I ACa 142/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa (...) Spółki z o.o. przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę odszkodowania w kwocie 2.100 zł. Powódka domagała się odszkodowania za szkodę doznaną w związku z wydaniem przez Sąd Okręgowy w (...) orzeczenia, które w jej ocenie było niezgodne z prawem, gdyż bezzasadnie odmówiono stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie o wyjawienie majątku dłużnika (sygn. akt I Co 2489/11 Sądu Rejonowego w M.). Sąd Okręgowy oddalił powództwo, ustalając, że postępowanie o wyjawienie majątku zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 823 kpc z powodu braku aktywności powódki w wskazaniu adresu dłużnika. Sąd pierwszej instancji uznał, że kwestionowane orzeczenie nie stanowiło bezprawia judykacyjnego, gdyż ewentualna niezgodność z prawem musi być oczywista i rażąca, a w tej sprawie istniały rozbieżności w orzecznictwie co do formy stwierdzenia umorzenia. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki, uznając zarzuty nieważności postępowania za chybione. Podkreślono, że pozwanym jest Skarb Państwa, a nie konkretny sąd, co wyklucza zależność służbową sędziego od pozwanego. Sąd Apelacyjny potwierdził, że powódka nie wykazała oczywistej bezprawności orzeczenia, a także, że Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania biegu skardze konstytucyjnej dotyczącej art. 823 kpc. Sąd uznał, że celem postępowania o stwierdzenie przewlekłości jest dążenie do zakończenia sprawy w rozsądnym terminie, a nie wymierzanie kar majątkowych za uchybienia procesowe, a wnoszenie roszczeń finansowych w tej sytuacji może być uznane za nadużycie prawa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za wadliwe orzeczenia sądowe, zasady wyłączania sędziów, dopuszczalność roszczeń oparte na wadach formalnych stwierdzenia umorzenia postępowania, a także kwestia nadużycia prawa procesowego.
Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania o wyjawienie majątku i nie stanowi przełomowej wykładni prawa cywilnego czy procesowego. Rozstrzygnięcie opiera się na utrwalonych zasadach dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa.
Zagadnienia prawne (4)
Czy orzeczenie sądu odmawiające stwierdzenia przewlekłości postępowania, które samo w sobie jest kwestionowane jako niezgodne z prawem, może stanowić podstawę do zasądzenia odszkodowania od Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, orzeczenie sądu nie stanowi podstawy do zasądzenia odszkodowania od Skarbu Państwa, jeśli nie jest ono oczywiste, rażące i kwalifikowane jako bezprawne. W tym przypadku, nawet jeśli forma stwierdzenia umorzenia postępowania była wadliwa, nie można uznać jej za rażąco niezgodną z prawem, zwłaszcza przy istniejących rozbieżnościach orzeczniczych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez orzeczenie sądowe ma miejsce tylko w przypadku oczywistej i rażącej niezgodności z prawem. W tej sprawie, rozbieżności w orzecznictwie co do formy stwierdzenia umorzenia postępowania wykluczyły kwalifikowaną bezprawność orzeczenia Sądu Okręgowego.
Czy sędzia orzekający w sprawie o odszkodowanie przeciwko Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Prezesa Sądu Okręgowego, podlega wyłączeniu z mocy prawa z uwagi na potencjalną zależność służbową?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sędzia nie podlega wyłączeniu z mocy prawa tylko z powodu charakteru sprawy i sposobu reprezentacji pozwanego Skarbu Państwa. Wyłączenie sędziego w sprawach o odszkodowanie za niezgodne z prawem orzeczenie dotyczy tylko sytuacji, gdy sędzia brał udział w wydaniu tego orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że pozwanym jest Skarb Państwa, a nie konkretny sąd, co wyklucza zależność służbową sędziego od pozwanego. Ustawodawca precyzyjnie określił przypadki wyłączenia sędziego w takich sprawach (art. 48 § 1 pkt 6 kpc), a powódka nie wykazała innych okoliczności uzasadniających wątpliwości co do bezstronności.
Czy radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, który utracił uprawnienia adwokata z chwilą zatrudnienia, jest uprawniony do reprezentowania Prokuratorii w postępowaniu sądowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, radca Prokuratorii Generalnej jest uprawniony do reprezentowania Prokuratorii, jeśli posiadał wymagane uprawnienia w momencie powoływania na stanowisko. Ustawodawca nie przewidział utraty tych uprawnień z chwilą zatrudnienia na umowie o pracę.
Uzasadnienie
Sąd odrzucił argumentację powódki, wskazując na racjonalność działania ustawodawcy i interpretację przepisów ustawy o Prokuratorii Generalnej, zgodnie z którą posiadanie uprawnień jest wymagane w dacie powoływania, a nie po zatrudnieniu.
Czy umorzenie postępowania o wyjawienie majątku dłużnika z mocy prawa na podstawie art. 823 kpc, stwierdzone zarządzeniem zamiast postanowieniem, stanowi oczywiste naruszenie prawa uzasadniające odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wadliwa forma stwierdzenia umorzenia (zarządzenie zamiast postanowienia) i brak doręczenia orzeczenia nie stanowią oczywistego naruszenia prawa uzasadniającego odszkodowanie, zwłaszcza gdy istniały rozbieżności orzecznicze co do wymaganej formy, a postępowanie zostało ostatecznie umorzone postanowieniem.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że celem przepisów o przewlekłości jest dążenie do zakończenia sprawy w rozsądnym terminie, a nie wymierzanie kar majątkowych za uchybienia procesowe. Ponadto, wnoszenie roszczeń finansowych w takiej sytuacji może być uznane za nadużycie prawa.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | powódka |
| Skarb Państwa - Prezes Sądu Okręgowego w (...) | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 417 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia sądowego następuje tylko w przypadku, gdy orzeczenie to jest oczywiste, rażące i przybiera postać kwalifikowaną.
k.p.c. art. 424(1) § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 424(1) § § 1b
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.p.c. art. 823
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy samego prawa, jeżeli wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania.
k.p.c. art. 231
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 233
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 379 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 48 § § 1 ust. 1 i 4
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach procesu.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Dotyczy ciężaru dowodu i oceny, czy powódka wykazała przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy nadużycia prawa podmiotowego.
u.P.G. art. 29 § ust. 1
Ustawa o Prokuratorii Generalnej
Konstytucja RP art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 176
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do żądania naprawienia szkody.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umorzenie postępowania o wyjawienie majątku nastąpiło z mocy prawa z powodu bezczynności powódki. • Orzeczenie Sądu Okręgowego nie było rażąco niezgodne z prawem, a kwestia formy stwierdzenia umorzenia była przedmiotem rozbieżności orzeczniczych. • Powódka nie wykazała przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. • Sędzia orzekający w sprawie nie podlegał wyłączeniu z mocy prawa. • Radca Prokuratorii Generalnej był uprawniony do reprezentowania pozwanego. • Wnoszenie roszczeń finansowych w tej sytuacji może być uznane za nadużycie prawa.
Odrzucone argumenty
Orzeczenie Sądu Okręgowego o odmowie stwierdzenia przewlekłości było niezgodne z prawem i stanowiło podstawę do zasądzenia odszkodowania. • Sędzia orzekający w sprawie powinien być wyłączony z uwagi na potencjalną zależność służbową od pozwanego. • Radca Prokuratorii Generalnej nie miał uprawnień do reprezentowania pozwanego. • Umorzenie postępowania o wyjawienie majątku zostało stwierdzone w sposób wadliwy (zarządzenie zamiast postanowienia) i bez doręczenia orzeczenia, co stanowiło oczywiste naruszenie prawa.
Godne uwagi sformułowania
Nie każde bowiem orzeczenie „niezgodne z prawem” jest orzeczeniem bezprawnym w rozumieniu wspomnianych przepisów. • Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego Sąd pierwszej instancji wyraził pogląd, że ewentualna odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę nie wynika z każdego wadliwego orzeczenia tego lecz ma miejsce jedynie w przypadku gdy niezgodność z prawem jest oczywista, rażąca i przybiera postać kwalifikowaną. • Sąd Apelacyjny reprezentuje pogląd, że także w sprawach wywołanych skargą na przewlekłość postępowania należy badać czy wniesienie skargi tego rodzaju i zgłoszenie roszczeń finansowych nie stanowi nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 kc.
Skład orzekający
Roman Sugier
przewodniczący-sprawozdawca
Lucyna Świderska-Pilis
sędzia
Joanna Naczyńska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za wadliwe orzeczenia sądowe, zasady wyłączania sędziów, dopuszczalność roszczeń oparte na wadach formalnych stwierdzenia umorzenia postępowania, a także kwestia nadużycia prawa procesowego."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania o wyjawienie majątku i nie stanowi przełomowej wykładni prawa cywilnego czy procesowego. Rozstrzygnięcie opiera się na utrwalonych zasadach dotyczących odpowiedzialności Skarbu Państwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest interesująca dla prawników procesowych ze względu na analizę przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa oraz kwestii proceduralnych związanych z umorzeniem postępowania. Pokazuje, jak trudne jest uzyskanie odszkodowania za rzekomo wadliwe orzeczenia sądowe.
“Czy wadliwe orzeczenie sądu zawsze oznacza odszkodowanie? Sprawdzamy, kiedy Skarb Państwa musi zapłacić.”
Dane finansowe
WPS: 2100 PLN
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 1875 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.