III C 1385/17

Sygn. akt III C 1385/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2018 roku Sąd Okręgowy Warszawa- Praga w Warszawie III Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Błażej Domagała Protokolant: Sylwia Wojda po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 roku w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa I. O. i O. O. (1) – małoletnich reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. O. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w W. o zadośćuczynienie, odszkodowanie, rentę I. zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki I. O. : - kwotę 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych tytułem odszkodowania, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lutego 2016 r. do dnia zapłaty, - kwotę 170.000 (sto siedemdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lutego 2016 r. do dnia zapłaty, - kwotę 732 (siedemset trzydzieści dwa) złote tytułem renty, płatną miesięcznie do 10-ego dnia każdego miesiąca; II. zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki O. O. (1) : - kwotę 10.000 (dziesięć tysięcy) złotych tytułem odszkodowania, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lutego 2016 r. do dnia zapłaty, - kwotę 170.000 (sto siedemdziesiąt tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 lutego 2016 r. do dnia zapłaty, - kwotę 732 (siedemset trzydzieści dwa) złote tytułem renty, płatną miesięcznie do 10-ego dnia każdego miesiąca; III. 1. zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki I. O. kwotę 9.400 (dziewięć tysięcy czterysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu, 2. zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki O. O. (1) kwotę 9.400 (dziewięć tysięcy czterysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu; 3. nakazuje pobrać od Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sąd Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie kwotę 700 (siedemset) złotych, tytułem nieopłaconych kosztów sądowych (wynagrodzenia biegłego). Sygn. akt III C 1385/17 UZASADNIENIE Pozwem datowanym na 06 marca 2017 r. małoletnie I. i O. O. (1) , reprezentowane przez swoją przedstawicielkę ustawową M. O. , wniosły o zapłatę od pozwanego Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej: (...) ) na swoją rzecz: a) Łącznej kwoty 180.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 25 lutego 2016 r. do dnia zapłaty - tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (170.000,00 zł) i odszkodowania (10.000,00 zł) z tytułu pogorszenia się sytuacji życiowej w związku ze śmiercią ich ojca P. O. ; b) kwoty po 732,00 zł tytułem renty płatnej miesięcznie do 10-go dnia każdego miesiąca. Ponadto powódki wniosły o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (szczegółowe żądania – k. 2 – 20). Pozwany (...) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódek na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strony podtrzymały swoje stanowiska procesowe do zakończenia ostatniej rozprawy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. 27 listopada 2015 r. D. S. na drodze krajowej numer (...) w miejscowości N. , kierując samochodem osobowym marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że poruszając się od strony B. w kierunku O. z niewyjaśnionych przyczyn zjechał na przeciwległy pas ruchu i zderzył się z pojazdem marki S. (...) o numerze rejestracyjnym (...) . D. S. podróżował wraz ze swoim kolegą P. O. . W wyniku wypadku, na skutek odniesionych obrażeń, P. O. poniósł śmierć na miejscu zdarzenia. Zmarły P. O. w chwili wypadku miał 34 lata. Był on jedynym żywicielem rodziny. Miał na utrzymaniu żonę – M. O. oraz dwójkę małoletnich dzieci – O. O. (1) (9 lat w chwili zdarzenia – k. 82) i I. O. (2 lata w chwili zdarzenia – k. 82). P. O. był zatrudniony w czeskiej firmie (...) (...) i osiągał tam wynagrodzenie w wysokości ok. 6.500,00 zł miesięcznie (k. 55, 86 – 91, 98 v – 106, 421v – 421, 520). W czasie wolnym zajmował się naprawą maszyn i samochodów i z tego tytułu osiągał dodatkowy dochód w wysokości 3.000,00 zł miesięcznie (k. 190 – 191a). P. O. posiadał wysokie kwalifikacje zawodowe, stale się kształcił i podnosił kompetencje (k. 106v – 117). Żona zmarłego nie pracowała, zajmowała się domem i opiekowała się dziećmi – k. 98. Rodzina żyła na wysokim poziomie. Wyjeżdżali na zagraniczne wakacje, dokonywali bieżących inwestycji w wyposażanie domu. Zmarły P. O. był przykładnym mężem i ojcem. Aktywnie uczestniczył w życiu rodzinnym, pomagał żonie w opiece nad dziećmi. Kąpał i przewijał córki, jeździł z nimi na wizyty lekarskie, usypiał je, bawił się z nimi na podwórku, uczestniczył w uroczystościach szkolnych i rodzinnych. P. O. wykonywał też wszystkie czynności porządkowe w domu – kosił trawniki, dokonywał drobnych napraw, zajmował się samochodem. Wszystkich łączyły bliskie i serdeczne relacje (k. 377 – 419, 421v – 440v, 442v – 482 v, 485 – 487, 489v - 495). Informacja o śmierci P. O. była dużym szokiem dla całej rodziny. Małoletnie powódki były obecne przy tym, jak policjant zawiadamiał M. O. o wypadku i śmierci ich ojca. Nie mogły zrozumieć tego się stało. Ciągle się o niego pytały, miały nadzieję na jego powrót. Starsza córka miała ogromne trudności w funkcjonowaniu po śmierci P. O. . Stała się nerwowa. Małoletnia O. boi się obecnie nocować sama poza domem. Nie chce wyjeżdżać na kolonie, obozy. Niechętnie wychodzi sama z domu, czasami jeździ z koleżanką na rowerze. W nocy płacze, prawie codziennie śni się jej ojciec. Zdarza się jej moczenie nocne. Do dzisiaj ma niską kontrolę emocji, jest bardzo wrażliwa, reaguje często płaczem na sytuacje dla niej stresowe. Małoletnia korzystała z pomocy psychologa (k. 27). Nadal wymaga konsultacji i wizyt u terapeutów, psychiatry, ponieważ nie poradziła sobie prawidłowo ze śmiercią ojca. Również młodsza córka I. O. bardzo przeżyła brak ojca. Pomimo tego, że w chwili śmierci ojca miała dwa lata, nadal wszystko pamięta. Ma problemy z zasypianiem. Małoletnie są bardzo smutne kiedy ich rówieśnicy opowiadają o swoich ojcach, reagują płaczem. Problematyczne są dla nich również uroczystości szkolne i przedszkolne, w których udział biorą obydwoje rodzice, albo Dni Ojca. Dzieci zamykają się w sobie, w szkole są spokojne, ale wszelkie negatywne emocje ujawniają w domu. Małoletnie obawiają się utraty matki. Nie chcą jej samej wypuścić z domu, nawet kiedy wychodzi na chwilę do sklepu. Dzieci wyglądają wtedy przez okno i czekaj z niecierpliwością na powrót matki, dzwonią do niej i dopytują kiedy wróci. Małoletnie śpią razem z matką. Sytuacja finansowa małoletnich powódek również uległa pogorszeniu. Cały ciężar związany z ich utrzymaniem, ponoszeniem opłat, spoczął na bezrobotnej matce, która z uwagi na wiek dzieci obecnie poświęca się ich wychowaniu. Żona zmarłego korzystała i nadal korzysta z pomocy finansowej swoje rodziny. W wyniku trudnej sytuacji finansowej, małoletnim zostało przyznane świadczenie z programu 500+ w łącznej wysokości 1.000,00 zł oraz zasiłki rodzinne (k. 514 – 515). Dzieci nie wyjeżdżają już na wakacje. Pojazd sprawcy na dzień przedmiotowego zdarzenia objęty był ochroną ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w (...) . 08 stycznia 2016 r. powódkom została przyznana renta rodzinna z ZUS w wysokości po 590,41 zł miesięcznie (k. 96 - 97). Pełnomocnik powódek pismem datowanym na 21 stycznia 2016 r. zgłosił zaistniałą szkodę pozwanemu, domagając się przyznania miesięcznej renty w kwocie po 1.500,00 zł na rzecz każdej z nich, zapłaty odszkodowania w wyniku znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej w łącznej kwocie 100.000,00 zł i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie po 200.000,00 zł na rzecz każdej z nich, żądając spełnienia świadczenia w terminie 30 dni od dnia zgłoszenia szkody (k. 75 – 77). Wyrokiem z 29 września 2016 r. Sąd Rejonowy w Biskupcu, sygn. akt II K 142/16, uznał D. S. za winnego spowodowania wypadku, na skutek którego śmierć poniósł P. O. i wymierzył mu karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat i zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na 2 lata (k. 203). Ostatecznie, pozwany (...) uznał roszczenie powódek z tytułu zadośćuczynienia po śmierci najbliższego członka rodziny w wysokości 30.000,00 zł, odszkodowania z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej w kwocie po 25.000,00 zł, rentę w kwocie po 768,00 zł miesięcznie (k. 29 – 31). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, złożonych dokumentów, opinii sądowo-psychologicznej dotyczącej małoletniej O. O. (1) (k. 539 - 547), zeznań świadków: M. J. (k. 531 – 532, płyta CD z e-protokołem – k. 537), L. T. (k. 532 – 533, płyta CD z e-protokołem – k. 537), K. F. (k. 533 – 534, płyta CD z e-protokołem – k. 537), a także przedstawiciela ustawowego małoletnich - M. O. (k. 564, płyta CD z e-protokołem k. 565). Sąd dał wiarę dokumentom załączonym do akt sprawy, albowiem nie wzbudziły one wątpliwości. Nie były one kwestionowane przez stronę pozwaną. Wobec faktu przyznania i wypłacenia zadośćuczynienia, renty oraz odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej na rzecz powódek przez stronę pozwaną uznać należy, że okoliczności sprawy, jak również kwestia odpowiedzialności gwarancyjnej za skutki przedmiotowego wypadku była w tej sprawie między stronami bezsporna. Zdaniem Sądu zeznania przesłuchanych w sprawie świadków zasługiwały na obdarzenie ich przymiotem wiarygodności, ponieważ świadkowie ci w sposób rzeczowy opisali silną relację, jaka łączyła powódki z tragicznie zmarłym ojcem oraz negatywne następstwa związane z jego śmiercią. Przedstawiony przez nich opis więzi powódek ze zmarłym był zbieżny z zeznaniami ich przedstawicielki ustawowej oraz z przeprowadzoną w sprawie opinią biegłego. Zeznania te były logiczne, spójne i chronologiczne, wzajemnie się uzupełniały. Oceniając osobowe źródła dowodowe Sąd doszedł do przekonania, że świadkowie nie wyolbrzymiali ogromu cierpień doznanych przez powódki w wyniku utraty najbliższego członka rodziny. Wskazać należy, że w zeznaniach przewijał się wspólny motyw odnoszący się do więzi między powódkami i zmarłym, ich bliskości, bardzo dobrego kontaktu i pomocy. Zeznania korespondowały też ze zgromadzonymi w sprawie dowodami z dokumentów, a w zakresie związanym ze stanem emocjonalnym powódek oraz więziami łączącymi je ze zmarłym, znajdowały pełne oparcie w treści opinii biegłej. Strona pozwana nie podważyła skutecznie i nie przeciwstawiła powołanym osobowym źródłom dowodowym innych środków dowodowych. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd w trybie art. 302 § 2 k.p.c. ograniczył dowód z przesłuchania stron, do przesłuchania przedstawicielki ustawowej powódek – ich matki M. O. . Pozwana natomiast jest spółką akcyjną, firmą ubezpieczeniową. W ocenie Sądu, przeprowadzenie dowodu z przesłuchania przedstawiciela strony pozwanej byłoby niecelowe i nie wnosiło niczego istotnego do sprawy. Przypomnieć należy, że pozwana zajęła stanowisko w przedmiotowej sprawie, w sposób wyczerpujący przedstawiła swoje racje i dołączyła do akt dowody w postaci dokumentów, na podstawie których Sąd również ustalił stan faktyczny sprawy. W przedmiotowej sprawie przeprowadzono dowód z opinii biegłego sądowego z dziedziny psychologii na okoliczność ustalenia jaki był charakter i rozmiar ujemnych następstw śmierci P. O. w sferze psychicznej powódek, stopień ich nasilenia, czas trwania i wpływ tego stanu na osłabienie energii życiowej powódek; czy została zerwana więź emocjonalna i rodzinna łącząca powódki z P. O. , a jeśli tak to jakie są tego skutki w sferze psychicznej powódek; czy na skutek śmierci ojca małoletnie mają szansę na odpowiednie i normalne dorastanie jak ma to miejsce w pełnej rodzinie, gdzie dzieci posiadają ojca; czy wychowanie i życie powódek w rodzinie będzie miało silny wpływ na rozwój emocjonalny powódek i ich przygotowanie do przyszłego samodzielnego, dorosłego życia; czy brak osobistych i regularnych kontaktów powódek z obojgiem rodziców oraz brak związków emocjonalnych z nimi może skutkować w przyszłości izolacją społeczną, biernością, osamotnieniem czy zachwianiem sfer psychicznych; czy wychowanie w rodzinie niepełnej, pozbawionej ojca, w przypadku powódek może być czynnikiem generującym poważne trudności w ukształtowaniu ich cech osobowości. Sporządzona opinia była wnikliwa i rzeczowa, zgodna z zakresem tez postanowienia dowodowego. Wnioski zawarte w opinii poparte były szczegółową analizą zachowania powódek, analizą akt sprawy, badaniem starszego dziecka O. O. (1) i korelowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Małoletnia I. O. została wykluczona z badania psychologicznego z powodu zbyt młodego wieku oraz negatywnego wpływu, jaki badanie mogłoby na nią mieć. Biegła zastosowała adekwatne metody badawcze i sformułowała nie budzące zastrzeżeń wnioski. Ponadto, opinia nie była kwestionowana przez strony postępowania. Sąd zważył, co następuje. Zgodnie z art. 435 § 1 k.c. w związku z art. 436 k.c. , samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego środka, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Odpowiedzialność (...) względem powódek wynika z art. 822 k.c. Według tego przepisu, zakład ubezpieczeń, z którym została zawarta umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na której rzecz została zawarta umowa ubezpieczenia. Zgodnie z § 4 powyższego przepisu, uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. Ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu ( art. 35 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych ). W tej sprawie pozwana nie kwestionowała swojej odpowiedzialności za skutki wypadku z 25 listopada 2015 r., w konsekwencji którego zginął P. O. . Ostatecznie zakwestionowała wysokość żądania powódek, ponad kwoty wypłacone w procesie likwidacji szkody. W ocenie Sądu, wszystkie zgłoszone przez powódki roszczenia zasługiwały na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało odnieść się do roszczenia o zapłatę renty na podstawie art. 446 § 2 k.c. Małoletnie powódki, jako dzieci zmarłego znajdują się w kręgu podmiotów uprawnionych do tzw. renty obligatoryjnej, która ma charakter odszkodowawczy. Renta ta ma za zadanie wynagrodzić szkodę przyszłą polegającą na utracie żywiciela. Jak wynika z akt sprawy, zmarły P. O. był jedynym żywicielem rodziny i nie zostało wykazane, aby stan ten miał ulec zmianie. Gdyby nie tragiczna śmierć, nadal spełniałby swój obowiązek związany z ponoszeniem kosztów utrzymania i wychowania córek jeszcze przez długi czas, przynajmniej do czasu ich usamodzielnienia się. Przypomnieć należy, że w chwili śmierci ojca, małoletnia O. miała 9 lat, a małoletnia I. zaledwie 2 lata. Zatem, roszczenie alimentacyjne wobec małoletnich byłoby nadal aktualne na gruncie art. 60 k.r.o. , 128 k.r.o. i następne. Wyznacznikami do obliczania wysokości renty były potrzeby małoletnich oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zmarłego przez czas trwania prawdopodobnego obowiązku alimentacyjnego, przy czym nie wymaga się, w przeciwieństwie do k.r.o. , aby potrzeby małoletnich były jedynie usprawiedliwione. Mogą one obejmować wszystkie potrzeby dzieci zaspokajane przez zmarłego, których zostały one pozbawione w wyniku jego śmierci. Chodzi o hipotetyczną wysokość świadczeń alimentacyjnych, ponieważ muszą być brane właśnie przyszłe zarobki zmarłego, uwzględniające jego realne możliwości awansu, podwyżek, posiadane kwalifikacje, doświadczenie, fachowość. Ponadto, przy szacowaniu renty uwzględnia się zarobki netto zobowiązanego do alimentacji (vide wyrok SN z 28 lipca 2005 r., V CK 31/05, wyrok SN z 20 stycznia 2004 r., II CK 360/02. W realiach tej sprawy, na podstawie wszystkich zgromadzonych dowodów, Sąd przyjął, że miesięczny dochód netto uzyskiwany przez zmarłego P. O. wynosił ok. 10.000,00 zł. Zmarły stale podnosił swoje kwalifikacje zawodowe, uczestniczył w kursach, miał bogate doświadczenie zawodowe. W przyszłości mógł osiągnąć jeszcze wyższe zarobki. Po przeliczeniu dochodu uzyskiwanego z wynagrodzenia zmarłego za pracę na każdego członka rodziny przypadało ok. 2.500,00 zł. Poziom życia rodziny i dzieci był wysoki. Wyjeżdżały one na zagraniczne wakacje, rodzice czynili nakłady związane z ich utrzymaniem i wychowaniem, zapewniali komfortowe warunki mieszkaniowe, modernizowali dom, zapewniali rozrywkę. Małoletnie obecnie uzyskują rentę rodziną w wysokości ok. 600,00 zł, zatem dla wyrównania ich poziomu życia sprzed śmierci ojca brakuje ok. 1.500,00 zł. Pozwany w procesie likwidacyjnym przyznał powódkom po 732,00 zł miesięcznie tytułem renty, dlatego należało zasądzić na ich rzecz żądane 768,00 zł, aby osiągnąć łącznie brakującą kwotę 1.500,00 zł. W ocenie Sądu, kwota ta nie jest wygórowana, odpowiada potrzebom małoletnich, prowadzi do zaspokojenia nie tylko „usprawiedliwionych” potrzeb, lecz wszelkich. Jednocześnie prowadzi do naprawienia szkody, uwzględniając, że łącznie dziewczynki mogły liczyć na to, że wydatki na ich utrzymanie ponoszone będą na poziomie ok. 2.500 zł. Po przyznaniu dodatkowej kwoty z tytułu renty, żądanej w niniejszym postępowaniu, zaspokojenie ich potrzeb na poziomie ok. 2.100 zł miesięcznie niewątpliwie mieści się w odszkodowawczym charakterze renty obligatoryjnej. Kolejnym żądaniem powódek, do którego należało się odnieść było odszkodowanie za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej oparte na art. 446 § 3 k.c. Polega ono nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, ale obejmuje także przyszłe szkody majątkowe, często nieuchwytne lub trudne do obliczenia, niemniej prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej (wyrok SN z dnia 2 grudnia 2009 r., I CSK 149/09, LEX nr 607232). Pogorszenie sytuacji życiowej polega również na utracie rzeczywistej możliwości uzyskania stabilnych warunków życiowych oraz ich realnego polepszenia (wyrok SA w Katowicach z 28 marca 2013r., I ACa 20/13, opubl. w LEX nr 1294773) . Znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c. , obejmuje zatem zarówno niekorzystne zmiany bezpośrednio w sytuacji materialnej najbliższych członków rodziny zmarłego, jak też zmiany w sferze ich dóbr niematerialnych, które rzutują na sytuację materialną, np. utratę oczekiwanego wsparcia na przyszłość i związane z tym osłabienie aktywności życiowej oraz motywacji do przezwyciężania trudności życia codziennego. Określając wysokość odszkodowania przyznanego najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej z powodu wypadku zawinionego przez inną osobę, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, Sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę różnicę między stanem, w jakim znaleźli się członkowie rodziny zmarłego po jego śmierci, a przewidywanym stanem materialnym, gdyby zmarły żył. W tej sprawie należy zatem zauważyć, że małoletnie powódki po śmierci ojca zostały pozbawione pomocy z jego strony. Zmarły w chwili śmierci był młodym człowiekiem, wiodło mu się w życiu zawodowym i rodzinnym. Był w stanie samodzielnie utrzymać całą rodzinę, miał szansę na jeszcze lepsze zarobki. Oczywistym jest, że powódki mogły oczekiwać na możliwość wsparcia ich przez ojca w przyszłości, zapewnienia im dobrych warunków do życia oraz startu w przyszłość. Wiek powódek w chwili śmierci ich ojca pozwala przypuszczać, że inwestowałby w ich rozwój, rozwijał talenty, zapewniał edukację na wysokim poziomie, finansował zajęcia pozalekcyjne. Małoletnie miały też szansę na poznanie świata, zwiedzanie innych krajów, tak jak miało to miejsce za życia P. O. , kiedy rodzina podróżowała za granicę na wakacje. Matka powódek nie jest w stanie zapewnić im swoimi staraniami takiego poziomu życia, jaki istniał i istniałby, gdyby P. O. nadal żył. W konsekwencji porównując sytuację życiową powódek przed, jak i po feralnym zdarzeniu (i to nie tylko w aspekcie czystko ekonomicznym) nie sposób stwierdzić, że w ich przypadku nie doszło do znacznego pogorszenia ich sytuacji życiowej, dlatego zasadnym jest przyznanie stosownego odszkodowania, znacznie wyższego niż to, które uzyskały w postępowaniu likwidującym szkodę od strony pozwanej. Niewątpliwie żądane kwoty po 10.000,00 zł na rzecz każdej z nich, mając na uwadze już przyznane od ubezpieczyciela środki pieniężne w wysokości po 25.000,00 zł, nie były wygórowane, mając na uwadze okoliczności sprawy. Podkreślenia wymaga, że również strona pozwana nie miała żadnych wątpliwości, że powódkom należy się odszkodowanie za znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. W ocenie Sądu wskazana powyżej kwota jest stosowna do aktualnej i przyszłej sytuacji powódek, doznanego przez nie uszczerbku i jest dla nich odczuwalna. Uwzględnia nie tylko znaczne pogorszenie obecnej sytuacji materialnej powódek, ale też utratę realnej możliwości na polepszenie warunków życia w przyszłości (vide wyrok SN z 25 listopada 2010 r., I CSK 702/09). Na koniec należało odnieść się do żądania powódek o przyznanie zadośćuczynienia, dochodzonego na zasadzie art. 446 § 4 k.c. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu, Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Roszczenie oparte na tym przepisie jest rodzajowo i normatywnie odmienne od roszczenia zmierzającego do naprawienia szkody majątkowej, opartego na treści art. 446 § 3 k.c. Zadośćuczynienie przewidziane w art. 446 § 4 k.c. nie jest zależne od pogorszenia sytuacji życiowej osoby bliskiej w wyniku śmierci bezpośrednio poszkodowanego, lecz ma charakter całościowy i powinno stanowić rekompensatę pieniężną za całą doznaną przez poszkodowanego krzywdę. W tym kontekście krzywda jest ujmowana jako cierpienie fizyczne (ból i inne dolegliwości) oraz psychiczne (np. ujemne odczucia przeżywane w związku z utratą osoby bliskiej, (np. osamotnienie, tęsknota, brak troski, opieki). Na rozmiar krzywdy podlegającej naprawieniu przez zadośćuczynienie mają wpływ przede wszystkim: wstrząs psychiczny i cierpienia moralne wywołane śmiercią osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki po jej śmierci, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, rola w rodzinie pełniona przez osobę zmarłą, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem śmierci osoby bliskiej, stopień, w jakim pokrzywdzony będzie umiał odnaleźć się w nowej rzeczywistości i zdolność do jej zaakceptowania, wiek zarówno zmarłego, jak i pokrzywdzonego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2014 r., IV CSK 374/13) . Pojęcie „sumy odpowiedniej” nie jest wprawdzie zdefiniowane, w judykaturze wskazane są jednak kryteria jakimi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Określenie wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę powinno się opierać na obiektywnych i sprawdzalnych kryteriach, należy kierować się jego celami i charakterem, przy uwzględnieniu indywidualnej sytuacji poszkodowanego. Przyznana suma pieniężna tytułem zadośćuczynienia powinna być utrzymana w rozsądnych granicach i dostosowana do aktualnych stosunków majątkowych w społeczeństwie, kraju, w którym mieszka poszkodowany. Najbliższym punktem odniesienia powinien być poziom życia osoby, której zadośćuczynienie przysługuje, gdyż jej stopa życiowa rzutować będzie na rodzaj wydatków konsumpcyjnych mogących zrównoważyć doznane cierpienie (wyrok SN z dnia 29 maja 2008r. II CSK 78/08) . Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, że zmarły P. O. zamieszkiwał wspólnie z żoną i dziećmi, pozostawał z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Wzajemne relacje między zmarłym i powódkami z natury rzeczy charakteryzowały się bardzo silną więzią emocjonalną. Małoletnie zostały półsierotami w bardzo młodym wieku. Najstarsza z córek miała zaledwie 9 lat. Obie były w wieku, który wymagał wzmożonej atencji zarówno matki i ojca, ich zaangażowania w opiekę i pielęgnację nad dziewczynkami. Istotne jest, że w tak młodym wieku kształtują się relacje z rodzicami, zacieśniają się więzi pomiędzy nimi. W prawidłowo funkcjonujących rodzinach, posiadanie obojga rodziców daje dzieciom poczucie bezpieczeństwa, spokoju, szansę na normalny rozwój i prawidłowe kształtowanie się ich postaw, osobowości. Naturalną konsekwencją zerwania tego rodzaju więzi jest więc ból, cierpienie i poczucie krzywdy, lęk, brak spokoju i bezpieczeństwa. W rozpoznawanej sprawie krzywda jest tym bardziej dotkliwa, że śmierć nastąpiła nagle i dotknęła małe dzieci, które bardzo potrzebowały ojca. Zmarły miał bliskie relacje z dziećmi, angażował się w opiekę nad nimi, poświęcał im każdą wolną chwilę, uczestniczył w uroczystościach szkolnych i rodzinnych, które dotyczyły małoletnich. Zapewniał córkom bezpieczne środowisko, pełne miłości i akceptacji dla nich. Jego relacje z dziećmi były na tyle silne, że o zmarłym ojcu mówi i pamięta do dziś małoletnie I. , która w chwili tego tragicznego wypadku miała zaledwie 2 lata. Powyższa okoliczność została wskazana przez przesłuchiwanych w sprawie świadków. Podobne wnioski płyną z przeprowadzonej opinii biegłego psychologa. Śmierć P. O. miała bezpośredni wpływ na pogorszenie stanu psychicznego małoletnich powódek. Materiał dowodowy wskazuje, że po śmierci ojca, do tej pory nie mogą się otrząsnąć z tej tragedii. Żałoba powódek trwa nadal, często wspominają ojca, tęsknią za nim. Smutek pojawia się zwłaszcza podczas uroczystości szkolnych i rodzinnych, gdzie brak ojca jest dla nich dotkliwie odczuwalny. Trudno jest znieść dziewczynkom widok ojców odbierających inne dzieci ze szkoły, czy też na imprezach szkolnych gdzie dzieciom towarzyszą oboje rodzice, wspierają je podczas występów, kibicują, pomagają w pracach szkolnych. Dzieci odreagowują takie sytuacje w domu płaczem. Zwłaszcza w przypadku O. O. (1) , śmierć ojca miała wysoce negatywny wpływ na jej psychikę. Małoletnia wymaga terapii psychiatrycznej, nieadekwatnie reaguje w sytuacjach ją stresujących. Nieprawidłowo kontroluje emocje. U obu dziewczynek pojawił się wzmożony lęk związany z potencjalną utratą matki. Małoletnie niechętnie znoszą rozstanie z matką, niepokoją się jak wyjdzie na zakupy do sklepu, chcą jak najszybszego jej powrotu do domu. Dzieci boją się też spać same, w nocy towarzyszy im matka. Jeśli małoletnie nie przejdą prawidłowo okresu żałoby, może to mieć wpływ w przyszłości na ich izolacje społeczną, bierność, osamotnienie, zachwianie sfer psychicznych. Skutki śmierci ojca, rozciągać się będą na całe życie powódek i mogą powodować osłabienie ich aktywności życiowej oraz motywacji do przezwyciężania trudności życia codziennego. Mając na uwadze kompensacyjny charakter zadośćuczynienia należało wziąć pod uwagę trwałe skutki w postaci braku szczególnie bliskiej osoby, która troszczyła się i która była zawsze pomocna powódkom. Obecnie są one pozbawione cieszeniem się posiadania pełnej rodziny, ojca. W ocenie Sądu, zadośćuczynienie pieniężne, choć w części może zrekompensować krzywdę za naruszenie prawa do życia w rodzinie i ból spowodowany utratą najbliższej osoby. Jest to rzecz niewymierna, mająca złagodzić cierpienie, lecz w sposób oczywisty nie zastąpi osoby zmarłego rodzica. Zginęła osoba, na której powódki mogły zawsze polegać i oczekiwać od niej pomocy przez wiele następnych lat. Mając na uwadze zgodne funkcjonowanie w rodzinie, można przypuszczać, że takiego wsparcia poszkodowany udzieliłby im w razie konieczności, tak jak działo się to do czasu wypadku. Więzi rodzinne łączące powódki ze zmarłym były bardzo bliskie i znajdowały swój wyraz w codziennych, intensywnych i wielowymiarowych kontaktach. Powódki zostały pozbawione poczucia bliskości, miłości, przywiązania. W ocenie Sądu zasądzona kwota po 170.000,00 zł, mając na uwadze kwoty, które już zostały wypłacone tytułem zadośćuczynienia w postępowaniu likwidacyjnym, jest adekwatna do bólu i cierpienia poniesionego przez powódki. Nie ulega wątpliwości, że krzywda wywołana śmiercią ojca w przypadku tak silnie związanej ze sobą rodziny, jest jedną z najbardziej dotkliwych, z uwagi na rodzaj i siłę więzów rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie krzywda jest tym bardziej dotkliwa, że śmierć ta nastąpiła nagle i nieoczekiwanie, w wypadku komunikacyjnym i dotknęła osobę, która stanowiła duże oparcie dla powódek. Zasądzone kwoty spełniają swój kompensacyjny charakter, nie są także nadmiernie wygórowane i odpowiadają poczuciu sprawiedliwości, a nadto nie prowadzą do nieuzasadnionego wzbogacenia w majątku powódek. Zdaniem Sądu, kwoty przyznane powódkom w toku postępowania likwidacyjnego były niewspółmiernie niskie w odniesieniu do doznanego cierpienia i straty. Biorąc pod uwagę również stan zamożności społeczeństwa, miejsce zamieszkania członków rodziny zmarłego i panujące na ich terenie stosunki finansowe oraz majątkowe, a także poziom życia powódek, stwierdzić należało, że kwoty te nie są nadmierne. Stanowią one odpowiednie do rozmiaru ich cierpień, odczuwalne finansowo sumy, które w odczuciu przeciętnego członka społeczeństwa nie są wygórowane, jednocześnie jednak właściwie zadośćuczynią rozmiarowi krzywdy oraz cierpieniom związanym ze stratą najbliższej dla nich osoby. Sąd zasądził na rzecz powodów odsetki ustawowe od powyższych kwot zadośćuczynienia oraz odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w oparciu o art. 481 § 1 k.c. Biorąc pod uwagę treść wyroku Sądu Najwyższego z 18 lutego 2010 r. w sprawie II CSK 434/09, w którym stwierdził: „jest zasadą, że zarówno odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie za krzywdę stają się wymagalne po wezwaniu ubezpieczyciela przez poszkodowanego (pokrzywdzonego) do spełnienia świadczenia odszkodowawczego ( art. 455 § 1 k.c. ), od tej chwili biegnie termin do odsetek za opóźnienie”. Wobec tego zasadnym było żądanie odsetek z tytułu opóźnienia od 25 lutego 2016 r., tj. od dnia, w którym miało nastąpić spełnienie świadczenia przez pozwanego. Z dniem tym pozwany pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia na rzecz powoda. Sąd przyznał zatem odsetki zgodnie z żądaniem powódek uznając, że w tej dacie możliwe była ocena wielkości szkody i jej następstw. Orzeczenie o kosztach postępowania Sąd wydał na podstawie art. 98 k.p.c. , ustalając, że koszty procesu ponosi w całości pozwany jako przegrywający spór. Na koszty procesu składały się poniesione przez powódki opłaty od pozwu w wysokości po 4.000,00 zł każda, a także koszty zastępstwa procesowego w wysokości po 5.400,00 zł wynikające z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 83 u.k.s.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. nakazał pobrać od pozwanego 700,00 zł tytułem nieopłaconych kosztów sądowych na wynagrodzenie biegłego, które zostały tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa.