FSK 2560/04

FSK 2560/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Rypina
Stefan Babiarz /przewodniczący/
Włodzimierz Kubiak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
I SA/Łd 999/03 - Wyrok WSA w Łodzi z 2004-07-07
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 106 poz 482
art. 15 ust. 6, art. 16h ust. 4
Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 58 par. 1, art. 58 par. 3, art. 65, art. 83, art. 535
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U. 1993 nr 90 poz 416
art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b
Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędziowie NSA Jerzy Rypina, Włodzimierz Kubiak (spr.), Protokolant Ewa Głowacka, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej "K." Spółki z o.o. z siedzibą w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt I SA/Łd 999/03 w sprawie ze skargi "K." Spółki z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30 czerwca 2003 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2000 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "K." Spółki z o.o. z siedzibą w Ł. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 lipca 2004 r. I SA/Łd 999/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę "K." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 30 czerwca 2003 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2000 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia 31 marca 2003 r. zakwestionowano możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwoty 259.125, 06 zł, stanowiącej wydatek poniesiony z tytułu zawartych pomiędzy skarżącą Spółką a "M." umów leasingu operacyjnego 22 samochodów ciężarowych marki Fiat Palio Weekend 1,2 Van i Fiat Brava 100 HSX. Organ kontroli stwierdził, że umowy te zostały zawarte w okresie od dnia 21 kwietnia do 25 maja 1999 r. na czas oznaczony - 24 miesięcy, po upływie którego przedmiotowe samochody zostały zwrócone leasingodawcy a następnie sprzedano je ośmiu pracownikom skarżącej Spółki za cenę kilkakrotnie niższą od ich wartości rynkowej, odpowiadającą swą wysokością opłacie końcowej określonej w planie spłaty rat leasingowych. Na zakup samochodów skarżąca Spółka udzieliła pracownikom pożyczek ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, w wysokościach odpowiadających wartości zakupionych samochodów i w terminach wskazujących jednoznacznie, że celem udzielonych pożyczek było nabycie w przyszłości prawa własności samochodów. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego /konta księgowe Funduszu za lata 1999-2001/ wykazała, że w roku 2000 skarżąca Spółka ze środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych wypłaciła cztery pożyczki na łączną kwotę 6.300 zł, a w dniu zakupu przez pracowników Spółki samochodów będących wcześniej przedmiotem leasingu, pomiędzy skarżącą Spółką a ich nabywcami doszło do zawarcia umowy najmu, po zakończeniu której Spółka odkupiła samochody za cenę odpowiadającą ich rzeczywistej wartości rynkowej. Z uwagi na to, że umowy sprzedaży samochodów zostały zawarte dopiero na kilka dni przed spłatą udzielonych przez skarżącą Spółkę pożyczek stwierdzono, iż wskazuje to jednoznacznie na to, że Spółka zakupiła środki trwałe na raty a umowy leasingowe zostały zawarte dla pozoru w celu obejścia przepisów obowiązującego prawa.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca Spółka podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 121 i 187 Ordynacji podatkowej oraz naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./. Spółka wniosła o uchylenie decyzji dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł., ponosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 121 i art. 187 Ordynacji podatkowej oraz przepisów prawa materialnego - art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./. Spółka wskazała, że organ kontroli dokonując oceny stanu faktycznego sprawy dotyczącego 2000 r., zastosował obowiązujący dopiero od dnia 1 marca 2003 r. przepis art. 24a Ordynacji podatkowej. Działając w oparciu o powyższy przepis dokonano błędnej interpretacji zawartych umów leasingu i niezasadnie zakwalifikowano je jako umowy sprzedaży na raty.
Decyzją z dnia 30 czerwca 2003 r. Izba Skarbowa w Ł. utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Izba Skarbowa podzieliła stanowisko Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w zakresie nie uznania za koszt uzyskania przychodów wydatków wynikających z zawartych na okres 24 miesięcy umów leasingu. Podkreślono, że w wyniku realizacji tych umów została spłacona i uznana za koszt uzyskania przychodu cała /oprócz opłat leasingowych/ wartość wyleasingowanych samochodów, co powoduje, że zawarte przez Spółkę umowy nazwane "umowami leasingu" posiadają cechy charakterystyczne dla cywilnoprawnych umów sprzedaży na raty. Skarżąca Spółka zawierając bowiem umowy leasingu operacyjnego ukryła rzeczywisty cel swojego działania, jakim było nabycie prawa własności samochodów, a brak w treści umów opcji zezwalającej na zakup, będących przedmiotem leasingu samochodów potwierdza fakt, że były to działania świadome, podejmowane w celu obejścia przepisów prawa. Odnosząc się zaś do podniesionego w odwołaniu zarzutu Izba Skarbowa w Ł. podkreśliła, że stosując art. 24a Ordynacji podatkowej organ podatkowy nie naruszył zasady nieretroakcji, ponieważ wykładnia umów została dokonana w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego, a zastosowanie obowiązującego od dnia 1 marca 2003 r. przepisu art. 24a Ordynacji podatkowej powoduje usankcjonowanie rozwiązań już przyjętych i utrwalonych w orzecznictwie sądowym. Zaakcentowano ponadto, że odpisy amortyzacyjne od leasingowanych samochodów nie stanowią kosztu uzyskania przychodu 2000 r., gdyż zostały ujawnione w prowadzonej przez Spółkę ewidencji dopiero po wygaśnięciu zawartych z pracownikami umów najmu, to jest w grudniu 2001 r.
W skardze do sądu administracyjnego spółka "K.", podtrzymując zarzuty naruszenia art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej, dodatkowo wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 58, 83 i 583 Kodeksu cywilnego oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczenia przedmiotów umów najmu lub dzierżawy rzeczy lub praw majątkowych do składników majątku strony tych umów /Dz.U. nr 28 poz. 129/, a także przepisów postępowania - art. 24a i art., 121 Ordynacji podatkowej. Skarżąca Spółka wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę podniósł, że ustalenie prawno-podatkowego stanu faktycznego, niezbędne sprecyzowania skutku podatkowego dokonanych czynności cywilnoprawnych nakłada na organ podatkowy obowiązek przeprowadzenia oświadczeń woli co do określenia ich treści i czasu. Pogląd o prawie organów podatkowych do ustalania rzeczywistej woli stron umowy oraz oceny prawno-podatkowych konsekwencji podjętych czynności został już utrwalony w orzecznictwie sądowym.
Przepis art. 24a Ordynacji podatkowej nie mógł mieć, zdaniem Sądu, zastosowania w sprawie, to jednak ocena skutków podatkowych i wykładnia umów cywilnoprawnych była dopuszczalna w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego. Organ podatkowy ujął tę myśl lapidarnie ale trafnie. O charakterze umowy nie przesądza jej nazwa, czy nawet dosłowna treść ale rzeczywiste działania i zamiary stron. Szczegółowo wyliczone przez organ odwoławczy działań Spółki związanych z obrotem przedmiotowymi samochodami potwierdzają prawidłowość ustaleń organów podatkowych. Czas trwania umów leasingu, wysokość spłaconych rat, dokonanie montażu instalacji gazowych, zakup leasingowanych samochodów przez pracowników skarżącej Spółki, ich najem przez okres 7-8 miesięcy, a następnie zakup samochodów przez Spółkę za znacznie wyższe ceny od tych, które pracownicy wydatkowali na ich zakup, nakazują uznać za poprawną tezę o zakupie środków trwałych na raty.
Sąd podkreślił przy tym, że obowiązkiem organów podatkowych było dokonanie tych ustaleń w oparciu o wszechstronną ocenę materiału dowodowego. Sąd podzielił też pogląd, że zawierając umowy starano się ukryć rzeczywisty cel działania. Wydatki na rzecz leasingodawcy zawierały również spłatę wartości samochodów a to oznacza, że były one wydatkami inwestycyjnymi.
Istniały też podstawy do nieuwzględnienia w kosztach uzyskania przychodu odpisów amortyzacyjnych od przedmiotowych samochodów, skoro wpisem do ewidencji zostały one objęte dopiero po wygaśnięciu umów najmu i dokonaniu ich zakupu. Zgodnie z par. 7 ust. 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /Dz.U. nr 6 poz. 35 ze zm./ naliczanie odpisów było możliwe dopiero od miesiąca następnego po dokonaniu wpisu.
Od omówionego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi spółka "K." Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym:
a/ art. 58 par. 1 i 3, art. 65, art. 83, art. 535 i następnych Kodeksu cywilnego poprzez sprzeczną z dyrektywami wynikającymi z art. 65 Kc wykładnię oświadczeń woli stron zawartych w 22 umowach leasingu samochodów, a w konsekwencji błędne stwierdzenie nieważności tych umów na skutek ich pozorności oraz przypisanie im prawnego charakteru umów sprzedaży na raty /art. 535 Kc/,
b/ art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczania przedmiotów umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do majątku stron tych umów /Dz.U. nr 28 poz. 129/ poprzez zaniechanie zaliczenia stanowiących przedmiot leasingu samochodów do składników majątku leasingodawcy, a w konsekwencji pełnej wysokości raty leasingowej, jako kosztów uzyskania przychodów po stronie leasingobiorcy,
c/ art. 84 i art. 217 Konstytucji RP poprzez dokonanie wykładni prawa w sposób prowadzący do wywiedzenia obowiązku podatkowego na podstawie interpretacji prawa wbrew jednoznacznemu brzmieniu ustawy,
2/ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej p.p.s.a., przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przepisów procedury, a to art. 120, 122 i 187 Ordynacji podatkowej wskutek:
a/ przypisania pozorności 22 umowom leasingu samochodów ciężarowych - tylko na podstawie analizy dokumentów oraz zachowań leasingobiorcy, z pominięciem ustalenia czy dokonanie czynności pozornej było także zamiarem drugiej strony, a to stanowi bezwzględny warunek nieważności umowy,
b/ zaniechanie ustalenia po stronie leasingobiorcy właściwych kosztów uzyskania przychodu mimo przyjęcia tezy, iż strony zawarły w istocie umowę sprzedaży na raty i nieuwzględnienie jako kosztów odpisów amortyzacyjnych.
W konsekwencji skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zasadniczą kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy jest ocena prawnopodatkową 22 umów leasingowych. Przyjęta przez Sąd ich interpretacja, zdaniem skarżącej Spółki, pozostaje w sprzeczności z przepisami art. 65 par. 1 oraz art. 83 i art. 53 Kodeksu cywilnego. Przede wszystkim dlatego, że przypisanie oświadczeniu woli nieważności, z powodu pozorności, wymaga spełnienia określonych warunków. Już z samego brzmienia art. 83 par. 1 Kc wynika, że jednym z nich jest to, żeby adresat oświadczenia woli godził się na pozorne skutki umowy a nie tylko ich domyślał się. Poza tym w sprawie pominięte zostały w ustaleniach faktycznych przesłanki istnienia czynności prawnej pozornej z art. 83 par. 2 Kc, co oznacza, że organy podatkowe, na których zgodnie z art. 122 i 187 Ordynacji podatkowej spoczywał ciężar dowodu, przeprowadziły postępowanie z ich uchybieniem a Sąd je zaakceptował, nie rozważając treści zawartych umów lecz koncentrując się na wykazaniu działań spółki "K." zmierzających do nabycia przedmiotu leasingu.
Przeprowadzona analiza ekonomiczna zawartych umów pomija zasadniczy fakt, że łączna kwota opłat leasingowych poniesiona przez leasingobiorcę wyniosła 108, 56% ceny oferowanych samochodów a także to, że cena leasingu przewyższała cenę zakupu była okolicznością oczywistą, z uwagi na koszty i ryzyko działalności gospodarczej leasingodawcy. O pozorności zawartych umów nie może świadczyć założenie instalacji gazowych, bo jest to konsekwencją działań oszczędnościowych Spółki. Chybiona jest również koncepcja zawarcia przez strony umowy sprzedaży na raty albowiem immanentną jej cechą jest przeniesienie własności rzeczy z chwilą zawarcia umowy /rzecz oznaczona co do tożsamości/ lub wydania rzeczy /rzecz oznaczona co do gatunku/.
Skarżąca Spółka zwróciła nadto uwagę na to, że obowiązujące w okresie trwania umów leasingowych przepisy prawa a to art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i przepisy cytowanego rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zaliczania /..../ uzależniły podatkowe skutki leasingu jedynie od okoliczności zaliczenia przedmiotu umowy leasingu do majątku leasingodawcy lub leasingobiorcy. Przepisy te jednoznacznie określały warunki, na których przedmiot leasingu mógł być zaliczony do składników majątku finansującego czy też korzystającego. Okoliczność zaliczenia przedmiotu leasingu do majątku leasingodawcy upoważniła skarżącą Spółkę do uznania za koszt uzyskania przychodu całości rat leasingowych
Zdaniem Spółki istotnym przy ocenie umów jest to co Sąd pominął, a mianowicie opcję nabycia rzeczy przy czym, zdaniem autora skargi kasacyjnej, kluczowym jest to, że w aktualnym brzmieniu przepisy art. 17a i art. 17b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie różnicują umów z tego tytułu.
Ponadto skarżąca Spółka zwróciła uwagę na to, że istnieje zasadnicza różnica pomiędzy pojęciami "unikanie opodatkowania", które oznacza korzystanie z legalnych sposobów uniknięcia opodatkowania, od pojęcia "uchylanie się od opodatkowania", które jest działaniem nielegalnym.
W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, jej autor przedstawił szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, które w jego ocenie konsekwentnie zmierzały do wymuszenia na organach podatkowych, przy ocenie umów leasingowych, analizy zapisów umownych oraz treści przepisów cytowanego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczania przedmiotów umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do majątku stron tych umów.
Podkreślono jednocześnie, że Sąd pierwszej instancji jest niekonsekwentny albowiem, jeżeli uznał, iż zawarte umowy leasingowe były umowami sprzedaży na raty, to powinien był uwzględnić odpisy amortyzacyjne w kosztach uzyskania przychodu, które powinny także zostać wyłączone z kosztów uzyskania przychodów leasingodawcy. Powołanie się na przepis par. 7 ust. 7 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie amortyzacji (...) jest chybione z uwagi na to, że istotą przyjętego rozumowania było wywiedzenie prawno-podatkowych skutków ukrytej czynności prawnej w oderwaniu od zapisów ewidencji i to tylko w zakresie ich skutków niekorzystnych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie tym podniesiono, że w sprawie niniejszej do czasu wygaśnięcia umów nie wystąpiły okoliczności pozbawiające skarżącą Spółkę prawa do zmniejszenia podstawy opodatkowania o raty leasingowe. Dopiero późniejsze jej działania spowodowały ujawnienie ukrytego zamiaru Spółki, a to oznacza, że miały one znamiona "uchylania się od opodatkowania" przy wykorzystaniu pozornych czynności prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna w sprawie niniejszej okazała się nieuzasadniona.
Rozstrzygnięcie sprawy wymaga w pierwszej kolejności odniesienia się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania - art. 120, 122 i 187 par. 1 Ordynacji podatkowej. W ich ramach skarżąca Spółka kwestionuje ustalenia faktyczne organów podatkowych twierdząc, że zostały one zaakceptowane przez Sąd w zaskarżonym wyroku w zakresie pozorności zawartych umów.
Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że zgodnie z przepisem art. 65 par. 2 Kodeksu cywilnego w umowach badać raczej należy jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy niż opierać się na ich dosłownym brzmieniu. Wskazuje to kryteria jakimi powinien kierować się organ podatkowy a nie rodzaje środków dowodowych, jakie powinien organ ten przeprowadzić.
Podobnie art. 83 Kodeksu cywilnego określa warunki zaistnienia ukrytej czynności prawnej, nie wskazując o jakie środki dowodowe chodzi.
Należy wobec tego stwierdzić, że z powołanych przepisów prawa wynikają jedynie przesłanki uznania czynności prawnej za pozorną, przy czym istnienie ich może być ustalone różnymi rodzajami środków dowodowych /art. 180 par. 1 Ordynacji podatkowej/.
W sprawie niniejszej organy podatkowe wymienione wyżej kryteria oceny umów zastosowały, dokonując analizy postanowień umów leasingowych, umów najmu, dokumentów finansowych oraz zachowań leasingobiorcy. Zastosowanie tych środków dowodowych Sąd pierwszej instancji uznał za wystarczające. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł w tym zakresie naruszenia przepisów postępowania tym bardziej, że zgodnie z art. 65 par. 1 Kodeksu cywilnego brzmienie umowy może być także jednym z kryteriów ustalenia jej rzeczywistej treści. Inną kwestią jest to, czy zamiar zawarcia umowy leasingowej pozornej /dyssymulowanej/ i zgoda na taki jej charakter była objęta porozumieniem stron umowy, zgoda zaś na czynność pozorną wyraźna a nie dorozumiana.
W zaskarżonym wyroku Sąd jednoznacznie przyjął, że leasingująca samochody spółka "M." zawarła nie tylko umowy leasingu operacyjnego lecz także umowy sprzedaży samochodów wybranym pracownikom skarżącej Spółki za ceny kilkakrotnie niższe niż ich wartości rynkowe. Już tylko ta okoliczność wyraźnie wskazuje na zamiar i zgodę spółki leasingodawcy na pozorne czynności prawne. Oczywisty zatem jest w nich udział obu stron umów leasingu operacyjnego.
Poza tym błędne jest utożsamianie przesłanki jednoczesności aktu pozornego /umowa leasingu operacyjnego/ i aktu ukrytego /umowa sprzedaży na raty/ w granicach czasowych umowy leasingu operacyjnego. Sugerowanie, iż spółka "M." nie uczestniczyła w czynnościach sprzedaży na raty nie zasługuje na aprobatę. Gdyby nawet przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie dość wyraźnie wyeksponował powyższe zagadnienia, to i tak w świetle powyższych ustaleń nie sposób wykazać, aby ewentualne uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotne wpływ na wynik sprawy /art. 174 p.p.s.a./. Wiąże się to z tym, że Sąd pierwszej instancji w istocie nie przyjął ani konstrukcji umowy pozornej /art. 83 par. 1 i 2 Kc/ ani też nieważności czynności prawnej w związku z obejściem przepisów prawa /art. 58 par. 1 Kc/.
Druga kwestia wiążąca się z naruszeniem przepisów postępowania dotyczy nie uwzględnienia Spółce kosztów uzyskania przychodów z tytułu odpisów amortyzacyjnych jako konsekwencji ustalenia, że w rzeczywistości skarżąca Spółka zawarła umowy sprzedaży na raty a nie umowy leasingu operacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał tego zarzutu za zasadny. Zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych "kosztem uzyskania przychodu są odpisy z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /odpisy amortyzacyjne/ dokonywane wyłącznie zgodnie z przepisami art. 16a-16m, z uwzględnieniem art. 16".
Stosownie do art. 16h ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w przypadku środków trwałych nie objętych dotychczas ewidencją, odpisów amortyzacyjnych dokonuje się począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji, w ślad za organami podatkowymi, rozstrzygnął przedstawioną wyżej kwestię w oparciu o nieobowiązujące już w 2000 r. w stosunku do podatników podatku dochodowego od osób prawnych przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /Dz.U. nr 6 poz. 35/, to fakt ten nie ma istotnego znaczenia w sprawie skoro brzmienie powołanego przepisu ustawy jest analogiczne do par. 7 ust. 7 tego rozporządzenia. Zasadnie zatem Sąd uznał, że sporne odpisy amortyzacyjne nie mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów 2000 r.
Jednocześnie zaniechanie ustalania tych odpisów należy rozumieć jako czynność faktyczną. Dlatego też nie może się ona wiązać się z naruszeniem przepisów postępowania.
Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, a więc art. 58 par. 1 i 3, art. 65, art. 83 i art. 535 i nast. Kodeksu cywilnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nietrafne.
Podkreślić trzeba, że Sąd w zaskarżonym wyroku nie stwierdzał nieważności umów leasingu operacyjnego a tylko odmiennie niż strony umowy ocenił ich skutki podatkowe, a nie jest to tożsame. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w piśmiennictwie wskazuje się, że "przepisy prawa podatkowego nie zawierają norm zakazujących lub nakazujących określone zachowanie podatnika lecz jedynie normy określające konsekwencje zachowań podatnika na gruncie prawa podatkowego. Na gruncie prawa podatkowego nie może znaleźć zastosowania art. 58 par. 1 Kc" /wyrok NSA z dnia 29 maja 2002 r. III SA 2602/00 z glosą B. Brzezińskiego - POP 2003 nr 1 str. 83, POP 2003 nr 1 poz. 2, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2000 r. III RN 55/00 - OSNAPU 2001 nr 23 poz. 680, wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2002 r. I SA/Gd 771/01/. Przepisów prawa podatkowego nie można zatem obejść, gdyż nie zawierają one zakazów i nakazów, które takim obejściem byłyby zagrożone.
Jeżeli chodzi o art. 58 par. 1 Kc, to stwierdzić należy, że Sąd przepisu tego nie stosował. Nie został on powołany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ani też nie stwierdzono w nim, aby przedmiotowe umowy leasingu operacyjnego były nieważne.
Sąd nie zastosował również art. 83 par. 1 i 2 Kc, gdyż zgodnie z art. 65 par. 1 i 2 Kc dokonał jedynie wykładni zawartych umów, kierując się brzmieniem umów leasingowych, treścią złożonych oświadczeń woli oraz sensem tych oświadczeń /Kodeks cywilny. Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 1997, t. I, str. 180-181/. Oznacza to, że i wymieniony wyżej przepis prawa materialnego nie mógł Sąd pierwszej instancji naruszyć zaskarżonym wyrokiem.
Zarzut naruszenia art. 535 i następnych Kodeksu cywilnego nie został przez skarżącą Spółkę sprecyzowany. Nie wiadomo bowiem o naruszenie jakich konkretnych przepisów Kodeksu cywilnego skarżącej chodzi. Nadto skarżąca nie wykazała jakiej postaci naruszenia prawa enumeratywnie wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut kasacyjny dotyczy. Zwrócić należy uwagę, że oceny umów leasingowych opartej na ich pozorności przyjęły organy podatkowe.
W konsekwencji należała uznać, że z powyższych przyczyn zarzuty naruszenia wymienionych przepisów prawa materialnego nie podlegały rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych należy podnieść, że w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2001 r. FPS 14/00 /ONSA 2002 nr 3 poz. 103/ stwierdzono, iż "umowy określone przez strony jako najem, dzierżawa lub nazwą o podobnym charakterze, w tym także terminem leasing, powinny być w pierwszej kolejności ocenione pod względem zgodności ich nazwy z treścią i w tej fazie badania organy podatkowe mogą brać pod uwagę wszelkie kryteria, a w szczególności zamiar stron i cel umowy /art. 65 par. 2 Kc/. Rezultatem wspomnianych czynności może być między innymi zaliczenie umowy stron do kategorii umów sprzedaży, co uzasadniałoby zastosowanie art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, albo zaliczenie jej do umów o podobnym charakterze co najem i dzierżawa wskazanych przez art. 23 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy. W pierwszym przypadku kryteria rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. w sprawie zaliczania przedmiotów umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do majątku stron tych umów /Dz.U. nr 28 poz. 129/ nie miałyby w ogóle zastosowania, w drugim natomiast byłyby kryteriami wyłącznymi".
Wskazać należy, że art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych odpowiada w stanie prawnym rozpoznanej sprawy art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, a jej art. 23 ust. 1 pkt 2 - art. 16 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.
Następstwem powyższego poglądu, który Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przy rozstrzyganiu sprawy niniejszej niewątpliwie przyjął, choć nie wyraził tego wprost, jest to, że Sąd nie stosował przepisów ani art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ani tym bardziej przepisów powołanego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 1993 r. Z tego też powodu naruszyć tych przepisów Sąd nie mógł. Dotyczy to także art. 15 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy z uwagi na brzmienie jej art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. "b".
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił także zarzutu naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji RP, poprzez wywiedzenie obowiązku podatkowego na podstawie interpretacji przepisów prawa. Wbrew twierdzeniom skarżącej Spółki w zaskarżonym wyroku w sposób jednoznaczny Sąd przytoczył przepisy prawa, z których wynikał obowiązek podatkowy dla Spółki.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, ażeby skarga kasacyjna w rozpoznanej sprawie zawierała usprawiedliwione podstawy. Z tego też powodu orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie przepisów art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.