GSK 58/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA dotyczący weryfikacji pochodzenia towarów i zastosowania obniżonej stawki celnej, uznając błędną wykładnię przepisów Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego przez sąd niższej instancji.
Sprawa dotyczyła zastosowania obniżonej stawki celnej (0%) do importowanej odzieży z Niemiec, opartej na deklaracji pochodzenia. Niemieckie władze celne zakwestionowały pochodzenie towaru, co skutkowało naliczeniem cła według stawki autonomicznej (60%). WSA uchylił decyzję organów celnych, uznając, że Układ Europejski ma rangę podustawową i polskie organy celne nie są związane ustaleniami zagranicznych władz celnych, jeśli są sprzeczne z polskim prawem. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że Układ Europejski, jako umowa ratyfikowana za zgodą ustawową, ma pierwszeństwo przed ustawami w razie kolizji, a sąd niższej instancji błędnie zinterpretował art. 32 Protokołu Nr 4 UE.
Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) dotyczyła importu używanej odzieży z Niemiec, dla której importer domagał się zastosowania obniżonej stawki celnej (0%) na podstawie deklaracji pochodzenia. Niemieckie władze celne, w odpowiedzi na wniosek polskich władz o weryfikację, poinformowały o niesłusznym wystawieniu deklaracji pochodzenia, co skutkowało naliczeniem cła według stawki autonomicznej (60%). Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Lublinie uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł, przyjmując, że Układ Europejski, jako umowa ratyfikowana bez uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, ma rangę aktu podustawowego. Sąd uznał, że polskie organy celne są związane ustaleniami zagranicznych władz celnych tylko wtedy, gdy nie są sprzeczne z polską ustawą, a lakoniczna korespondencja między służbami celnymi nie pozwalała na jednoznaczne ustalenie pochodzenia towaru. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną Dyrektora Izby Celnej, uchylił wyrok WSA. Sąd podkreślił, że Układ Europejski, ratyfikowany za zgodą ustawową, ma pierwszeństwo przed ustawami w razie kolizji. NSA uznał, że sąd niższej instancji błędnie zinterpretował art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, który reguluje zasady weryfikacji dowodu pochodzenia towaru. Sąd wskazał, że polski Kodeks celny również przesądza o pierwszeństwie umów międzynarodowych nad przepisami krajowymi w przypadku rozbieżności. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Układ Europejski, jako umowa międzynarodowa ratyfikowana za zgodą wyrażoną w ustawie, ma pierwszeństwo przed ustawami krajowymi w razie kolizji ich postanowień.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA błędnie zakwalifikował Układ Europejski jako akt podustawowy. Ratyfikacja za zgodą ustawową (art. 241 ust. 1 Konstytucji RP) nadaje umowie pierwszeństwo przed ustawami w razie sprzeczności, co jest zgodne z zasadą przestrzegania prawa międzynarodowego (art. 9 Konstytucji RP) i potwierdzone przez polskiego ustawodawcę w art. 2 § 2 Kodeksu celnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
U.E. art. 32 § ust. 1, 3, 5, 6
Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony
Reguluje weryfikację dowodów pochodzenia towaru przez władze celne kraju eksportera i rolę władz kraju importu w ocenie wyników tej weryfikacji.
p.s.a. art. 185 § par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
Kodeks celny art. 2 § § 2
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny
W razie zbiegu unormowań kodeksowych z regulacjami umów międzynarodowych, pierwszeństwo mają umowy międzynarodowe.
p.s.a. art. 203 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
Pomocnicze
U.E. art. 117
Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony
Protokoły 1-7 i załączniki stanowią integralną część Układu.
U.E. art. 33
Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony
Różnicuje spory między władzami celnymi a spory między importerem a władzami celnymi kraju importu.
Konstytucja RP art. 87 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 89 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 91 § ust. 1, 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Umowy międzynarodowe ratyfikowane za zgodą ustawową mają pierwszeństwo przed ustawami w razie kolizji.
Konstytucja RP art. 241 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ratyfikacja umów międzynarodowych wymaga zgody wyrażonej w ustawie dla umów dotyczących m.in. wolności, praw i obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji.
p.s.a. art. 183 § par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
Kodeks celny art. 13 § § 3 pkt 4
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny
Obniżone stawki celne mogą wynikać z umów z innymi krajami, w tym UE, dla towarów pochodzących z tych państw.
Kodeks celny art. 20 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny
Warunki uzyskiwania pochodzenia towarów i sposoby dokumentowania są określone według reguł preferencyjnego pochodzenia zawartych w umowach międzynarodowych.
o.p. art. 120
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 121 § § 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
p.s.a. art. 191
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 4 lipca 1992 r. o ratyfikacji Układu Europejskiego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Układ Europejski, jako umowa ratyfikowana za zgodą ustawową, ma pierwszeństwo przed ustawami krajowymi w razie kolizji. Sąd niższej instancji błędnie zinterpretował art. 32 Protokołu Nr 4 U.E. dotyczący weryfikacji pochodzenia towaru. Polski Kodeks celny potwierdza pierwszeństwo umów międzynarodowych nad przepisami krajowymi w przypadku rozbieżności.
Odrzucone argumenty
Układ Europejski ma rangę aktu podustawowego i nie ma pierwszeństwa przed ustawami krajowymi. Polskie organy celne nie są związane ustaleniami zagranicznych władz celnych, jeśli są sprzeczne z polskim prawem. Zarzut naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej w postępowaniu sądowym.
Godne uwagi sformułowania
Układ Europejski jako umowa ratyfikowana lecz bez uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, nie posiada mocy prawnej równej ustawie i jakkolwiek jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, to mieści się na poziomie aktu podustawowego. Polskie organy celne są związane ustaleniami dokonanymi przez właściwe organy kraju eksportera tylko w takim przypadku, gdy ustalenia te nie są sprzeczne z ustawą obowiązującą w Polsce. Nie można bowiem naruszyć w danej sprawie konkretnego przepisu prawa materialnego w ten sposób, że równocześnie: został źle zinterpretowany, źle zastosowany i wreszcie nie zastosowany w ogóle. Tego rodzaju umowy mają konstytucyjnie zagwarantowane pierwszeństwo na wypadek kolizji z ustawami a zatem pogląd prawny zawarty w zaskarżonym wyroku, iż postanowienia Układu Europejskiego wraz ze stanowiącymi integralną jego część załącznikami i protokołami ( art. 117 U.E.) posiadają w systemie prawa rangę odpowiadającą aktom podustawowym, uznać należy za nietrafny. Już z tego unormowania wynika, że w razie zbiegu unormowań kodeksowych z regulacjami zawartymi w innych aktach prawnych, w tym w umowach międzynarodowych pierwszeństwo mają te ostatnie a zatem to ustawodawca krajowy przesądził o takim sposobie usuwania ewentualnych rozbieżności.
Skład orzekający
Józef Waksmundzki
przewodniczący
Maria Myślińska
członek
Urszula Raczkiewicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie pierwszeństwa umów międzynarodowych ratyfikowanych za zgodą ustawową nad ustawami krajowymi w polskim porządku prawnym, a także interpretacja zasad weryfikacji pochodzenia towarów w kontekście stosowania preferencyjnych stawek celnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy okresu przedakcesyjnego i specyfiki stosowania Układu Europejskiego. Obecnie przepisy UE mają bezpośrednie zastosowanie i pierwszeństwo.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia hierarchii źródeł prawa i interpretacji umów międzynarodowych, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej w obszarze prawa celnego i handlu międzynarodowego.
“Umowy międzynarodowe ponad ustawami? NSA rozstrzyga spór o cło i pochodzenie towarów.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyGSK 58/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2004-04-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Józef Waksmundzki /przewodniczący/
Maria Myślińska
Urszula Raczkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ
Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Waksmundzki, Sędziowie NSA Maria Myślińska, Urszula Raczkiewicz (spr.), Protokolant Justyna Chindelewicz, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 20 listopada 2002 r. sygn. akt I SA/Lu 262/02 w sprawie ze skargi C. O. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła: 1. Zaskarżony wyrok uchyla. 2. Zasądza od C. O. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej kwotę 1315 (jeden tysiąc trzysta piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
GSK 58/04
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 20 listopada 2002 r. sygn. akt I SA/Lu 262/02 uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 lutego 2002 r. Nr [...] w sprawie wymiaru cła.
W uzasadnieniu wyroku Sąd, przyjmując ustalenia faktyczne organów celnych za prawidłowe stwierdził, że na podstawie dokumentów SAD E13 Nr: [...] z dnia 3marca 1999 r., [...] z dnia 17 marca 1999 r., [...] z dnia 7 lipca 1999 r., [...] z dnia 22 września 1999 r. zgłoszona została przez Czesława Olszewskiego do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym importowana z Niemiec używana odzież
Towar ten zaklasyfikowano do kodu PCN 63 09 0000 i ze względu na zamieszczoną na załączonych do SAD fakturach z dnia 1 marca 1999 r., 15 marca 1999 r., 5 lipca 1999 r., 20 września 1999 r. deklarację o niemieckim pochodzeniu towaru w rozumieniu postanowień Układu Europejskiego, zastosowano obniżoną stawkę celną, wynoszącą 0 %.
Pismem z dnia 11 maja 2001 r. nr [...] niemieckie władze celne, w odpowiedzi na wystąpienie polskich władz celnych o weryfikację znajdujących się na fakturach deklaracji o pochodzeniu towaru, poinformowały, że po sprawdzaniu pochodzenia towarów objętych wyżej wymienionymi fakturami wystawionymi przez eksportera – firmę M. B. z Heibronn stwierdzono, że deklaracje pochodzenia odzieży wystawiono niesłusznie, gdyż objęte fakturami towary nie są towarami "ze źródła pochodzenia" w sensie umowy Unia Europejska – Polska.
Biorąc powyższe pod uwagę, Dyrektor Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej decyzjami z dnia 18 lipca 2001 r. Nr: [...] uznał wymienione na wstępie zgłoszenia celne za nieprawidłowe i określił kwoty długu celnego wg stawki celnej autonomicznej 60% ,wynikającej z ust. 10 Postanowień wstępnych Taryfy celnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 18, poz. 1036).
Po rozpatrzenia odwołań importera, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W motywach orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego niemieckie władze celne ustaliły, że towary opisane na fakturach załączonych do zgłoszeń celnego SAD, nie posiadają preferencyjnego pochodzenia w rozumieniu Układu Europejskiego a deklaracje pochodzenia zostały na fakturach wystawione niesłusznie. Z tego względu towary nie mogą korzystać z preferencyjnej, obniżonej stawki celnej, lecz podlegają cłu na ogólnych zasadach. Zgodnie z postanowieniami Układu Europejskiego, dowodem pochodzenia wymaganym dla zastosowania obniżonej stawki celnej może być wyłącznie: świadectwo pochodzenia EUR1 lub deklaracja eksportera na fakturze. Podkreślił, że przy ocenie dokumentów pochodzenia towarów jedynymi wiarygodnymi informacjami dla władz celnych kraju importu są informacje uzyskane od administracji celnej kraju eksportera. Zgodnie z treścią art. 32 pkt 3 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ( dalej, U.E.) władze celne kraju eksportu, w celu dokonania weryfikacji, mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą i wyłącznie w tym trybie taka weryfikacja może być przeprowadzona. W powyższej sytuacji, skoro strona mimo informacji o negatywnej weryfikacji dowodu pochodzenia i możliwości złożenia do akt sprawy zwykłego świadectwa pochodzenia, warunkującego zastosowanie stawki konwencyjnej nie uczyniła tego-zastosowana została stawka autonomiczna – 60%.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie wniósł Czesław Olszewski i domagając się jej uchylenia, zarzucił naruszenie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego oraz przepisów art.120, art. 121 § 1, art. 122, art. 216 Ordynacji podatkowej (dalej, o.p.)
Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 20 listopada 2002 r. sygn. akt I SA/Lu 262/02 uznał skargę za uzasadnioną.
W konkluzji szerokich rozważań na temat rangi różnych rodzajów umów międzynarodowych i ich miejsca w krajowym porządku prawnym, Sąd wyraził pogląd, że Układ Europejski jako umowa ratyfikowana lecz bez uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, nie posiada mocy prawnej równej ustawie i jakkolwiek jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, to mieści się na poziomie aktu podustawowego. Zgodnie z art. 117 U.E., Protokoły 1, 2, 3, 4, 5, 6, i 7 oraz załączniki od I do XIII stanowią integralną część tego Układu. Zatem Protokół Nr 4 U.E. stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji ma także rangę aktu podustawowego .
Art. 33 Protokołu Nr 4 U.E. różnicuje spory między władzami celnymi wnioskującymi o weryfikację a władzami celnymi odpowiedzialnymi za przeprowadzenie weryfikacji. Natomiast spory między importerem a władzami celnymi kraju importu odbywają się w oparciu o ustawodawstwo kraju importu. Zatem, zasadne było stosowanie prawa polskiego, w tym również zasad postępowania określonych w art.121, 122, 123, 187, 191 o.p.
Sąd stwierdził, że lakoniczne informacje polskiego organu celnego skierowane do właściwego organu niemieckiego i lakoniczna odpowiedź tego organu nie pozwalały na tym etapie postępowania ustosunkować się do zasadniczej kwestii w sprawie, to jest pochodzenia towarów w rozumieniu Protokołu Nr 4 U.E. Sąd podkreślił, iż w tym stanie rzeczy, zgodnie z art. 87 ust. 1 , art. 89 ust. 1, i art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 32 ust. 6 Protokołu 4 U.E. – jako źródło prawa powszechnie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej – nie ma pierwszeństwa w stosowaniu przed ustawą. Polskie organy celne są związane ustaleniami dokonanymi przez właściwe organy kraju eksportu tylko w takim przypadku, gdy ustalenia te nie są sprzeczne z ustawą obowiązującą w Polsce. Oznacza to, że polskie organy celne winny oceniać ustalenia władz celnych kraju eksportera stosując przepisy Kodeksu celnego i Ordynacji podatkowej. Brak jest także ustaleń czy pomimo negatywnej weryfikacji, nie istnieją "wyjątkowe okoliczności", o których mowa w art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 4 U.E.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie a także o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest art. 32 ust. 3 i 6 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r., Nr 11, poz. 38), zmienionego Porozumieniem między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz. U Nr 104, poz. 662) w związku z art. 241 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 i art. 91 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że powołane przepisy ratyfikowanej umowy międzynarodowej nie mają pierwszeństwa przed Kodeksem celnym i Ordynacją podatkową i w efekcie nie zastosowanie ich. Dokonana przez Sąd ocena prawna w zakresie usytuowania Układu Europejskiego w hierarchii źródeł prawa nie jest zdaniem autora skargi kasacyjnej uprawniona, bowiem Układ jako bezspornie dotyczący problematyki określonej w art. 89 Konstytucji RP winien być traktowany jak umowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (art. 241 ust. 1 Konstytucji). W razie sprzeczności z ustawą jego postanowienia miałyby pierwszeństwo. Uznanie przez Sąd, że Układ Europejski jest równorzędny aktom podustawowym a wynik weryfikacji dokonanej przez niemieckie służby celne nie wystarcza dla ustalenia czy sprowadzona odzież jest towarem " pochodzącym" w rozumieniu Protokołu Nr 4 U.E., narusza rażąco art. 32 ust. 3 oraz ust. 6 tego Protokołu.
Skarga kasacyjna zarzuca ponadto rażące naruszenie procedury, to jest art. 191 o.p. przez dowolną ocenę materiału dowodowego z pominięciem hierarchii źródeł prawa w Polsce oraz z pominięciem ustaleń niemieckich władz celnych a także przez uznanie, że wymaga wyjaśnienia kwestia "wyjątkowych okoliczności", mimo iż takowych nie stwierdził organ ani nie wykazała strona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie stwierdzić należy, że skarga kasacyjna złożona w trybie art. 102 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju Sądów Administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmianami) została wniesiona w przewidzianym w tym przepisie terminie, to jest w ciągu 30 dni od dnia doręczenia stronie postanowienia Sądu Najwyższego o umorzeniu postępowania, wobec nie rozpoznania przez ten Sąd do dnia 1 stycznia 2004 r. rewizji nadzwyczajnej od kwestionowanego skargą kasacyjną wyroku. Spełnione zostały także pozostałe wymogi formalne, określone w art. 174, 175 i 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) (dalej p.s.a.), co stwarza podstawę do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 183 § 1 p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób taksatywny wymienione są w art. 183 § 2 p.s.a. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Skarga kasacyjna zarzuca zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i postępowania administracyjnego. W odniesieniu do tego ostatniego zarzutu należy stwierdzić, iż powołany w skardze art. 191 o.p., nie znajduje zastosowania w sądowym postępowaniu a jest związany z postępowaniem administracyjnym i dlatego zarzut ten nie może być uznany za uzasadniony.
Jeśli chodzi o podstawę dotyczącą naruszenia prawa materialnego, to została ona ujęta w skardze jako rażące naruszenie art. 32 ust. 3 i 6 Protokołu Nr 4 U.E. (w związku z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji), przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i w efekcie niezastosowanie tego przepisu. Takie ujęcie podstawy skargi kasacyjnej nie jest prawidłowe. W myśl art. 174 pkt 1 p.s.a. podstawę skargi kasacyjnej stanowi naruszenie prawa materialnego, ale występuje ono w dwóch nawzajem wykluczających się postaciach, albo jako naruszenie przez błędną wykładnię albo przez niewłaściwe zastosowanie. W przypadku pierwszym chodzi o sytuację gdy zastosowany przepis nie był niewłaściwy lecz jego treść została błędnie zrozumiana, źle zinterpretowana. W przypadku drugim naruszenie prawa materialnego polega na tym, że posłużono się przepisem nie znajdującym zastosowania w danym stanie faktycznym, tzn. niewłaściwie porównano ustalony w sprawie stan faktyczny z hipotecznym stanem faktycznym wynikającym z hipotezy normy prawnej.
Nie można bowiem naruszyć w danej sprawie konkretnego przepisu prawa materialnego w ten sposób, że równocześnie: został źle zinterpretowany, źle zastosowany i wreszcie nie zastosowany w ogóle.
Mimo powyższych nieprawidłowości Sąd uznał, że możliwe jest merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej, gdyż jej motywy wskazują w sposób niewątpliwy, że podstawę skargi, w zakresie naruszenia prawa materialnego, stanowi błędna wykładnia przepisu art. 32 ust. 3 i 6 Protokołu Nr 4 U.E. w związku z przywołanymi przepisami Konstytucji i zawierają wyjaśnienie w czym się to wyraża.
Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej koncentrują się w zasadzie wokół jednego zagadnienia, dotyczącego weryfikacji dowodu pochodzenia towaru przez służby celne kraju eksportera i związanego z tym problemu umiejscowienia Układu Europejskiego i Protokołu Nr 4 do tego Układu w systemie źródeł prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wywodząc, iż Układ Europejski (w tym Protokół Nr 4) jakkolwiek jest umową ratyfikowaną i ogłoszoną to jednak usytuowaną na poziomie aktu podustawowego, wyprowadzał z tego wniosek, że polskie organy celne związane są ustaleniami dokonanymi przez organy celne kraju eksportera tylko wówczas gdy ustalenia te nie są sprzeczne z ustawą obowiązującą w Polsce. Korespondencję między polskimi i niemieckimi służbami celnymi w sprawie weryfikacji dowodu pochodzenia Sąd ocenił jako lakoniczną, nie pozwalającą na ustosunkowanie się do kwestii pochodzenia towarów i w efekcie decyzję uchylił z przyczyn procesowych, uznając tym samym, że negatywny wynik weryfikacji nie jest wystarczającym środkiem dowodowym do odmowy zastosowania obniżonych stawek celnych.
W skardze kasacyjnej zaprezentowano natomiast pogląd, iż stosownie do art. 241 ust. 1 w związku z art. 91 ust. 2 Konstytucji, w razie kolizji z ustawami, Układ Europejski ma pierwszeństwo a wynik weryfikacji, o którym mowa wyżej jest wiążący. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie ulega wątpliwości, iż Układ Europejski, jest umową ratyfikowaną, ogłoszoną w Dzienniku Ustaw RP (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38). Odrębnej ratyfikacji i ogłoszeniu podlegał także Protokół Nr 4 w brzmieniu, znajdującym w niniejszej sprawie zastosowanie, nadanym Porozumieniem podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 104, poz. 662). Ponadto ratyfikacja U. E. została poprzedzona zgodą wyrażoną w ustawie z dn. 4 lipca 1992 r. o ratyfikacji... (Dz. U. Nr 60, poz. 302) a kategoria spraw, których Układ dotyczy, umieszcza go wśród umów, o których mowa w art. 241 ust. 1 Konstytucji. Tego rodzaju umowy mają konstytucyjnie zagwarantowane pierwszeństwo na wypadek kolizji z ustawami a zatem pogląd prawny zawarty w zaskarżonym wyroku, iż postanowienia Układu Europejskiego wraz ze stanowiącymi integralną jego część załącznikami i protokołami ( art. 117 U.E.) posiadają w systemie prawa rangę odpowiadającą aktom podustawowym, uznać należy za nietrafny. Ubocznie zauważyć należy, że pogląd ten mógłby być rozumiany jako przyzwolenie na nieprzestrzeganie tych postanowień ratyfikowanych umów międzynarodowych, które byłyby sprzeczne z ustawami a nawet rozporządzeniami (wydanymi później ) i tym samym sprzyjać naruszaniu wynikającej z art. 9 Konstytucji zasady przestrzegania wiążącego Polskę prawa międzynarodowego. Zagadnienie zbiegu ustawodawstwa celnego krajowego z postanowieniami wiążących Polskę umów międzynarodowych – w odniesieniu do okresu przedakcesyjnego – jest jednak na gruncie niniejszej sprawy pozbawione większego praktycznego znaczenia, jeśli zważyć, na regulacje zawarte w przepisach ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny. (Dz. U. z 2003r. Nr 75, poz. 802, ze zmianami).
Art. 2 § 2 Kodeksu celnego stanowi, iż obowiązki i uprawnienia przewidziane w prawie celnym a związane z wprowadzaniem towarów na polski obszar celny bądź ich wyprowadzaniem z tego obszaru, powstają z mocy prawa jeżeli przepisy prawa , w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej. Już z tego unormowania wynika, że w razie zbiegu unormowań kodeksowych z regulacjami zawartymi w innych aktach prawnych, w tym w umowach międzynarodowych pierwszeństwo mają te ostatnie a zatem to ustawodawca krajowy przesądził o takim sposobie usuwania ewentualnych rozbieżności.
W sprawie niniejszej importer zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru . Zgodnie z postanowieniami art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz części A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej, stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie, do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Jedną z tych umów jest Układ Europejski. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunki uzyskiwania pochodzenia jakie powinny spełniać towary aby korzystać z obniżonych stawek celnych oraz sposoby dokumentowania tego pochodzenia określane są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów " pochodzących", wnioskowanych do obniżonej stawki celnej ,prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełniania warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobów dokumentowania tego pochodzenia. Regulacja prawna w omawianym, objętym umową międzynarodową zakresie, zawarta jest w Protokole Nr 4 U.E. dotyczącym definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Zgodnie z art. 16 Protokółu, pochodzenie towaru można dokumentować na dwa sposoby, bądź to przy pomocy świadectwa przewozowego EUR1 wystawianego na wniosek eksportera przez władze celne jego kraju, bądź, w zakresie ograniczonym do przypadków objętych art. 21 Protokółu, przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający do jego identyfikacji. Protokół Nr 4 określa szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodów pochodzenia i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych do żądania stosownych dowodów, ale dotyczą one władz celnych kraju eksportu (art. 17 ust 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22). Niezależnie od tego, władze celne kraju eksportu są uprawnione w myśl postanowień art. 32 Protokołu, do dodatkowej, wyrywkowej weryfikacji dowodów pochodzenia, w ramach której mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić każdą kontrolę i mogą to czynić zarówno z urzędu jak i na wniosek władz celnych kraju importu. Jeśli idzie o władze celne kraju importu to ich rola w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów pochodzenia jest ograniczona i wynika także z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 U.E. W razie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu, władze celne kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji. Wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub z Polski lub z innego kraju wymienionego w art. 4 Protokołu i czy spełniają inne wymogi Protokołu (art. 32 ust. 1, 3, 5). Z powyższych unormowań wynika, że w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodu pochodzenia, organy celne kraju importu korzystają z wyników postępowania organów celnych kraju eksportu ("...będą informowane o wynikach weryfikacji...") i dokonują w tym zakresie jedynie oceny. Jeżeli służby celne kraju eksportera nie udzielą odpowiedzi w ciągu 10 miesięcy od dnia złożenia wniosku o sprawdzenie albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczającej informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów to władze wnioskujące weryfikację odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności , wszelkich preferencji (art. 32 ust. 6). Potwierdza to dodatkowo, że organy celne kraju importera nie są uprawnione do żądania od władz celnych kraju eksportu żadnych dodatkowych dokumentów ponad wynik weryfikacji a jeżeli wynik ten nie wystarcza, to zasadniczo odmawiają preferencji.
Wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie zagadnienie weryfikacji dowodów pochodzenia jest unormowane w art. 32 Protokołu Nr 4 w sposób zupełny i postanowienia Protokołu Nr 6 U.E. nie znajdują w sprawie zastosowania. Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać , że skarga kasacyjna znajduje oparcie w art. 174 pkt 1 p.s.a., gdyż zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisu prawa materialnego, to jest art. 32 Protokołu Nr 4 U.E., przez błędną jego wykładnię. Zarzuty skargi dotyczące Konstytucji odnoszą się do przepisów nie podlegających bezpośredniemu zastosowaniu i dlatego nie wymagają odrębnego odniesienia ponad to, co powiedziano wyżej.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był na mocy art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 p.s.a. uchylić zaskarżony wyrok, zasądzić zwrot kosztów postępowania na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.