GSK 502/04

Naczelny Sąd Administracyjny2004-09-28
NSApodatkoweWysokansa
cłoklasyfikacja taryfowazgłoszenie celneprawo celnesamochodyhomologacjadokument urzędowyNSApostępowanie celnewartość celna

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że organy celne i sąd niższej instancji błędnie zlekceważyły świadectwa homologacji przy klasyfikacji celnej pojazdów.

Sprawa dotyczyła klasyfikacji celnej samochodów Renault Kangoo, które po zamontowaniu przegrody miały być traktowane jako towarowe. Organy celne i WSA uznały je za osobowe, ignorując świadectwa homologacji potwierdzające status ciężarowy. NSA uchylił wyrok, wskazując na naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej poprzez niezwiązanie organów urzędowymi dokumentami i błędną interpretację autonomii prawa celnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki z o.o. dotyczącą decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Spółka zakupiła samochody Renault Kangoo, w których zamontowano przegrody, zgłaszając je do odprawy celnej jako nowe do transportu towarowego w ramach procedury uszlachetniania biernego. Badania homologacyjne potwierdziły, że samochody te są osobowe, jednak spółka twierdziła, że po przeróbkach powinny być klasyfikowane jako towarowe. WSA oddalił skargę, uznając decyzje organów celnych za prawidłowe. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd uznał, że organy celne i sąd niższej instancji błędnie zlekceważyły świadectwa homologacji, które jako dokumenty urzędowe powinny wiązać organy. Krytycznie oceniono również pojęcie 'autonomii prawa celnego', które było wykorzystywane do usprawiedliwienia arbitralnego stosowania przepisów. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, świadectwo homologacji, jako dokument urzędowy, powinno wiązać organy celne i nie może być dowolnie kwestionowane bez przeprowadzenia dowodu przeciwko jego treści.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy celne i sąd niższej instancji naruszyły art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, ignorując świadectwa homologacji potwierdzające status ciężarowy pojazdów, co stanowiło naruszenie prawa procesowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ordynacja podatkowa art. 194 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dokumenty urzędowe są dowodem tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone i wiążą organ prowadzący postępowanie, który nie może ich kwestionować bez przeprowadzenia dowodu przeciwko ich prawdziwości.

Pomocnicze

Ordynacja podatkowa art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 121

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 187

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Kodeks celny art. 13 § 1

Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny

Kodeks celny art. 13 § 3

Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny

Kodeks celny art. 13 § 5

Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny

Kodeks celny art. 13 § 6

Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny

Kodeks celny art. 262

Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia taryfy celnej

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej

Zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 17 września 1997 r. w sprawie wyjaśnień do taryfy celnej

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług

u.p.t.u. art. 18

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług

u.p.t.u. art. 54

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez sąd niższej instancji art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez zignorowanie świadectw homologacji jako dokumentów urzędowych. Błędna interpretacja i stosowanie pojęcia 'autonomii prawa celnego'. Niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego (kod taryfy celnej 8703 22 19 0) bez dostatecznego ustalenia przeznaczenia pojazdu.

Godne uwagi sformułowania

Nie można wobec tego podzielić stanowiska Sądu, że dla potrzeb klasyfikacji taryfowej towaru wiążące i wystarczające są postanowienia dotyczące nomenklatury taryfowej Taryfy celnej. Dokumenty urzędowe mają zwiększoną moc dowodową i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tak pojmowanej autonomii prawa celnego, która w gruncie rzeczy może służyć jako usprawiedliwienie arbitralnego stosowania tego prawa.

Skład orzekający

Czesława Socha

przewodniczący sprawozdawca

Kazimierz Brzeziński

członek

Edward Kierejczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja znaczenia dokumentów urzędowych (świadectw homologacji) w postępowaniu celnym oraz krytyka nadmiernego powoływania się na 'autonomię prawa celnego'."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji klasyfikacji celnej pojazdów samochodowych i relacji między prawem celnym a innymi przepisami (np. prawa o ruchu drogowym).

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa porusza ważny problem interpretacji dokumentów urzędowych i granic 'autonomii' poszczególnych gałęzi prawa, co jest istotne dla praktyków prawa celnego i administracyjnego.

Czy świadectwo homologacji to tylko formalność? NSA wyjaśnia granice prawa celnego.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
GSK 502/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2004-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-04-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Czesława Socha /przewodniczący sprawozdawca/
Edward Kierejczyk
Kazimierz Brzeziński
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 183 par. 1, art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Czesława Socha (spr.) Sędziowie NSA - Kazimierz Brzeziński - Edward Kierejczyk Protokolant - Eliza Skibińska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Warszawie od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2003 r. sygn. akt I SA/Po 1371/01 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Warszawie na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 25 maja 2001 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe 1. Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. 2. Zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie na rzecz [...] Spółki z o.o. w Warszawie kwotę 220 zł (dwieście dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
W Y R O K
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 września 2004 r.
Naczelny Sąd Administracyjny
w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia NSA - Czesława Socha (spr.)
Sędziowie NSA - Kazimierz Brzeziński
- Edward Kierejczyk
Protokolant - Eliza Skibińska
po rozpoznaniu w dniu 28 września 2004 r.
na rozprawie w Izbie Gospodarczej
skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Warszawie
od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu
z dnia 20 listopada 2003 r. sygn. akt I SA/Po 1371/01
w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Warszawie
na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie
z dnia 25 maja 2001 r. Nr [...]
w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe
1. Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.
2. Zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie na rzecz [...] Spółki z o.o. w Warszawie kwotę 220 zł (dwieście dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
U Z AS A D N I E N I E
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 listopada 2003 r. o sygnaturze I SA/Po 1371/01 – Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu oddalił skargę [...] Spółki z o.o. w Warszawie na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 25 maja 2001 r. o nr [...] w przedmiocie wymiaru cła.
Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które stwierdziły, że [...] Spółka z o.o. w Warszawie zakupiła od Renault 92109 [...] Francja samochody Renault Kangoo. W samochodach tych zamontowano przegrodę nazwaną kratką bezpieczeństwa. Przegrody wykonano i zamontowano w Niemczech. Kosztami wykonania i montażu firma niemiecka obciążyła Spółkę z o.o. [...] rachunkami z 23 marca 1999 r. Wyposażone w zamontowane przegrody samochody zgłoszono 25 marca 1999 r. do odprawy celnej, jako samochody nowe do transportu towarowego o ładowności do 1000 kg, zbudowane na bazie nadwozia samochodu osobowego, korzystając z uprzednio wystawionego w dniu 29 kwietnia 1998 r. pozwolenia na korzystanie z procedury uszlachetniania biernego. Badania homologacyjne przeprowadzone przez Instytut Transportu Samochodowego potwierdziły, że samochody te są osobowymi. Wynika to z faktu, że zamontowanie w samochodzie przeznaczonym zasadniczo do przewozu osób metalowej przegrody umocowanej w przedziale pasażerskim bez innych zmian konstrukcyjnych nie może zmieniać przeznaczenia pojazdu, jako służącego do transportu towarowego. Samochód osobowy z przegrodą pozostaje nadal pojazdem mechanicznym przeznaczonym zasadniczo do przewozu osób. W związku z tym nie ma podstaw do przyjęcia, że produktem kompensacyjnym nie były pojazdy z pozycji 8704, czyli pojazdy samochodowe do transportu towarowego, jak określono w pozwoleniu na korzystanie z procedury uszlachetniania biernego, lecz pojazdy samochodowe z pozycji 8703, czyli pojazdy samochodowe przeznaczone zasadniczo do przewozu osób, włącznie z samochodami osobowo-towarowymi. Obecność przegrody nie stanowi kryterium rozstrzygającym o klasyfikacji pojazdu. Oznacza to także, że nie została zakończona procedura uszlachetniania biernego i należało objąć przedmiotowe samochody procedurą dopuszczenia do obrotu. Do wartości celnej pojazdów należało także wliczyć wartość zamontowanych kratek działowych, jako konsekwencji niezamknięcia procedury uszlachetniania biernego.
W ocenie Sądu organy celne nie naruszyły przepisów w zakresie możliwości kontroli zgłoszenia celnego w celu sprawdzenia prawidłowości danych w nim zawartych. Kontrola ta nie musi opierać się na nowych dowodach, czy okolicznościach, a weryfikacja nie ma charakteru wznowienia postępowania. Powyższe okoliczności nie wymagały przeprowadzenia szerszego postępowania dowodowego.
Nie dostrzegł też Sąd naruszenia przepisów dotyczących pozbawienia strony obrony jej praw, czy też przepisów – Ordynacji podatkowej.
Powyższe oznacza, że wydane decyzje nie naruszały prawa i dlatego skarga podlegała oddaleniu.
W skardze kasacyjnej [...] Spółka z o.o. w Warszawie zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Powołując się na naruszenie przepisów prawa materialnego wskazano art. 13 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ustanowienia taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1047) oraz zapisami zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 17 września 1997 r. w sprawie wyjaśnień do taryfy celnej (M.P. Nr 76, poz. 715). O ile chodzi o przepisy postępowania, to o sanowanie art. 120, 121, 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacji podatkowej (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 187 i 194 tej ustawy.
W uzasadnieniu podała, że nie było podstaw do oceny o zaliczeniu importowanych samochodów do osobowych. Przedstawione świadectwo homologacji jest wystarczającym dowodem do takiego uznania, skoro zostało wydane w związku z potwierdzonymi dokonanymi przeróbkami konstrukcyjnymi. Stanowi dowód urzędowy i posiada zwiększoną moc dowodową w stosunku do innych dowodów. Dokument ten stanowi podstawę do rozliczeń podatkowych i akcyzowych. Brak przeprowadzenia dowodu przeciwko świadectwu homologacji powoduje rażącą wadę całego postępowania dowodowego. Podobna jest klasyfikacja dokonana przez Urząd Statystyczny. Uwzględnienie zatem przy ocenie materiału dowodowego tylko dowodów wskazujących, że importowane pojazdy miały służyć do przewodu osób, narusza przepisy i uprawnienia strony. Brak przy tym oceny przedstawionego świadectwa homologacji narusza podstawowe zasady postępowania.
Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwzględnieniem na jego rzecz kosztów procesu od strony skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Podał, że zaskarżony wyrok zgodny jest z obowiązującym prawem, a podniesione zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rozpoznawana skarga kasacyjna jest identyczna z kilkunastu innymi, jakie zostały wniesione przez tę Spółkę od wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu dotyczących tego samego rodzaju spraw, w których mimo nieco odmiennie prezentowanych motywów Sąd odniósł się do tej samej w istocie problematyki prawnej. Jednorodne we wszystkich sprawach stany faktyczne oraz identyczna lub podobna argumentacja wykorzystana przez strony w postępowaniu administracyjnym i sądowym usprawiedliwiły posłużenie się w motywach wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zbliżoną do siebie lub taką samą argumentacją. Dotyczy ona głównie oceny wymogów formalnych skargi kasacyjnej i szeregu kwestii prawnych powstałych na tle kluczowego problemu związania organów celnych ustaleniami świadectw homologacji importowanych pojazdów samochodowych.
W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Ze względu na przyjęty model orzekania przez NSA ustawodawca stawia wysokie wymagania skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz m.in. wskazywać podstawy kasacyjne przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym, według strony skarżącej, uchybił sąd oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazać dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rygoryzm formalny w stosunku do skargi kasacyjnej służyć ma więc ustaleniu w sposób nie budzący wątpliwości zakresu rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd nie powinien bowiem domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Z drugiej jednak strony granice tego rygoryzmu wyznaczają standardy dwuinstancyjnego postępowania sądowego, odnoszące się również do postępowania przed sądami administracyjnymi (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP). Obejmują one realny dostęp do środka odwoławczego (skargi kasacyjnej), rozumiany zarówno jako prawo do wniesienia takiej skargi, jak i prawo do merytorycznego jej rozpatrzenia. Ten cel w postaci doprowadzenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym do realnej kontroli orzeczenia wydanego przez sąd administracyjny pierwszej instancji może być utrudniony przez daleko idące wymagania formalne i treściowe co do skargi kasacyjnej. Dlatego też ustawodawca mając na względzie ochronę strony przed ryzykiem niewłaściwego, nieprecyzyjnego sformułowania zarzutów takiej skargi, uniemożliwiającego jej rozpoznanie, wprowadził tzw. przymus adwokacko-radcowski. Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona, z pewnymi wyjątkami, przez adwokata lub radcę prawnego (art. 175 § 1-3).
Skarga kasacyjna wniesiona w rozpatrywanej sprawie (sporządzona przez adwokata) nie odpowiada w pełni wymaganiom, o których mowa w art. 176 p.p.s.a. Uwagi te dotyczą przede wszystkim sformułowania przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. podstaw skargi kasacyjnej. Nie wskazano bowiem jasno i wyraźnie zarówno naruszonych – zdaniem strony skarżącej – przepisów prawa, jak i sposobów tych naruszeń. Dopiero na podstawie uzasadnienia skargi można ustalić treść poszczególnych zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego.
Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania przez sanowanie naruszenia przez organy celne określonych w skardze przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zarzut naruszenia prawa procesowego nie został dokładnie określony, ponieważ nie zawiera wskazania przepisów naruszonych przez Sąd. W postępowaniu przed "starym" NSA nie miały bowiem bezpośredniego zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej.
Zdaniem Sądu sformułowanie w taki opisowy i pośredni sposób podstaw skargi kasacyjnej można wyjątkowo uznać za dopuszczalne. W tym przypadku strona skarżąca wskazała na istotę naruszenia prawa przez Sąd orzekający kasacyjnie. Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej z punktu widzenia jej zgodności z prawem. Naruszenie prawa przez Sąd administracyjny sprowadza się zatem do tolerowania naruszeń prawa przez organy administracji publicznej. Można również przyjąć, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa procesowego ma dostatecznie określone granice, jako że wymieniono przepisy prawne, których naruszenie Sąd uwzględnił.
Na wstępie należy rozważyć zarzut naruszenia tych przepisów postępowania, które zdaniem strony skarżącej, miały znaczenie dla ustaleń faktycznych. Dla oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego mają bowiem znaczenie ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego orzeczenia. Przede wszystkim uzasadniony jest zarzut uwzględnienia przez Sąd naruszenia w postępowaniu celnym art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa są dowodem tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.
Według Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1036) do pozycji 8703 zostały zakwalifikowane pojazdy samochodowe i inne pojazdy mechaniczne przeznaczone zasadniczo do przewozu osób (inne niż z pozycji 8702), włącznie z samochodami osobowo – towarowymi (kombi) oraz samochodami wyścigowymi. W pozycji 8704 mieszczą się zaś pojazdy samochodowe do transportu towarowego. W Wyjaśnieniach do Taryfy celnej, dotyczących pozycji PCN 8703 podano natomiast, że określenie "samochody osobowo – bagażowe" oznacza pojazdy przeznaczone do przewozu najwyżej 9 osób (wraz z kierowcą), których wnętrze może być używane bez zmiany konstrukcji do przewozu zarówno osób, jak i towarów. Taryfa celna klasyfikuje zatem pojazdy samochodowe według ich przeznaczenia. Przytoczone przepisy prawne, jak i inne przepisy prawa celnego nie ustalają jednak żadnych kryteriów (czy środków dowodowych) pozwalających ustalić przeznaczenie pojazdu na użytek klasyfikacji celnej. Nie pozwalają odpowiedzieć na pytanie - zwłaszcza w odniesieniu do samochodów o podwójnym przeznaczeniu (do przewozu osób i towarów) - jakie względy decydują o tym, że samochód jest przeznaczony "zasadniczo" do przewozu osób albo jest "zasadniczo" samochodem towarowym. Nie można wobec tego podzielić stanowiska Sądu, że dla potrzeb klasyfikacji taryfowej towaru wiążące i wystarczające są postanowienia dotyczące nomenklatury taryfowej Taryfy celnej.
Strona w toku postępowania celnego złożyła świadectwa homologacji typu pojazdu, wydane przed zgłoszeniem tego pojazdu do odprawy celnej, stwierdzające, że sprowadzony pojazd jest samochodem ciężarowym. Charakter tych świadectw, jako dokumentów urzędowych, nie był kwestionowany ani przez organy celne, ani też przez Sąd. Dokumenty urzędowe mają zwiększoną moc dowodową i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z dokumentem urzędowym związane jest domniemanie prawdziwości jego treści. Przepis art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej ma oczywiście zastosowanie w postępowaniu celnym (art. 262 Kodeksu celnego). Organ celny, będąc związany dokumentem urzędowym, zobowiązany jest zatem uznać za udowodnione to, co wynika z jego treści. Organ prowadzący postępowanie nie może wobec tego swobodnie oceniać ani kwestionować treści dokumentu urzędowego, nie przeprowadzając na podstawie art. 194 § 3 Ordynacji podatkowej dowodu przeciwko prawdziwości zawartym w nim informacjom. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, że nieuznanie faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym stanowi naruszenie prawa procesowego (B. Adamiak, w: Ordynacja podatkowa. Komentarz. Wrocław 2004, str. 665, teza 4.).
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzono natomiast, że w postępowaniu celnym, dotyczącym taryfikacji celnej świadectwo homologacyjne wydane na podstawie badań homologacyjnych nie mogło wiązać organu celnego z powodu braku cech prejudykatu i stanowiło jedynie składnik materiału dowodowego, który organ celny oceniał prawidłowo. Ta ocena nie została oparta na żadnych kontrdowodach, podważających wiarygodność świadectw homologacji, lecz sprowadzała się do wyrażenia kilku własnych sądów na temat sprowadzonych samochodów. Sąd nie wyjaśnił jednakże, jakiego rodzaju zmiany w zabudowie samochodu są niezbędne dla zmiany jego przeznaczenia, ani co rozumie przez typ pojazdu i w związku z tym, czy jego zdaniem zmiana przeznaczenia samochodu z osobowego na ciężarowy wiąże się ze zmianą typu pojazdu.
Sąd dokonując oceny spornego samochodu, potwierdzającej ocenę dokonaną przez organy celne z pominięciem świadectw homologacji i nie popartą żadnymi innymi dowodami, tolerując więc naruszenie przez te organy art. 194 § 1, 122 i 187 Ordynacji podatkowej, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za uzasadnione.
Z tych względów zawarte w skardze kasacyjnej uwagi co do wykorzystania dla potrzeb klasyfikacji celnej klasyfikacji statystycznej można jedynie skwitować stwierdzeniem, że zasady klasyfikacji statystycznej nie mogą być podstawą klasyfikacji celnej towaru. Stosownie do art. 13 § 1 Kodeksu celnego, cło określa się na podstawie taryfy celnej lub innych środków taryfowych. Z treści art. 13 § 3, § 5 i § 6 Kodeksu celnego wynika, że taryfa celna obejmuje Polską Scaloną Nomenklaturę Towarową Handlu Zagranicznego PCN (nomenklatura towarowa), klasyfikację towarów w taryfie celnej określa kod taryfy celnej i że taryfę celną ustanawia w drodze rozporządzenia Rada Ministrów. Żaden przepis Kodeksu celnego nie odsyła do stosowania innych norm klasyfikacyjnych. Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług służy celom statystycznym, ewidencji, dokumentacji oraz rachunkowości, a także w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicznej (art. 40 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (Dz.U. Nr 42, poz. 264 ze zm.). Natomiast zarzut podniesiony przez stronę skarżącą o odmiennej praktyce organów podatkowych nie uwzględnia regulacji zawartej w art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.), które to przepisy wiążą ustalanie stawek i pobór podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego z wykorzystaniem klasyfikacji statystycznej.
Stwierdzenie naruszenia przez Sąd przepisów prawa procesowego, prowadzącego do wadliwych ustaleń faktycznych co do rodzaju (przeznaczenia) importowanego samochodu (osobowy, czy towarowy) pozwala uznać również za usprawiedliwione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego. W skardze kasacyjnej określono to naruszenie jako błędną klasyfikację celną. Błąd polegał, zdaniem skarżącej, na zaklasyfikowaniu importowanego samochodu do pozycji PCN 8703 22 19 0 zamiast do pozycji 8704 31 91 1.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy celne i Sąd klasyfikując sporny samochód do pozycji taryfy celnej 8703 22 19 0 bez dostatecznego ustalenia, że jest to samochód zasadniczo przeznaczony do przewozu osób niewłaściwie zastosowały ten przepis prawa (kod taryfy celnej 8703 22 19 0) zawarty w załączniku do wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1036).
W rozpatrywanej sprawie organy celne, a także Sąd uzasadniały klasyfikację taryfową importowanego samochodu, nieuwzględniającą danych wynikających ze świadectw homologacji tego pojazdu, powołując się m.in. na tzw. autonomię prawa celnego. Wątek autonomii prawa celnego nie był jednak w tych rozstrzygnięciach szerzej rozwijany. O sposobie rozumienia tej autonomii można zatem wnioskować jedynie na podstawie zastosowania prawa przez organy celne i Sąd. W postępowaniu celnym i w postępowaniu sądowym w tej sprawie przyjęto, że przypisanie importowanemu samochodowi w świadectwach homologacji charakteru samochodu ciężarowego nie ma znaczenia dla jego klasyfikacji taryfowej w postępowaniu celnym. Inaczej mówiąc uznano, że dokument urzędowy, jakim jest niewątpliwie świadectwo homologacji wydane przez ministra właściwego do spraw transportu dotyczy tylko stosunków związanych z ruchem drogowym. Nie ma natomiast mocy dokumentu urzędowego w postępowaniu celnym.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tak pojmowanej autonomii prawa celnego, która w gruncie rzeczy może służyć jako usprawiedliwienie arbitralnego stosowania tego prawa. Odnosząc się szerzej do tej kwestii można zauważyć, że używanie tego pojęcia w stosunku do gałęzi (dziedziny) prawa stanowiącej część systemu prawa państwa jednolitego (art. 3 Konstytucji RP) nie wydaje się uprawnione. O autonomii poszczególnych gałęzi (dziedzin) prawa nie mówi się w teorii prawa i w prawoznawstwie. Nie wiadomo zresztą dokładnie, jakiego rodzaju odrębność, czy niezależność miałaby ta autonomia oznaczać. Nie ulega wątpliwości, że prawo celne wchodzi w zakres konstytucyjnego systemu prawa, składającego się z elementów wzajemnie ze sobą powiązanych. Na podstawie tych różnorodnych powiązań formułuje się zasadę spójności albo jednolitości systemu prawa. Poszczególne dziedziny prawa różnią się oczywiście między sobą przedmiotem regulacji. W konsekwencji mogą się również różnić metodą regulowania, a także językiem (używać specyficznych pojęć i określeń). Te odmienności nie mają jednakże nic wspólnego z autonomią dziedzin prawa. Są raczej wyrazem pewnej "autonomii" ustawodawcy, którego kompetencje nie napotykają żadnych ograniczeń przedmiotowych. Może on zatem uregulować daną materię w sposób, jaki uzna za stosowny, w granicach zakreślonych konstytucją. Może więc w ramach prawa celnego wprowadzać pojęcia i terminy nieznane innym gałęziom prawa.
Pojęcie autonomii prawa jest niekiedy używane dla podkreślenia pewnej niezależności prawa od innych, pozaprawnych systemów norm i wartości funkcjonujących w otoczeniu prawa, a więc np. dla podkreślenia niezależności prawa od porządku moralnego, czy politycznego. W ten sposób podkreśla się, że autonomiczne prawo nie powinno być wykorzystywane jako instrument urzeczywistniania doraźnych celów politycznych i gospodarczych.
Warto zwrócić uwagę, że o autonomii prawa pojmowanej jako pewna wzajemna niezależność części systemu prawa mówią przedstawiciele tzw. prawa daninowego (podatkowego, celnego). Nie spotyka się raczej wypowiedzi na temat autonomii np. prawa karnego, chociaż ma ono również swą specyfikę – różni się wyraźnie od prawa cywilnego, czy nawet administracyjnego. Przykład rozpatrywanej sprawy pokazuje, że powoływanie się na swoistą autonomię prawa celnego dla uzasadnienia zaprezentowanego sposobu jego stosowania prowadzi do podważenia autonomii prawa właściwie rozumianej. Trudno bowiem nie zauważyć, że sformułowany w rozpatrywanej sprawie postulat niezależności prawa celnego od innych dziedzin czy gałęzi systemu prawa może być wykorzystywany jako uzasadnienie wykorzystywania tego prawa do realizacji doraźnych celów fiskalnych.
Z przedstawionych względów Sąd, działając na podstawie art. 183 § 1, art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI