I ACA 1187/25

Sygn. akt I ACa 1187/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 kwietnia 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący :
SSA Elżbieta Karpeta
po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2026 r. w Katowicach
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa N. W.
przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w H.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach
z dnia 10 marca 2025 r., sygn. akt I Cgg 16/23
1) oddala apelację;
2) zasądza od pozwanej na rzecz powoda 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się tego postanowienia
Sygn. akt I ACa 1187/25
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 10 marca 2025r., wydanym w sprawie z powództwa N. W. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w H. o zapłatę, Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 521.863,71 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: od kwoty 100.000 zł od dnia 31 marca 2023r. do dnia 14 listopada 2024r., od kwoty 521.863,71 zł od dnia 15 listopada 2024r. do dnia zapłaty (pkt 1.); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2.); zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.400 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia do dnia zapłaty (pkt 3.) oraz nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 35.169,57 zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (pkt 4.).
Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:
Powód jest właścicielem nieruchomości położonej w N. (błąd: powinno być w N.) przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w (...) V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...).
Nieruchomość powoda stanowi budynek mieszkalny z roku około 1975. Zbudowany jest jako jedna bryła złożona w technologii klasycznej murowanej. Budynek jest dwukondygnacyjny i w całości podpiwniczony. W ramach usuwania szkód górniczych wokół budynku wykonano drenaż w roku 2009. W roku 2009 i 2020 wykonano prace remontowo-naprawcze.
Średnia wypadkowa wartości wychylenia budynku mieszkalnego posadowionego na nieruchomości powoda, na podstawie pomierzonych na parterze i piętrze budynku wychyleń podłóg i stropów, wynosi 26,0 mm/m w kierunku NE. Wychylenie to zalicza się do wychylenia o tzw. uciążliwości dużej.
Wychylenie całej bryły budynku jest znaczne i stanowi zasadniczą wadę istotną budynku mieszkalnego. Podlega kwalifikacji jako niedopuszczalne z uwagi na bezpieczeństwo użytkowania. Ponadto jako wady istotne budynku podlegają kwalifikacji: widoczne zawilgocenia i zmurszenia tynków wewnętrznych w pomieszczeniach piwnicy niezależnie od wykonanych prac drenarskich w 2009r., jednostajne i jednokierunkowe pochylenie podłóg we wszystkich pomieszczeniach wewnętrznych budynku na parterze oraz kondygnacji. Jako wadę nieistotną stwierdzono kilkumiejscowe zarysowania oraz spękania ścian zewnętrznych elewacyjnych wraz z przybudówką gospodarczą oraz delikatnym rozejściem w pachwinie. W otoczeniu posesji wadą nieistotną wymagającą ewentualnej naprawy są spękania nawierzchni betonowych chodnika oraz opaski wokół budynku.
Jedyną i właściwą metodą naprawy (przywrócenia do stanu poprzedniego) jest rektyfikacja budynku mieszkalnego. Realny i kompleksowy koszt naprawienia szkody, w tym rektyfikacji budynku mieszkalnego, wynosi 483.207,14 zł netto (521.863,71 zł brutto) według cen z II kwartału 2024r.
Wydane w sprawie opinie biegłych sądowych Sąd I instancji ocenił jako fachowe, a wnioski z nich płynące zostały właściwie umotywowane. Z powyższych względów Sąd podzielił wnioski opinii biegłych sądowych w całości przyjmując je za podstawę ustaleń faktycznych sprawy. Opinie te nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Do odpowiedzialności odszkodowawczej za szkody górnicze znajduje zastosowanie ustawa z dnia 9 czerwca 2011r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2022r., poz. 1072). Zgodnie z jej art. 144 ust. 1 właściciel nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, który jest prowadzony zgodnie z ustawą. Może on jednak żądać naprawienia wyrządzonej tym ruchem szkody, na zasadach określonych ustawą. Według art. 145 ustawy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do naprawiania szkód, o których mowa w art. 144 ust. 1 i 2, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.
Roszczenie o naprawę szkód górniczych jest roszczeniem odszkodowawczym i ma charakter odpowiedzialności deliktowej, mającej swoje źródło w art. 435 § 1 k.c. Naprawienie szkody poprzez zapłatę kwoty pieniężnej ma charakter kompensacyjny i sprowadza się do wyrównania uszczerbku majątkowego. Wyczerpanie postępowania ugodowego, zgodnie z art. 151 ust. 1 ustawy Prawo geologiczne i górnicze, warunkuje wystąpienie z roszczeniem odszkodowawczym na drodze sądowej.
Z materiału sprawy wynika, że wychylenie budynku ze względu na jego wartość nosi cechy tzw. uciążliwości dużej oraz podlega kwalifikacji jako wada istotna. Biegły z zakresu budownictwa i szkód górniczych stwierdził, że budynek mieszkalny wymaga rektyfikacji. Wysokość odszkodowania została ustalona przez biegłego z zakresu budownictwa według cen obowiązujących w II kwartale 2024r. jako koszt naprawienia szkody na kwotę 483.207,14 zł netto (521.863,71 zł brutto).
Powód nie jest płatnikiem podatku VAT, zatem należne mu odszkodowanie powinno zostać obliczone z uwzględnieniem tego podatku. Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług, przy uwzględnieniu art. 146a tej ustawy, podatek VAT jaki naliczony powinien być w stosunku do budynku mieszkalnego wynosi 8%, zaś w stosunku do budynku gospodarczego 23%.
W tym stanie rzeczy zasądzono na rzecz powoda, na podstawie art. 145 ustaw Prawo geologiczne i górnicze w zw. z art. 435 § 1 k.c., kwotę 521.863,71 zł.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie orzeczono na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c., zasądzając je: od kwoty 100.000 zł od dnia 31 marca 2023r. do dnia 14 listopada 2024r. i od kwoty 521.863,71 zł od dnia 15 listopada 2024r. do dnia zapłaty. Odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 100.00 zł zasądzono od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanej odpisu pozwu (z uwagi na brak przedsądowego wezwania do zapłaty) do dnia modyfikacji, natomiast od kwoty 521.863,71 zł od dnia następnego po doręczeniu pozwanej odpisu pisma zawierającego modyfikację powództwa dokonaną w piśmie z dnia 13 marca 2024r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo co do roszczenia odsetkowego podlegało oddaleniu, jako nieuzasadnione.
Powód uległ żądaniu pozwu nieznacznie w zakresie roszczenia odsetkowego, co uzasadniało rozstrzygnięcie o kosztach postępowania na zasadzie art. 100 zd. 2 k.p.c. Na zasadzie art. 100 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazano zaś pobrać od pozwanej kwotę 35.169,57 zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych, poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa.
Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana skarżąc wyrok w części, tj. co do punktu 1a wyroku w zakresie, w jakim zasądzono od pozwanej na rzecz powoda odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 100.000 zł od dnia 31 marca 2023r. do dnia 14 listopada 2024r., a w konsekwencji rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3. wyroku.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 363 § 2 k.c. w zw. art. 481 k.c. i art. 455 k.c. przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż powodowi należą się odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanej odpisu pozwu tj. 31 marca 2023r. do dnia doręczenia pozwanej odpisu pisma zawierającego modyfikację powództwa, tj. 14 listopada 2024r., podczas gdy odsetki mogą być naliczane najwcześniej od daty doręczenia pozwanej opinii biegłego, a zasadniczo dopiero od momentu wyrokowania, gdyż to wtedy następuje przesądzenie odpowiedzialności i znana jest wysokość szkody.
Stawiając powyższy zarzut pozwana domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa w części dotyczącej odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 100.000 zł liczonych od dnia 31 marca 2023r. do 14 listopada 2024r. oraz zasądzenia od powoda na przecz pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych. Względnie wnosiła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego.
W odpowiedzi na apelację powód domagał się oddalenia apelacji w całości oraz zasądzenia od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanej jest nieuzasadniona.
Pozwana zakwestionowała rozstrzygnięcie Sądu I instancji w przedmiocie ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 100.000 za okres od dnia 31 marca 2023r. do dnia 14 listopada 2024r. Kwestią wymagającą rozważenia na tym etapie postępowania było zatem ustalenie, od jakiego momentu pozwana popadła w opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia. Dokonanie tej oceny przynależy do sfery stosowania prawa materialnego. Pozwana w apelacji postawiła zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 363 § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. i art. 481 k.c., nie kwestionując ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy, które Sąd Odwoławczy w pełni podzielił i przyjął za własne.
W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji zastosował właściwe normy prawa materialnego i w oparciu o nie wyciągnął prawidłowe wnioski.
Konstrukcja roszczenia odsetkowego za opóźnienie (art. 481 § 1 k.c.) oparta jest na założeniu, że w chwili powstania obowiązku spełnienia świadczenia dłużnik musi wiedzieć nie tylko o swoim obowiązku, ale i znać rozmiar świadczenia, które ma spełnić. Przyjąć należy, że w razie roszczenia deliktowego, gdy fakt doznania szkody oraz jej rozmiar są ewidentne i umożliwiają określenie typowego w takich wypadkach świadczenia kompensacyjnego, odsetki ustawowe powinny być naliczane od dnia wezwania dłużnika do spełnienia tego świadczenia, jeżeli natomiast konieczne są szczegółowe badania, bądź dopiero z upływem czasu ujawniają się nowe istotne okoliczności, termin opóźnienia w spełnieniu świadczenia powinien zostać określony z ich uwzględnieniem (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 8 listopada 2019 r., III CZP 32/19). W przypadku zatem szkód, które są wyrządzone czynem niedozwolonym, a więc z istoty swojej nie wynikają z zobowiązań terminowych dłużnika, odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje z chwilą samego zdarzenia wyrządzającego szkodę. Wezwanie przez poszkodowanego osoby odpowiedzialnej do zapłaty odszkodowania w określonej wysokości stanowi o wymagalności roszczenia, o której jest mowa w art. 455 k.c. w wypadku zobowiązań bezterminowych. Jeżeli tak, to wymagalność roszczenia pieniężnego jest podstawą żądania odsetek za czas opóźnienia, gdy po stronie dłużnika nastąpi opóźnienie ze spełnieniem świadczenia (art. 481 § 1 k.c.) /por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 19 września 2024r., V ACa 389/22/.
W niniejszej sprawie powód wnosząc pozew dokonał wyboru sposobu naprawienia wyrządzonej mu szkody domagając się zapłaty odszkodowania, a nie restytucji naturalnej. Początkowo domagał się zasądzenia na swoją rzecz z tytułu odszkodowania kwoty 100.000 zł wraz z odsetkami od wytoczenia powództwa, po czym w piśmie z dnia 10 października 2024r. (k. 220) dokonał modyfikacji powództwa domagając się w miejsce dotychczasowego żądania zapłaty kwoty 521.863,71 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot: 100.000 zł od dnia wytoczenia powództwa do dnia modyfikacji oraz 521.863,71 zł od dnia następnego po dniu doręczenia stronie pozwanej modyfikacji.
Niewątpliwe przed wytoczeniem powództwa strona powodowa zgłaszała pozwanej powstanie szkód górniczych na jej nieruchomości, przy czym pozwana nie ustosunkowała się merytorycznie do żądania powoda - poprzestała na dokonanych w dniu 25 stycznia 2023r. (k. 29) pomiarach nieruchomości. Powyższe skutkowało tym, że powód wystąpił ze swoim roszczeniem na drogę postępowania sądowego domagając się początkowo zapłaty kwoty 100.000 zł wraz z odsetkami od dnia wniesienia pozwu. Złożony przez powoda pozew powinien być poczytywany jako wezwanie do zapłaty odszkodowania w tej wysokości. Z kolei pozwana w toku procesu domagała się oddalenia powództwa mimo tego, że niewątpliwie miała świadomość wystąpienia określonej szkody na nieruchomości powoda i ciążącego na niej obowiązku jej naprawienia. Pozwana, poza dokonanymi pomiarami, nie podjęła też żadnych innych działań zmierzających do ustalenia należnego poszkodowanemu odszkodowania, chociaż jako przedsiębiorca górniczy dysponuje odpowiednimi służbami posiadającymi doświadczenie w tego rodzaju sprawach. Z tej przyczyny stwierdzić należało, że strona pozwana co najmniej w pewnym przybliżeniu była w stanie oszacować wysokość odszkodowania należnego powodowi.
W tym stanie rzeczy Sąd I instancji trafnie uznał, że pozwana pozostawała w opóźnieniu z zapłatą odsetek od kwoty 100.000 zł od dnia następnego po dniu, w którym doręczono pozwanej odpis pozwu w niniejszej sprawie do dnia doręczenia pozwanej odpisu pisma modyfikującego powództwo z dnia 10 października 2024r. Uzasadniało to zasądzenie odsetek za opóźnienie od kwoty 100.000 zł od wskazanego w wyroku okresu, tj. od dnia 31 marca 2023r. do dnia 14 listopada 2024r.
Tym samym za nietrafne Sąd Apelacyjny uznał stanowisko pozwanej wyrażone w apelacji, gdzie skarżąca stwierdziła, że świadczenie odpowiada wielkości szkody zdefiniowanej na dzień sporządzenia opinii biegłego i mogło stać się wymagalne najwcześniej z dniem, w którym biegły sporządził opinię w niniejszej sprawie lub w chwili wydania wyroku. W ocenie Sądu Apelacyjnego zasądzenie odsetek dopiero od tej daty stanowiłoby niejako premiowanie nielojalnej postawy sprawcy szkody, który zamiast dążyć do dobrowolnej i szybkiej likwidacji szkody, będzie odsuwał jej naprawienie w czasie bez obawy o zastosowanie wobec niego ujemnych konsekwencji w postaci zasądzenia odsetek za opóźnienie. Odsetki należne za okres opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego stanowią w istocie wynagrodzenie dla poszkodowanego, który nie może korzystać ze słusznie mu należnych środków pieniężnych.
Z tym względów Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie, co skutkowało jej oddaleniem, o czym orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z regułą odpowiedzialności za wynik sprawy. Skoro pozwana przegrała ten etap postępowania, to zasądzono od niej na rzecz powoda koszty postępowania apelacyjnego, o czym orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c.
SSA Elżbieta Karpeta