C-793/19 i C-794/19

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie danych o ruchu i lokalizacji przez operatorów telekomunikacyjnych jest niezgodne z prawem UE, chyba że służy ochronie bezpieczeństwa narodowego lub walce z poważną przestępczością w ściśle określonych warunkach.

Sprawa dotyczyła zgodności niemieckich przepisów nakładających na operatorów telekomunikacyjnych obowiązek uogólnionego i niezróżnicowanego zatrzymywania danych o ruchu i lokalizacji ich klientów z prawem Unii Europejskiej, w szczególności z dyrektywą o prywatności i łączności elektronicznej oraz Kartą Praw Podstawowych. Trybunał orzekł, że takie masowe zatrzymywanie danych jest niezgodne z prawem UE, ponieważ stanowi nadmierną ingerencję w prawa do prywatności i ochrony danych osobowych. Dopuszczalne są jedynie środki ukierunkowane, proporcjonalne i ściśle niezbędne do ochrony bezpieczeństwa narodowego lub walki z poważną przestępczością, z odpowiednimi gwarancjami.

W niniejszym wyroku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) rozstrzygnął kwestię zgodności niemieckich przepisów dotyczących obowiązkowego zatrzymywania danych o ruchu i danych lokalizacyjnych przez operatorów telekomunikacyjnych z prawem Unii Europejskiej. Sprawa została zainicjowana przez wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez niemiecki Bundesverwaltungsgericht. Głównym przedmiotem sporu było to, czy obowiązek uogólnionego i niezróżnicowanego zatrzymywania danych o ruchu i danych lokalizacyjnych, nałożony na operatorów takich jak SpaceNet AG i Telekom Deutschland GmbH, jest zgodny z art. 15 dyrektywy 2002/58/WE (dyrektywa o prywatności i łączności elektronicznej) w związku z Kartą Praw Podstawowych UE (art. 7, 8, 11 i 52 ust. 1) oraz art. 4 ust. 2 TUE. TSUE przypomniał, że dyrektywa 2002/58/WE ma na celu zapewnienie poufności komunikacji i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej. Artykuł 15 ust. 1 tej dyrektywy dopuszcza ograniczenia tych praw w celu ochrony bezpieczeństwa narodowego, obronności, bezpieczeństwa publicznego oraz zapobiegania, dochodzenia, wykrywania i ścigania przestępstw. Jednakże, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE, takie środki muszą być niezbędne, właściwe i proporcjonalne w społeczeństwie demokratycznym, a także ściśle ograniczone do tego, co jest absolutnie niezbędne. Trybunał uznał, że uogólnione i niezróżnicowane zatrzymywanie danych o ruchu i danych lokalizacyjnych, nawet przez krótszy okres (cztery lub dziesięć tygodni), stanowi poważną ingerencję w prawa podstawowe do prywatności i ochrony danych osobowych. Tego rodzaju masowe gromadzenie danych może pozwolić na wyciągnięcie bardzo precyzyjnych wniosków dotyczących życia prywatnego osób, w tym ich nawyków, miejsc pobytu i relacji społecznych, co jest równie newralgiczne jak sama treść komunikacji. TSUE stwierdził, że takie środki nie mogą być uzasadnione jedynie celem walki z przestępczością w ogólności, a jedynie w kontekście walki z poważną przestępczością lub zapobiegania poważnym zagrożeniom dla bezpieczeństwa publicznego. Nawet w tych przypadkach, środki te muszą być ukierunkowane, proporcjonalne i opierać się na obiektywnych kryteriach, a nie na uogólnionym zatrzymywaniu danych całej populacji. TSUE dopuścił jednak możliwość stosowania środków takich jak ukierunkowane zatrzymywanie danych, szybkie zatrzymywanie danych (quick freeze) oraz uogólnione zatrzymywanie adresów IP, pod warunkiem, że są one ściśle niezbędne, proporcjonalne, oparte na jasnych i precyzyjnych przepisach, poddane skutecznej kontroli sądowej i zapewniają odpowiednie gwarancje ochrony przed nadużyciami. Szczególny nacisk położono na to, że ochrona bezpieczeństwa narodowego może uzasadniać pewne formy uogólnionego zatrzymywania danych, ale tylko w sytuacjach realnego i aktualnego zagrożenia, z odpowiednimi kontrolami i ograniczeniami czasowymi. W odniesieniu do dostępu do zatrzymanych danych, TSUE podkreślił, że dostęp ten powinien być ograniczony do celów, które uzasadniały samo zatrzymywanie, chyba że cel dostępu ma większe znaczenie. Wnioski z wyroku wskazują na potrzebę ścisłego przestrzegania zasady proporcjonalności i ochrony praw podstawowych przy wdrażaniu środków masowego gromadzenia danych telekomunikacyjnych.

Zagadnienia prawne (2)

Rozstrzygnięcie

Strony

Przepisy (16)

Argumenty

Skład orzekający

Informacje dodatkowe

Powiązane tematy