpień psychicznych polegających na strachu przed śmiercią z powodu późnej fazy wykrycia nowotworu w wyniku zawinionego błędu diagnostycznego pozwanego. Sądowi umknęło jednak, że podstawę materialnoprawną tego roszczenia (w przypadku niewykazania rozstroju zdrowia psychicznego) mógł stanowić jedynie przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.), zwanej dalej u.p.p. Zgodnie z tym przepisem, w razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego . Strona powodowa nie wskazała tej ostatniej podstawy materialnoprawnej swego żądania, chociaż, jak wyżej zasygnalizowano, skonstruowała podstawę faktyczną powództwa w sposób obejmujący również zdarzenia mieszczące się w hipotezie art. 4 ust. 1 u.p.p. Sąd pierwszej instancji nie zastosował też normy prawa procesowego przewidzianej w art. 156 2 k.p.c. Tymczasem zgodnie z tym przepisem, jeżeli w toku posiedzenia okaże się, że o żądaniu lub wniosku strony można rozstrzygnąć na innej podstawie prawnej, niż przez nią wskazana, uprzedza się o tym strony obecne na posiedzeniu. Jednocześnie w literaturze przedmiotu słusznie wskazuje się, że artykuł 156 2 k.p.c. znajduje zastosowanie w postępowaniu przed sądem drugiej instancji z uwagi na treść art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c. (Komentarz do art. 156 2 k.p.c., pod red. T. Szanciło, Legalis 2021/el.; por. jednak uzasadnienie postanowienia SN z dnia 11 grudnia 2020 r., IV CSK 182/20, niepubl.). Dlatego Sąd Apelacyjny wydał stosowne postanowienie w dniu 5 lipca 2021 r., zakreślają stronom odpowiedni termin na zajęcie stanowisk. Z uwagi na powyższe, jak już zasygnalizowano wcześniej, zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego poddaje się kontroli merytorycznej, ponieważ można dokonać oceny zarzutów apelacji przy uwzględnieniu punktu odniesienia w postaci stanowisk stron stanowiących odpowiedź na powyższe postanowienie z dnia 5 lipca 2021 r. Zarzuty apelacji muszą jednak zostać ocenione w kontekście pominiętej przez Sąd podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. W dalszej kolejności trzeba stwierdzić, że mając na uwadze aktualną treść art. 327 1 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. , dotyczących zasad sporządzania uzasadnień, Sąd Apelacyjny stwierdza, że przyjmuje za własne ustalenia sądu pierwszej instancji. W zakresie koniecznym z puntu widzenia zapadłych rozstrzygnięć, ustalenia te nie wymagają zmiany ani uzupełnienia. Dlatego zarzut apelacji dotyczący art. 233 § 1 k.p.c. jest chybiony. Natomiast jeśli chodzi o ocenę prawną, Sąd Apelacyjny stwierdza, że w całości należy podzielić ustalenia Sądu Okręgowego co do znaczenia rozmiaru intensywności cierpień powódki, poprzez odniesienie jednak do treści art. 4 ust. 1 u.p.p. w zw. z art. 448 k.c. Słusznie przyjmuje się też, że mowa tutaj o prawie pacjenta do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, prawie do informacji itp. Ochrona prawna wynikająca z art. 4 ust. 1 u.p.p. obejmuje, oprócz naruszenia dobra osobistego, również naruszenie prawa do właściwego standardu opieki medycznej, które może spowodować doznanie przez pacjenta negatywnych odczuć, wywołać u niego uczucie dyskomfortu oraz przyczynić się do utraty przez niego zaufania do lekarzy. Bez znaczenia pozostaje jednoczesne wyrządzenie u pacjenta tzw. szkody medycznej, oznaczającej uszkodzenia ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia w rozumieniu art. 444 k.c. (zob. wyrok SA w Białymstoku z 15.4.2015 r., I ACa 816/14, Legalis nr 1254497). Natomiast w tym kontekście trzeba stwierdzić, że zarzuty apelacji są o tyle uzasadnione, że kwota przyznana przez Sąd Okręgowy jest rażąco wygórowana. Odpowiednia kwota winna wynosić 40.000 zł. Odmiennie niż uczynił to Sąd Okręgowy należy też podejść do kwestii odsetek związanych z opóźnieniem, co czyni częściowo zasadnym zarzut apelacji dotyczący rozstrzygnięcia o tym żądaniu. O opóźnieniu można bowiem mówić dopiero od dnia następnego po upływie terminu 14 od doręczenia stronie pozwanej odpisu postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 5 lipca 2021 r. – z uwzględnieniem treści art. 15zzs 9 ust. 3 zdanie 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Dlatego omawiane odsetki zasądzono od dnia wskazanego w sentencji. W pozostałym zakresie apelacja jest niezasadna. W rezultacie na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. we wskazany wyżej sposób zmieniono rozstrzygnięcie w punkcie I. zaskarżonego wyroku. Z kolei rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III. zaskarżonego wyroku odpowiada prawu. Natomiast powódka utrzymała się ze swymi żądaniami w rozmiarze ok. 30%. W toku procesu Skarb Państwa tymczasowo skredytował część kosztów procesu w łącznej wysokości 7.532,34 zł. Dlatego ściągnięciu od pozwanego (pkt IV. zaskarżonego wyroku) podlegała kwota 2.260 zł (7.532,34 zł x 30%). Na podstawie art. 385 k.p.c. oddalono apelację w pozostałej części. Na podstawie zaś art. 100 zdanie 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. zniesiono pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego. (P.C.)