I ACA 1041/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowodowie L. O. i K. O. domagali się od swojego syna, T. O., zobowiązania go do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na nich własności gospodarstwa rolnego, które wcześniej mu darowali. Jako podstawę odwołania darowizny wskazali rażącą niewdzięczność pozwanego i jego żony. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił powództwo, uznając, że pozwany nie posiadał legitymacji biernej do złożenia oświadczenia woli, ponieważ nieruchomość weszła w skład wspólności majątkowej małżeńskiej T. O. i R. K. (1), a następnie została darowana ich małoletniemu synowi K. O. (2) przed doręczeniem pozwu. Sąd Apelacyjny w Katowicach podzielił to stanowisko. Zauważono, że pozwany T. O. nie był już jedynym właścicielem nieruchomości w momencie wniesienia pozwu, gdyż na mocy umowy z 7 lutego 2013 roku darował ją wraz z żoną swojemu synowi K. O. (2). Ponieważ K. O. (2) nabył nieruchomość przed doręczeniem pozwu, nie miał zastosowania art. 192 k.p.c. (przejście praw i obowiązków stron na inną osobę w toku sprawy). Sąd Apelacyjny podkreślił, że oświadczenie woli o przeniesieniu własności może złożyć jedynie właściciel nieruchomości, a pozwany nim już nie był. Chybione były również zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405, 407 k.c.) i odwołaniu darowizny (art. 898 k.c.), ponieważ obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny w takiej sytuacji przechodzi na osobę trzecią, która nieodpłatnie nabyła korzyść. W tym przypadku byłby to K. O. (2). Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów jako bezzasadną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaUstalenie, że brak legitymacji biernej pozwanego, który przestał być właścicielem przed doręczeniem pozwu, jest podstawą do oddalenia powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w związku z odwołaniem darowizny. Podkreślenie przejścia obowiązku zwrotu na kolejnego nabywcę.
Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie nieruchomość rolna stała się majątkiem wspólnym małżonków, a następnie została darowana synowi.
Zagadnienia prawne (4)
Czy pozwany, który przestał być właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem darowizny, posiada legitymację bierną do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu jej własności na rzecz darczyńców w związku z odwołaniem darowizny z powodu rażącej niewdzięczności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pozwany nie posiada legitymacji biernej, ponieważ nie jest już właścicielem nieruchomości, a obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny lub jego równowartości przeszedł na obecnego właściciela.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pozwany T. O. nie był już właścicielem nieruchomości w momencie doręczenia mu pozwu, gdyż wcześniej darował ją swojemu synowi K. O. (2). Zgodnie z przepisami, oświadczenie woli o przeniesieniu własności może złożyć jedynie aktualny właściciel. W przypadku nieodpłatnego rozporządzenia przedmiotem darowizny na rzecz osoby trzeciej, obowiązek zwrotu przechodzi na tę osobę.
Czy rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej na przedmiot darowizny, a następnie darowanie tej nieruchomości synowi przez małżonków, stanowi przeszkodę do uwzględnienia powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w związku z odwołaniem darowizny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stanowi to przeszkodę, ponieważ pozwany T. O. nie był już jedynym właścicielem nieruchomości, a obowiązek zwrotu przeszedł na jego syna.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że po rozszerzeniu wspólności majątkowej, nieruchomość stała się majątkiem wspólnym T. O. i R. K. (1). Następnie, przed doręczeniem pozwu, została ona darowana ich synowi K. O. (2). W takiej sytuacji, nawet gdyby istniały podstawy do odwołania darowizny, obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny spoczywałby na K. O. (2), a nie na T. O.
Czy sąd powinien z urzędu badać ważność czynności prawnej (rozszerzenia wspólności majątkowej i kolejnej darowizny) w sytuacji, gdy strona nie podniosła zarzutu nieważności?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powinien badać ważność czynności prawnej, jeśli ma ona wpływ na wynik sprawy, jednak w tym przypadku nie zmieniłoby to rozstrzygnięcia z powodu braku legitymacji biernej pozwanego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny przyznał, że sąd powinien badać ważność czynności prawnych z urzędu. Jednakże, nawet gdyby uznał umowy za nieważne, to z uwagi na fakt, że pozwany nie był już właścicielem nieruchomości, powództwo i tak musiałoby zostać oddalone z powodu braku legitymacji biernej.
Czy rażąca niewdzięczność pozwanego wobec darczyńców uzasadnia odwołanie darowizny?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd pierwszej instancji uznał, że zachowanie pozwanego wyczerpuje znamiona rażącej niewdzięczności, jednak nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie z powodu braku legitymacji biernej pozwanego.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji szczegółowo opisał zachowania pozwanego i jego żony, które uznał za rażącą niewdzięczność (np. wzywanie policji, zamykanie bramy, negatywny stosunek żony). Mimo ustalenia tej przesłanki, powództwo zostało oddalone z innych przyczyn proceduralnych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. O. | osoba_fizyczna | powód |
| K. O. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| T. O. | osoba_fizyczna | pozwany |
| R. K. (1) | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania (żona pozwanego) |
| K. O. (2) | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania (syn pozwanych) |
| T. K. | osoba_fizyczna | pełnomocnik z urzędu |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 898 § 1
Kodeks cywilny
Określa przesłanki odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności.
Pomocnicze
k.c. art. 898 § 2
Kodeks cywilny
Stanowi, że zwrot przedmiotu darowizny następuje stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Reguluje kwestię bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 407
Kodeks cywilny
Określa odpowiedzialność osoby trzeciej w przypadku bezpłatnego rozporządzenia korzyścią.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
k.p.c. art. 192 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje przejście praw i obowiązków stron na inną osobę w toku sprawy.
k.p.c. art. 72 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Definiuje współuczestnictwo konieczne.
k.p.c. art. 194 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy dopozwania innego podmiotu.
k.p.c. art. 84 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przypozwania.
k.p.c. art. 84 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy przypozwania.
k.r.o. art. 31
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej.
k.r.o. art. 47
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy umownej wspólności majątkowej małżeńskiej.
Dz.U. z 2002r., nr 123, poz. 1058 ze zm. art. 29 § 1
Ustawa Prawo o adwokaturze
Dotyczy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Dz.U. z 2002r., nr 163, poz. 1348 ze zm.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
Określa stawki opłat za czynności adwokackie i koszty nieopłaconej pomocy prawnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pozwany przestał być właścicielem nieruchomości przed doręczeniem pozwu. • Obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny przeszedł na obecnego właściciela (syna pozwanych). • Brak legitymacji biernej pozwanego.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu i odwołaniu darowizny wobec pozwanego. • Nieważność czynności prawnych rozszerzających wspólność i kolejnej darowizny. • Rażąca niewdzięczność pozwanego jako podstawa odwołania darowizny.
Godne uwagi sformułowania
pozwanemu brak jest legitymacji biernej • pozwany przed doręczeniem mu odpisu pozwu przestał być właścicielem nieruchomości • w sytuacji nieodpłatnego rozporządzenia przez obdarowanego przedmiotem darowizny na rzecz osoby trzeciej, to na tę osobę przechodzi obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny w razie skutecznego jej odwołania
Skład orzekający
Ewa Jastrzębska
przewodniczący-sprawozdawca
Lucyna Świderska-Pilis
sędzia
Aneta Pieczyrak-Pisulińska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak legitymacji biernej pozwanego, który przestał być właścicielem przed doręczeniem pozwu, jest podstawą do oddalenia powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w związku z odwołaniem darowizny. Podkreślenie przejścia obowiązku zwrotu na kolejnego nabywcę."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie nieruchomość rolna stała się majątkiem wspólnym małżonków, a następnie została darowana synowi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak złożone mogą być kwestie własności i odpowiedzialności w przypadku darowizn, zwłaszcza gdy w grę wchodzi wspólność majątkowa małżeńska i kolejne rozporządzenia nieruchomością. Pokazuje praktyczne znaczenie legitymacji procesowej.
“Darowizna odwołana, ale syn nie musi oddawać – dlaczego?”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.