I ACa 1065/13

Sygn. akt I ACa 1065/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Staniszewska Sędziowie: SA Jan Futro SA Jacek Nowicki (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Sylwia Stefańska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa A. O. (1) przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. , E. W. i A. I. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt XII C 929/10 I. zmienia zaskarżony wyrok: 1. w punkcie 2 i 3 w ten sposób, że: a. zasądza solidarnie od pozwanych (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. i E. W. na rzecz powoda A. O. (1) kwotę 192.389,80 zł (sto dziewięćdziesiąt dwa tysiące trzysta osiemdziesiąt dziewięć złotych 80/100) wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14 października 2010r. do dnia zapłaty, b. nadto oddala powództwo co do kwoty 52.854,62 złotych z ustawowymi odsetkami od tej kwoty wobec pozwanych (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. i E. W. i w całości wobec pozwanego A. I. , 2. w punkcie 4 w ten sposób, że: a. zasądza solidarnie od pozwanych (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. i E. W. na rzecz powoda kwotę 38.675,34 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, b. zasądza od powoda na rzecz pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. kwotę 5.404,08 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, c. zasądza od powoda na rzecz pozwanej E. W. kwotę 4.752 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, d. zasądza od powoda na rzecz pozwanego A. I. kwotę 7.200 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, e. nakazuje ściągnąć od pozwanych (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. i E. W. kwoty po 510,46 złotych tytułem nie uiszczonych kosztów opinii biegłego, II. oddala apelacje pozwanych (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. i E. W. w pozostałym zakresie, III. kosztami postępowania apelacyjnego obciąża strony stosunkowo i z tego tytułu: 1. zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w (...) z siedzibą w W. na rzecz powoda kwotę 5400 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, 2. zasądza od pozwanej E. W. na rzecz powoda kwotę 5400 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, 3. zasądza od powoda na rzecz pozwanego A. I. kwotę 17.663 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. /-/SSA J.Nowicki /-/ SSA E.Staniszewska /-/ SSA J.Futro Sygn. akt I ACa 1065/13 UZASADNIENIE Powód A. O. (1) ostatecznie wniósł o zasądzenie: 1) od pozwanego 1 (...) SA w likwidacji w W. – po zwalo- ryzowaniu – kwoty 6.476.600 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego (zwrotu ceny sprzedaży nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) . J. W. (...) , a na wypadek nieuwzględnienia należności w wysokości zwaloryzowanej kwoty 1.400.000 zł z ustawowymi odsetkami od 24 kwietnia 2010 roku oraz kwoty 1.419.872 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego (zwrotu ceny sprzedaży nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) / (...) ) z ustawowymi odsetkami od 24 kwietnia 2010 roku; 2) solidarnie od pozwanego 1 (...) SA w likwidacji w W. , pozwanej 2 E. W. i pozwanego 3 A. I. kwoty 960.393,42 zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu pozwanym; a nadto kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Wyrokiem z 5 kwietnia 2013 roku Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powoda: - w punkcie 1 od pozwanego (...) SA w likwidacji w W. kwotę 2.820.840 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia za obie nieruchomości z ustawowymi odsetkami od 24 kwietnia 2010 roku; - w punkcie 2 od pozwanych (...) SA w likwidacji w W. , E. W. i A. I. solidarnie kwotę 245.244,42 zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od 14 października 2010 roku; - w punkcie 3 oddalił powództwo w pozostałym zakresie; - w punkcie 4 rozstrzygnął o kosztach procesu w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. W wyniku wyboru przez pozwaną E. W. ofert powoda, przed pozwanym notariuszem A. I. zostały zawarte dwie umowy sprzedaży nieruchomości. Pierwsza umowa została zawarta w dniu 29 lipca 2004 roku i na jej podstawie, powód kupił od pozwanego (...) SA nieruchomość położoną w P. przy ul. (...) . J. W. (dawnej ul. (...) ) za cenę 1.400.000 zł. Powód poniósł koszty powyższego aktu notarialnego w łącznej kwocie 48.957,52 zł, w tym podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 28.000 zł. Do aktu notarialnego likwidator spółki przedłożyła m.in. protokół sporządzony w dniu 17 maja 2004 roku z dokonania przeglądu ofert kupna gruntów, będących własnością spółki. Na podstawie wyżej wymienionej umowy powód w dniu 21 października 2004 roku został ujawniony w księdze wieczystej nr (...) jako właściciel nieruchomości. Druga umowa została zawarta w dniu 10 listopada 2004 roku i na jej podstawie powód nabył od pozwanego (...) SA nieruchomość położoną w P. przy ul. (...) (...) za cenę 1.500.000 zł. Powód poniósł koszty powyższego aktu notarialnego w łącznej kwocie 5.274,80 zł, w tym podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 30.000 zł. Do aktu notarialnego likwidator spółki przedłożyła między innymi protokół z 14 października 2004 roku z dokonania przeglądu ofert kupna nieruchomości, będącej własnością spółki. Na podstawie wyżej wymienionej umowy powód został ujawniony w księdze wieczystej nr (...) jako właściciel nieruchomości. Decyzją z 28 maja 2007 roku naczelnik Urzędu Skarbowego P. w P. wymierzył pozwanemu (...) SA domiar podatku dochodzonego od osób prawnych za 2004 rok w wysokości 412.174 zł wskazując, że powyższe nieruchomości zostały zbyte powodowi po cenach znacząco zaniżonych. Prawomocnym wyrokiem z 27 lutego 2009 roku Sąd Rejonowy w spawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt I C 1078/08) nakazał – dla nieruchomości położonej przy ul. (...) . J (...) – wykreślić z działu II wpis dotyczący własności powoda i w to miejsce wpisać jako właściciela pozwanego (...) SA w likwidacji. Tak samo prawomocnym wyrokiem z 12 lutego 2009 roku Sąd Rejonowy w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. I C 1301/08) nakazał dla nieruchomości położonej przy ul. (...) (...) – wykreślić z działu wpis dotyczący własności powoda i w to miejsce wpisać jako właściciela pozwanego (...) SA w likwidacji. W obu sprawach przesłanką rozstrzygnięć była nieważność umów notarialnych sprzedaży nieruchomości. Mianowicie, sprzedaż nieruchomości nie nastąpiła w drodze licytacji publicznej, natomiast dla sprzedaży z wolnej ręki jest wymagana uchwała walnego zgromadzenia, a bezspornie uchwały nie było ( art. 468 § 1 ksh ). Powód od dnia nabycia nieruchomości położonej przy ul. (...) . J. W. (...) do chwili obecnej korzysta z tej nieruchomości i czerpie dochody z wynajmu pomieszczeń znajdujących się na nieruchomości. Natomiast od nabycia drugiej nieruchomości położonej przy ul. (...) / (...) nigdy nie był jej posiadaczem, ponieważ cały czas jest ona w posiadaniu Komendy Policji. Z tytułu podatku od nieruchomości położonej przy ul. (...) (...) w okresie od 2005 roku do 12 lutego 2009 roku powód uiścił łącznie kwotę 4.637,80 zł, natomiast z tytułu podatku od nieruchomości znajdującej się przy ul. (...) . J. W. (...) za ten sam okres uiścił kwotę 39.678,30 zł. Mając tak ustalony stan faktyczny, Sąd Okręgowy uznał, że świadczenie uiszczone przez powoda tytułem ceny sprzedaży nieruchomości w wykonaniu nieważnych umów jest świadczeniem nienależnym ( art. 410 § 1 kc w zw. z art. 405 k.c. ). Umowy sprzedaży nieruchomości zostały uznane za nieważne w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W związku z powyższym odpadł obowiązek świadczenia ze strony powoda, któremu należy się zwrot zapłaconej ceny sprzedaży. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie zaszły żadne okoliczności świadczące o istotnej zmianie siły nabywczej pieniądza od momentu zawarcia nieważnych umów sprzedaży, a uwzględnienie żądania pozwu na podstawie art. 358 1 § 3 kc prowadziłoby do nieuzasadnionego wzbogacenia powoda kosztem pozwanego. Dodatkowo Sąd podniósł, że uiszczona przez powoda cena za nieruchomość położoną przy ul. (...) . J. W. (...) nie odpowiadała jej wartości rynkowej, albowiem była znacznie zaniżona. Tym samym świadczenia powoda i pozwanego (...) SA od samego początku nie były ekwiwalentne. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, że nie było podstaw do zwaloryzowania kwoty 1.400.000 zł stanowiącej cenę za nieruchomość znajdującą się przy ul. (...) . J. W. (...) Chybiony okazał się także, zdaniem Sądu pierwszej instancji, zarzut przedawnienia roszczenia, ponieważ do roszczenia powoda ma zastosowanie ogólny, 10 – letni termin przedawnienia, którego bieg rozpoczął się od daty wyroków uznających umowy za nieważne. W tej sytuacji Sąd zasądził od pozwanego (...) SA na rzecz powoda kwotę 2.819.872 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia z ustawowymi odsetkami od 24 kwietnia 2010 roku. Odnosząc się natomiast do żądania zasądzenia odszkodowania w kwocie 960.393,42 zł solidarnie od pozwanych (...) SA , E. W. i A. I. Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności zauważył, że odpowiedzialność pozwanego (...) SA jest uzależniona od odpowiedzialności likwidatora spółki (...) . Zgodnie bowiem z art. 416 kc osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu. Pozwana E. W. nie dochowała procedury przewidzianej w art. 468 § 1 ksh w zakresie sprzedaży nieruchomości, ponieważ ich sprzedaż nie nastąpiła w trybie licytacji publicznej. Zgodnie zaś z art. 483 § 2 ksh likwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności, co uzasadnia zwiększone oczekiwania w zakresie umiejętności, wiedzy, skrupulatności, rzetelności i zdolności przewidywania. Naruszeniem wymaganej staranności i sumienności jest wykonywanie obowiązków likwidatora w sytuacji braku odpowiedniego wykształcenia lub doświadczenia potrzebnego do pełnienia funkcji likwidatora. Pozwana E. W. nie mogła zasłaniać się brakiem wiedzy prawnej i brakiem świadomości co do sprzeczności zastosowanej procedury z przepisami prawa i tylko powierzenie obowiązku sprzedaży nieruchomości profesjonalnemu podmiotowi mogło zwolnić pozwaną z odpowiedzialności. Uznając winę pozwanej E. W. Sąd uznał jednocześnie odpowiedzialność pozwanego B. na podstawie art. 416 kc , za działania wynikające z jej zaniedbań. Z kolei co do odpowiedzialności pozwanego notariusza A. I. Sąd pierwszej instancji stwierdził, powołując się na art. 415 kc w zw. z art. 49 i art. 80 § 2 ustawy z 14 lutego 1991 prawo o notariacie (Dz.U. z 2008 roku nr 189 poz. 1158 ze zm.), że notariusz jako osoba zaufania publicznego, która jest gwarantem wiarygodności i prawidłowości dokonywanych przez niego czynności, podczas sporządzania aktu notarialnego powinna powziąć wątpliwości co do spełnienia wszystkich wymogów przewidzianych prawem przez E. W. przy sprzedaży nieruchomości. Dopuszczenie do zawarcia umowy sprzecznej z prawem to jest z art. 468 § 1 ksh stanowi bezprawne zachowanie notariusza. W dacie sporządzania aktów notarialnych istniały poważne wątpliwości co do interpretacji pojęcia „publiczna licytacja” i wyboru właściwego trybu postępowania, co powinno wzbudzić w pozwanym wątpliwości co do zgodności sporządzanej czynności notarialnej z interesem stron. Powinien co najmniej pouczyć strony o braku zachowania odpowiedniego trybu postępowania przez likwidatora, tymczasem – jak sam zeznał – nie miał żadnych wątpliwości. Między zachowaniem notariusza, a powstałą szkodą istniej adekwatny związek przyczynowy ( art. 361 § 1 kc ). Uznając odpowiedzialność cywilną pozwanych, Sąd Okręgowy dokonał oceny wysokości odszkodowania. I tak, zdaniem Sądu zasadne jest żądanie zasądzenia – od pozwanego (...) SA – kosztów zabezpieczenia w kwocie 968 zł, a od wszystkich pozwanych solidarnie zwrotu kosztów procesu w sprawie o sygnaturze I C 1301/08 toczącej się przed Sądem Rejonowym o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, kosztów aktów notarialnych w wysokości 103.232,32, w tym podatku od czynności cywilnoprawnych, kosztów doradztwa prawnego w kwocie 17.568 zł w obu sprawach toczących się przed Sądem Rejonowym (sygn. I C 1078/08 i I C 1301/08) i równowartości podatku od nieruchomości w wysokości 44.316,10 zł. Razem jest to suma 245.244,42 zł. Sąd Okręgowy nie uwzględnił natomiast żądania zasądzenia kwoty 691.427 zł tytułem utraconego dochodu w postaci zysku jaki powód mógłby osiągnąć, gdyby umieścił uzyskaną z tytułu ceny za nieruchomości należność na lokacie bankowej (...) S.A. w okresie od 29 lipca 2004 roku do 31 sierpnia 2010 roku. Od powyższego wyroku apelację złożyli wszyscy pozwani. Pozwany (...) S.A. w apelacji z 28 maja 2013 roku zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, to jest art. 416 kc poprzez jego błędna interpretację i art. 39 § 1 kc poprzez jego niezastosowanie. Nadto pozwany podniósł zarzut potrącenia swojej wierzytelności w kwocie 3.628.316 zł z zasądzoną od niego kwotą 2.820.840 zł. Na przedstawioną do potrącenia kwotę 3.628.316 zł składa się wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z obu nieruchomości (1.035.620 zł + 1.320.696 zł) oraz pobrane pożytki, których powód nie zużył (1.272.000 zł). Wskazując na powyższe, pozwany (...) S.A. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa względem niego oraz zasądzenie kosztów procesu za obie instancje. Pozwana 2 E. W. w apelacji z 29 maja 2013 roku zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, to jest art. 415 kc w zw. z art. 483 § 2 ksh i art. 468 § 1 i § 2 ksh poprzez błędne ich zastosowanie, a także naruszenie przepisów prawa procesowego, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 233 kpc w zw. z art. 227 kpc . Wskazując na powyższe pozwana wniosła o zmianę wyroku w zakresie pkt. 2 i oddalenie powództwa wobec niej oraz w zakresie pkt. 4 co do kosztów procesu, a nadto o zasądzenie kosztów procesu w instancji odwoławczej. Pozwany 3 A. I. w apelacji z 10 maja 2013 roku zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, to jest art. 415 kc w zw. z art. 49 i art. 80 § 2 i § 3 ustawy z 14 lutego 1991 roku prawo o notariacie poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz art. 361 § 1 i 2 kc w zw. z art. 1 ust. 1 pkt. 1 lit. a ustawy z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Nadto zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 227 kpc w zw. z art. 233 § 1 kpc i art. 244 § 1 kpc co mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Wskazując na powyższe pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. 2 i oddalenie powództwa wobec niego oraz w zakresie pkt. 4 co do kosztów procesu, a nadto o zasądzenie kosztów procesu w instancji odwoławczej. Powód wniósł o oddalenie wszystkich apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: 1. Apelacje częściowo okazały się zasadne. Powództwo obejmowało dwa roszczenia. Pierwsze tytułem zwrotu ceny na skutek uznania za nieważne dwóch umów sprzedaży nieruchomości w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W tym wypadku Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego (...) S.A. kwotę 2.820.840 zł z ustawowymi odsetkami od 24 kwietnia 2010 roku (punkt 1 wyroku). Drugie roszczenie, to roszczenie odszkodowawcze z tytułu czynu niedozwolonego, skierowane przeciwko wszystkim pozwanym: (...) S.A. (zbywcy nieruchomości), E. W. (likwidatorowi spółki akcyjnej) i A. I. (notariuszowi), który sporządzał akty notarialne. Z tego tytułu Sąd pierwszej instancji zasądził kwotę 245.244,42 zł z ustawowymi odsetkami od 14 października 2010 roku. Na tę sumę składają się: 103.232 zł – koszty związane z zawarciem umów notarialnych, w tym podatek od czynności cywilnoprawnych, 80.128 zł – koszty procesu zasądzone od powoda w sprawie I C 1301/08 o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, 44.316,10 zł – podatek od nieruchomości, 17.568 zł – koszty doradztwa prawnego w sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. 2. Pozwany (...) S.A. w apelacji i w piśmie procesowym z 11 czerwca 2013 roku precyzującym zakres zaskarżenia, nie zakwestionował zasadności rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 zaskarżonego wyroku, zgłosił natomiast zarzut potrącenia na kwotę 3.628.316 zł. Zatem jedynie dla porządku przypomnieć trzeba, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że świadczenie uiszczone przez powoda tytułem ceny sprzedaży obu nieruchomości jest świadczeniem nienależnym, ponieważ obie umowy sprzedaży nieruchomości z 29 lipca 2004 roku i z 10 listopada 2004 roku zostały uznane przez Sąd Rejonowy w sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym za nieważne. Uznanie nieważności umów było przesłanką rozstrzygnięć zawartych w prawomocnych wyrokach z 12 lutego 2009 roku i 27 lutego 2009 roku, zgodnie z którymi Sąd Rejonowy usunął niezgodności między rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości a stanem ujawnionym w księgach wieczystych i nakazał wykreślenie w dziale II ksiąg wieczystych powoda A. O. (1) jako właściciela i wpisanie w jego miejsce pozwanego (...) S.A. Żądanie zwrotu ceny w świetle art. 410 § 2 kc w zw. z art. 405 kc nie budzi wątpliwości. Zgodnie z art. 410 § 2 kc świadczenie jest nienależne między innymi w wypadku, gdy czynność prawna zobowiązującą do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Odnosząc się do zarzutu potrącenia wierzytelności zasądzonej w punkcie 1 zaskarżonego wyroku, przede wszystkim należy podnieść, że obejmuje ona: 1) wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przy ul. (...) . J. W. (...) za okres od 29 lipca 2004 roku do 31 maja 2013 roku (1.035.620 zł), zwrot pożytków uzyskanych z powyższej nieruchomości przez powoda, których nie zużył, równowartość tych, które zużył oraz równowartość tych, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał za okres od 29 lipca 2004 roku do 31 maja 2013 roku (1.272.000 zł) oraz 2) wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przy ul. (...) (...) za okres od 1 grudnia 2004 roku do 31 maja 2013 roku (660.348 zł), zwrot pożytków, których powód nie zużył, równowartość tych które zużył oraz równowartość tych, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał za okres od 1 grudnia 2004 roku do 31 maja 2013 roku (660.348 zł). Na rozprawie apelacyjnej w dniu 8 stycznia 2014 roku pełnomocnik powoda podniósł, że oświadczenie o potrąceniu zostało zgłoszone w piśmie procesowym (apelacji), którego powód nie otrzymał, a on nie jest upoważniony w zakresie czynności materialnoprawnych. Z kolei pełnomocnik pozwanego wskazał, że powód mógł się zapoznać z oświadczeniem o potrąceniu złożonym w apelacji. Należy odróżnić oświadczenie o potrąceniu, które jest czynnością materialnoprawną od zarzutu potrącenia, które jest czynnością procesową. W toku postępowania sądowego obie czynności mogą być dokonane jednocześnie i tak jest w niniejszej sprawie. Pozwany (...) S.A. nie złożył wcześniej oświadczenia o potrąceniu i nie powołuje się na fakt dokonania potrącenia w innym czasie. Oświadczenie o potrąceniu jako czynność materialnoprawna, połączona z zarzutem potrącenia, może być dokonana w każdej fazie postępowania sądowego. Sam zarzut potrącenia jako czynność procesowa, polegająca na powołaniu się na pewien fakt i wynikające z niego skutki prawne, podlega natomiast normom postępowania określającym do kiedy dane fakty mogą być przytaczane. W niniejszej sprawie nie ma jednak potrzeby dalszego rozwijania tego wątku, ponieważ istotne jest to, czy oświadczenie o potrąceniu zostało skutecznie złożone powodowi. Potrącenie następuje przez jednostronną czynność prawną. Jest to oświadczenie woli prawnokształtujące, które wymaga złożenia wierzycielowi wzajemnemu ( art. 449 kc ). Wywołuje skutek z chwilą dojścia do niego w taki sposób, że mógł się zapoznać z jego treścią ( art. 61 zd. 1 kc ). Skoro zaś oświadczenie o potrąceniu może wywrzeć skutek dopiero z chwilą dojścia do adresata – w niniejszej sprawie powoda – to zawarte w apelacji pozwanego (...) S.A. oświadczenie o potrąceniu doręczone jedynie nieumocowanemu do jego przyjęcia pełnomocnikowi procesowemu powoda, nie może być ocenione jako skuteczne. Treść art. 91 kpc nie daje bowiem podstaw do przypisania takiemu pełnomocnikowi prawa przyjmowania w imieniu mocodawcy materialnoprawnych oświadczeń kształtujących (wyrok SN z 7 marca 2013 roku, II CSK 476/12 Lex 1314394; wyrok SN z 12 października 2007 roku, V CSK 171/07, Lex 485894). Apelacja pozwanego (...) S.A. została doręczona pełnomocnikowi powoda – radcy prawnemu P. S. w dniu 11 czerwca 2013 roku (k. 1418 – zwrotne potwierdzenie odbioru). Pozwany nie wykazał, że pismo zawierające oświadczenie o potrąceniu, zostało doręczone powodowi i że mógł on się zapoznać z jego treścią ( art. 61 zd. 1 kc ). Ustawowy zakres pełnomocnictwa procesowego wskazany w art. 91 kpc określa jednocześnie zakres umocowania pełnomocnika procesowego i jego uprawnień, które dotyczą wyłącznie działań o charakterze procesowym, nie daje natomiast pełnomocnikowi umocowania do ingerencji w materialno prawne stosunki, w jakich pozostaje mocodawca, a w szczególności nie upoważnia do kształtowania jego sytuacji prawnej poza procesem. Pełnomocnik procesowy nie jest więc pełnomocnikiem, jaki po myśli art. 95 kc , mógłby zastąpić powoda w skutecznym zapoznaniu się z oświadczeniem zawartym w apelacji. W rezultacie pełnomocnikowi powoda należało odmówić uprawnień adresata oświadczenia o potrąceniu. Reasumując apelacja pozwanego (...) S.A. w zakresie w jakim zaskarża punkt 1 wyroku jest bezzasadna, a oświadczenie o potrąceniu jest bezskuteczne. 3. W punkcie 2 zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji zasądził odszkodowanie z tytułu czynu niedozwolonego w kwocie 245.244,42 zł. Wszyscy pozwani zakwestionowali samą zasadę odpowiedzialności oraz wysokość odszkodowania. Oczywiście chybiony jest zarzut pozwanego (...) S.A. naruszenia przepisu art. 416 kc poprzez jego błędna interpretację i art. 39 kc poprzez jego niezastosowanie. Zgodnie z przepisem art. 416 kc osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu. Przepis ten jest konsekwencją przyjętej w polskim prawie teorii organów, której normatywny wyraz zawiera art. 38 kc w myśl którego osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. Po otwarciu likwidacji spółki akcyjnej przestaje działać zarząd i w jego miejscu działa likwidator ( art. 462 i 463 ksh ). Likwidator jest organem spółki na czas postępowania likwidacyjnego. Nie budzi zatem wątpliwości, że pozwana E. W. ustanowiona przez sąd likwidatorem, dokonując sprzedaży nieruchomości w ramach czynności likwidacyjnych, działała jako organ pozwanego (...) S.A. ( art. 39 § 1 kc ). Nie ma też żadnych podstaw aby przyjąć, że dokonując sprzedaży nieruchomości przekroczyła zakres umocowania ( art. 39 § 1 kc ). Pozwana E. W. działała w granicach swych uprawnień przysługujących jej z racji wykonywanej funkcji i w granicach swoich kompetencji. Określa je przepis art. 468 ksh , który stanowi, że likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek. Nowe interesy mogą podejmować tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku. Nieruchomości mogą być zbywane w drodze publicznej licytacji, z wolnej ręki – jedynie na mocy uchwały walnego zgromadzenia i po cenie nie niższej od uchwalonej przez zgromadzenie. Czynności sprzedaży nieruchomości dokonywane przez pozwaną nie wykraczały poza zakres czynności likwidacyjnych i mieściły się w celu likwidacji. Natomiast zupełnie inną rzeczą jest prawidłowość dokonywanych czynności. Pozwana sprzedając nieruchomość działała w przekonaniu, że sprzedaż odbywa się w ramach publicznej licytacji, a nie z wolnej ręki, do której wymagana jest uchwała walnego zgromadzenia. Brak uchwały nie oznacza, że doszło do przekroczenia kompetencji jako likwidatora spółki. Działanie organu osoby prawnej w granicach umocowania ( art. 39 § 1 kc ) nie przesądza jednak o odpowiedzialności cywilnej osoby prawnej, ponieważ przesłanką odpowiedzialności jest zawinione działanie organu, w tym wypadku likwidatora spółki, powstanie szkody i adekwatny związek przyczynowy pomiędzy szkodą a działaniem sprawcy. Sąd Rejonowy uznał umowy sprzedaży nieruchomości za nieważne, ponieważ sprzedaż nie nastąpiła w trybie „publicznej licytacji” ( art. 468 § 1 ksh ). Określenie: „publiczna licytacja” nie zostało zdefiniowane w Kodeksie spółek handlowych . Jest to pojęcie nieostre i wśród komentatorów były rozbieżności, jak należy je rozumieć (szczegółowo omawia tę kwestię pozwana E. W. w apelacji). Ostatecznie uznano, że pojęcie „publiczna licytacja”, o której mowa w art. 468 § 1 zd. 3 ksh , oznacza aukcję lub przetarg w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego ( art. 70 1 – 70 5 kc ). W niniejszej sprawie sprzedaż nastąpiła poprzez dwukrotne ogłoszenia w Gazecie (...) i (...) , po czym pozwana dokonała wyboru ofert, które uznała za najbardziej korzystne. Z wyboru ofert likwidator spółki sporządziła protokoły. To, iż poglądy w kwestii rozumienia pojęcia „publiczna licytacja” były rozbieżne, nie zwalniało pozwanej z obowiązku sprzedaży nieruchomości zgodnej z prawem. Wina w rozumieniu art. 415 kc jest także winą nieumyślną, która ma miejsce wtedy, gdy określony podmiot prawa cywilnego na skutek niezachowania staranności wymaganej w danych okolicznościach wyrządza szkodę. Do przypisania winy wystarcza najlżejszy stopień nieumyślności. Zgodnie z art.483 § 2 ksh członek zarządu, rady nadzorczej oraz likwidator, powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności. W tej sytuacji rację ma Sąd Okręgowy, że od pozwanej E. W. należało oczekiwać podwyższonej wiedzy, rzetelności, umiejętności, zapobiegliwości przy wykonywaniu swoich obowiązków. Pozwana jak trafnie podkreślił Sąd Okręgowy nie mogła skutecznie bronić się brakiem odpowiedniego wykształcenia lub doświadczenia potrzebnego do wykonywania funkcji likwidatora spółki akcyjnej. Co więcej, brak odpowiedniego wykształcenia i doświadczenia należało zakwalifikować jako naruszenie wymaganej staranności i sumienności. Pozwana powinna w tej sytuacji złożyć do sądu wniosek o jej odwołanie z funkcji likwidatora, jeżeli nie dysponowała odpowiednimi umiejętnościami. Staranność wymagana w art. 483 § 2 ksh jest szczególną starannością, to jest taką, jakiej oczekuje się od osoby, która prowadzi działalność zawodowo, a więc na wyższym poziomie niż przeciętny. W tej sytuacji, zastosowanie niewłaściwego trybu sprzedaży obciąża pozwaną, nawet jeżeli były wątpliwości, który jest prawidłowy. Przepisy o aukcji i przetargu obowiązują od 2003 roku ( art. 70 1 – 70 5 kc ) i zgodnie z obiektywnym miernikiem staranności, skoro najszerzej spełniają warunki publicznej sprzedaży, powinny znaleźć zastosowanie. Pozwana E. W. w apelacji najwięcej uwagi poświeciła analizie pojęcia „publiczna licytacja”, a w szczególności jakie były poglądy komentatorów na ten temat i jakiej podlegały ewolucji. Nie kwestionując istnienia różnych stanowisk w tej materii, obowiązkiem pozwanej było przeprowadzenie sprzedaży w taki sposób, aby nie było możliwości jej podważenia. Temu obowiązkowi pozwana nie sprostała. Reasumując, wina pozwanej E. W. uzasadnia nie tylko jej odpowiedzialność, ale także przesądza o odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego (...) S.A. ( art. 416 w zw. z art. 415 kc ). Natomiast zasadna jest apelacja pozwanego A. I. , notariusza, kwestionująca jego odpowiedzialność odszkodowawczą. Zdaniem Sądu Okręgowego, dopuszczenie do zawarcia umowy sprzecznej z prawem przesądza o bezprawnym zachowaniu pozwanego. W dacie sporządzenia aktów notarialnych istniały bowiem poważne wątpliwości co do interpretacji pojęcia „publiczna licytacja”, co powinno w pozwanym wzbudzić wątpliwości co do zgodności sporządzanej czynności z interesem stron. W rezultacie dochowując należytej staranności winien co najmniej pouczyć strony o konsekwencjach braku zachowania odpowiedniego trybu postępowania. Zgodnie z art. 49 ustawy z 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie (Dz.U. tj. z 2008 nr 189 poz. 1158 ze zm.) w zw. z art. 415 kc notariusz ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu czynności notarialnych na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym z uwzględnieniem szczególnej staranności, do jakiej jest obowiązany przy wykonywaniu tych czynności. Z kolei w myśl art. 80 § 1 przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne. Wreszcie na podstawie art. 81 notariusz odmówi dokonania czynności prawnej sprzecznej z prawem. Co do staranności zawodowej notariusza, to odwołanie się w wyżej wymienionym przepisie do „szczególnej staranności” nic nie wyjaśnia, ponieważ nie jest to staranność ani większa ani mniejsza od ogólnie przyjmowanego obiektywnego wzorca wymaganej staranności dla danego zawodu ( A. O. , Prawo o notariacie , Komentarz, Część 1 , L. N. , W. , 2011, s. 490). Jest to staranność zawodowa wyznaczona zakresem powinności notariusza. W związku z powyższym powstaje pytanie, jaki był zakres powinności pozwanego, a w szczególności, czy miał obowiązek sprawdzać prawidłowość podejmowanych przez E. W. czynności przy sprzedaży nieruchomości. Zdaniem Sądu Apelacyjnego pozwany nie miał takiego obowiązku. Przepisy nie obligują notariusza do badania czy organ spółki podjął właściwe działania przed sporządzeniem aktu notarialnego np. czy przetarg był przeprowadzony prawidłowo. W ocenie Sądu Apelacyjnego wymagałoby to podjęcia dodatkowych czynności, ponieważ żeby sprawdzić czy rzeczywiście nie było uchybień, nie wystarczy zapoznanie się z dokumentami przedłożonymi przy sporządzeniu aktu notarialnego. W niniejszej sprawie pozwany dysponował protokołami z wyboru ofert i na tej podstawie nie sposób było ocenić, czy zostały spełnione warunki publicznej licytacji. Notariusza obciążają uchybienia, które powinny być dla niego widoczne bez szczególnego, specjalnego badania (A. Oleszko. Prawo o notariacie, Komentarz, s. 494). Gdyby uznać, że notariusz ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą, bo nie dostrzegł braków bądź uchybień i postępowanie przetargowe bądź jakiekolwiek inne postępowanie w przedmiocie sprzedaży nieruchomości nie spełniało koniecznych warunków, byłaby to odpowiedzialność zbyt daleko idąca. Kwestia rozbieżności stanowisk w przedmiocie pojęcia „publiczna licytacja” ma charakter drugorzędny, chociaż nie jest całkowicie bez znaczenia. Brak jednoznacznych reguł postępowania mógł spowodować, że notariusz uznał, iż zostały spełnione warunki publicznej licytacji. W tej sytuacji nie można mu czynić zarzutu, że nie pouczył stron umów o ewentualnych sutkach pominięcia przetargu. Nie można też zakładać, że skoro czynność prawna okazała się nieważna to tym samym istnieje wina notariusza. Nieważność umowy nie przesądza o winie pozwanego. W tym stanie rzeczy, zaskarżony wyrok w części zasądzającej odszkodowanie od pozwanego A. I. należało zmienić i powództwo wobec niego oddalić. 4. Zasądzone odszkodowanie stanowi kwotę 245.244,42 zł. Suma 103. 232,32 zł to koszty czynności notarialnych, w tym oprócz taksy notarialnej i opłaty sądowej za wpis własności, podatek od czynności cywilnoprawnych. W obu umowach podatek to łącznie kwota 58.000 zł (28.000 zł + 30.000 zł). Wbrew zarzutom skarżących, powód nie mógł żądać zwrotu podatku. Podstawą zapłaty podatku jest ustawa z 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. tj. 2010 nr 101 poz. 649 ze zm.). Podatek od czynności cywilnoprawnych zapłacony od bezwzględnie nieważnej czynności cywilnoprawnej – jako nienależnie zapłacony – stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku ordynacja podatkowa (Dz.U. tj. z 1997 nr 137 poz. 926 ze zm). Zgodnie z art. 73 § 1 pkt. 2 ordynacji podatkowej nadpłata powstaje z dniem pobrania przez płatnika podatku nienależnego. Wysokość nadpłaty określa organ podatkowy na podstawie art. 74 a) ordynacji podatkowej na wniosek podatnika. Zgodnie zaś z art. 79 § 2 ordynacji podatkowej prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Ponieważ w myśl art. 70 ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, a wyroki Sądu Rejonowego o wydanie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym stały się prawomocne w marcu 2010 roku, termin do złożenia wniosku już upłynął. Płatność podatku przypadała w 2004 roku, a zatem zobowiązanie podatkowe przedawniło się z końcem 2009 roku. Wygaśnięcie prawa do żądania stwierdzenia nadpłaty na mocy art. 79 § 1 pkt. 1 lit. a ordynacji podatkowej powoduje, że nie jest możliwe dochodzenie zwrotu nadpłaty, której istnienie prawnie nie stwierdzono (wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2006 roku, I SA/Kr 728/05, Lex 308251). W tej sytuacji nie było podstaw do zwrotu nadpłaty z przyczyn niezależnych od powoda i dlatego zapłacony podatek stanowi element szkody, łącznie z pozostałymi kosztami notarialnymi. Kwota 80.128 zł stanowi opłatę sądową zasądzoną od powoda na rzecz (...) S.A. wyrokiem Sądu Rejonowego z 12 lutego 2009 roku I C 1301/08 w sprawie o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Jest to szkoda, którą powód poniósł na skutek stwierdzenia nieważności umowy. Z kolei kwota 4.637.80 zł stanowi podatek od nieruchomości przy ul. (...) (...) której powód nigdy nie był posiadaczem. Nieruchomość, co jest bezsporne jest cały czas w posiadaniu Komendy Policji (k. 696 – zeznania powoda). Powód zapłacił podatek od nieruchomości w łącznej kwocie 4.637,80 zł (k. 368 – 373). Ponieważ powód nie był w posiadaniu nieruchomości, zapłacony przez niego podatek stanowi szkodę. Natomiast nie jest szkodą podatek od nieruchomości położonej przy ul. (...) . J. W. (...) , ponieważ powód od zakupu nieruchomości aż do chwili obecnej jest w posiadaniu nieruchomości (pobiera pożytki) jako posiadacz samoistny przynajmniej do prawomocnego zakończenia postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawny. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 nr 200 poz. 1683 ze zm.) jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. W tej sytuacji podatku od nieruchomości nie można traktować jako szkody w majątku powoda. Jest to kwota 39.678,30 zł. Wreszcie w zakresie kosztów doradztwa, należało je obniżyć do kwoty 3.600 zł + 792 zł VAT (4.392 zł), tytułem doradztwa w sprawie I C 1078/08. W tej sprawie należne koszty doradztwa wynoszą wyżej wymienioną kwotę. Natomiast w drugiej sprawie o sygnaturze I C 1301.08 koszty doradztwa mieszczą się w zasądzonej na rzecz powoda kwocie 80.128 zł. Reasumując wysokość odszkodowania należało obniżyć do kwoty 192.389,80 zł (103.232 zł + 80.128 zł + 4.637,80 zł + 4.392 zł). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 386 § 1 kpc należało orzec jak w sentencji wyroku. Co do kosztów zasądzonych w punkcie 4 a wyroku, to powód wygrał sprawę w 34%. Ponieważ powód poniósł koszty w kwocie 113.751 zł (100.000 zł – opłata od pozwu, 6.500 zł – zaliczka na biegłego, 7.251 zł – koszty zastępstwa procesowego), a koszty pozwanego (...) SA to kwota 8.188 zł i pozwanej E. W. kwota 7.200 zł, pozwani zwracają powodowi kwotę 38.675,34 zł. Z kolei koszty zasądzone w punktach 4 b i c to koszty zastępstwa procesowego, przy czym pozwanej E. W. proporcjonalnie do wyniku sporu. Natomiast koszty w postępowaniu apelacyjnym obejmują koszty zastępstwa procesowego (pkt. III 1 i 2) od pozwanych (...) SA : E. W. , których apelacje prawie w całości nie zostały uwzględnione, natomiast od powoda na rzecz pozwanego A. I. zasądzono kwotę 17.663 zł obejmująca opłatę od apelacji (12.263 zł) i wynagrodzenie radcowskie (5.400 zł). /-/J. Nowicki /-/ E. Staniszewska /-/ J. Futro