C-713/23
Podsumowanie
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Polsce w związku ze sprawą pary jednopłciowej obywateli Polski, Jakuba Cupriaka-Trojana i Mateusza Trojana. Małżonkowie zawarli związek małżeński w Niemczech w 2018 r., korzystając z prawa do swobodnego przemieszczania się. Po powrocie do Polski złożyli wniosek o transkrypcję aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego, aby ich związek został formalnie uznany. Wniosek został odrzucony przez Wojewodę Mazowieckiego, a następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z powodu sprzeczności z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, który definiuje małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny. Naczelny Sąd Administracyjny powziął wątpliwości co do wykładni art. 20 i 21 TFUE w związku z art. 7 i 21 Karty praw podstawowych UE, pytając, czy państwo członkowskie może odmówić uznania i transkrypcji aktu małżeństwa zawartego przez swoich obywateli tej samej płci w innym państwie UE, jeśli prawo krajowe nie przewiduje małżeństw jednopłciowych. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w składzie wielkiej izby orzekł, że odmowa uznania takiego małżeństwa stanowi przeszkodę w wykonywaniu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, gwarantowanego przez art. 21 TFUE. TSUE podkreślił, że choć prawo do zawarcia małżeństwa należy do kompetencji państw członkowskich, to muszą one wykonywać tę kompetencję zgodnie z prawem Unii, w tym z zakazem dyskryminacji ze względu na orientację seksualną (art. 21 Karty). Brak możliwości transkrypcji aktu małżeństwa, gdy jest to jedyny przewidziany środek uznania, prowadzi do sytuacji, w której obywatele UE nie mogą kontynuować życia rodzinnego w państwie pochodzenia z tym samym statusem prawnym, co w państwie, w którym zawarli małżeństwo. TSUE uznał, że taka odmowa jest niezgodna z prawem UE, ponieważ narusza prawa podstawowe, w tym prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz zakaz dyskryminacji. Państwa członkowskie, które nie dopuszczają małżeństw jednopłciowych, muszą ustanowić odpowiednie procedury uznawania takich związków zawartych za granicą, aby zapewnić pełną skuteczność praw obywateli UE.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUznawanie małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą przez obywateli UE w państwie pochodzenia, prawa obywateli UE do swobodnego przemieszczania się i pobytu, zakaz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną.
Dotyczy sytuacji, gdy transkrypcja aktu małżeństwa jest jedynym przewidzianym środkiem uznania w państwie pochodzenia. Nie nakłada obowiązku wprowadzenia małżeństw jednopłciowych w prawie krajowym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy państwo członkowskie pochodzenia obywatela Unii może odmówić uznania i transkrypcji aktu małżeństwa zawartego przez tego obywatela z inną osobą tej samej płci w innym państwie członkowskim, jeśli prawo krajowe nie przewiduje małżeństw jednopłciowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, państwo członkowskie nie może odmówić uznania i transkrypcji takiego aktu małżeństwa, jeśli jest to jedyny środek umożliwiający jego uznanie, ponieważ stanowi to przeszkodę w wykonywaniu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu oraz narusza zakaz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną.
Uzasadnienie
Odmowa uznania małżeństwa jednopłciowego zawartego za granicą przez obywateli UE, którzy korzystali ze swobody przemieszczania się, uniemożliwia im kontynuowanie życia rodzinnego w państwie pochodzenia z tym samym statusem prawnym. Stanowi to naruszenie art. 21 TFUE i art. 7 oraz 21 Karty praw podstawowych, w szczególności zakazu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Państwa członkowskie muszą zapewnić uznanie takich małżeństw, nawet jeśli nie dopuszczają ich w prawie krajowym.
Czy odmowa uznania małżeństwa jednopłciowego zawartego przez obywateli UE w innym państwie członkowskim narusza prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 7 Karty) oraz zakaz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną (art. 21 Karty)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, odmowa taka narusza te prawa.
Uzasadnienie
Relacje par jednopłciowych mieszczą się w zakresie pojęcia życia prywatnego i rodzinnego. Odmowa uznania ich małżeństwa, które zostało legalnie zawarte za granicą, pozostawia ich w próżni prawnej i nie zapewnia im odpowiedniego uznania oraz ochrony prawnej ich związków, co jest sprzeczne z prawami podstawowymi.
Czy państwo członkowskie może powołać się na ochronę tożsamości narodowej lub porządku publicznego jako uzasadnienie odmowy uznania małżeństwa jednopłciowego zawartego przez jego obywateli za granicą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, obowiązek uznania takiego małżeństwa nie narusza tożsamości narodowej ani nie zagraża porządkowi publicznemu.
Uzasadnienie
Obowiązek uznania małżeństwa zawartego za granicą nie oznacza obowiązku wprowadzenia małżeństw jednopłciowych w prawie krajowym, a jedynie gwarancję uznania ich do celów wykonywania praw wynikających z prawa Unii. Pojęcie porządku publicznego powinno być interpretowane wąsko i nie może być podstawą do dyskryminacji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Jakub Cupriak-Trojan | osoba_fizyczna | skarżący |
| Mateusz Trojan | osoba_fizyczna | skarżący |
| Wojewoda Mazowiecki | organ_krajowy | pozwany |
| Prokurator Prokuratury Okręgowej w Warszawie | organ_krajowy | interwenient |
| Prokurator Regionalny w Warszawie | organ_krajowy | interwenient |
| Rząd polski | organ_krajowy | interwenient |
| Rząd niemiecki | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Rząd hiszpański | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Rząd węgierski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Rząd niderlandzki | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (8)
Główne
TFUE art. 20 § 2 lit. a)
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Obywatele Unii mają prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich.
TFUE art. 21 § 1
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Każdy obywatel Unii ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktatach i środkach przyjętych w celu ich wykonania.
Karta art. 7
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.
Karta art. 21 § 1
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Zakaz dyskryminacji, w szczególności ze względu na orientację seksualną.
Pomocnicze
Dyrektywa 2004/38/WE art. 2 § 2 lit. a)
Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
Definicja 'członka rodziny' obejmuje 'współmałżonka'.
Konstytucja art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny.
Prawo o aktach stanu cywilnego art. 107 § 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
Prawo prywatne międzynarodowe art. 7
Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe
Prawa obcego nie stosuje się, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmowa uznania małżeństwa jednopłciowego zawartego za granicą narusza prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu obywateli UE. • Odmowa ta stanowi dyskryminację ze względu na orientację seksualną, zakazaną przez prawo UE. • Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego obejmuje związki par jednopłciowych. • Państwo członkowskie pochodzenia ma obowiązek uznania małżeństwa zawartego legalnie w innym państwie UE, nawet jeśli nie dopuszcza małżeństw jednopłciowych w prawie krajowym, jeśli jest to jedyny sposób na realizację praw wynikających z obywatelstwa UE.
Odrzucone argumenty
Małżeństwo jest definiowane w prawie polskim jako związek kobiety i mężczyzny, a transkrypcja aktu małżeństwa jednopłciowego naruszałaby podstawowe zasady polskiego porządku prawnego. • Prawo Unii nie narusza kompetencji państw członkowskich w zakresie prawa rodzinnego i definicji małżeństwa. • Odmowa transkrypcji nie narusza prawa do swobodnego przemieszczania się, ponieważ zagraniczny dokument urzędowy ma moc dowodową.
Godne uwagi sformułowania
skuteczność (effet utile) praw, które obywatele ci wywodzą z art. 21 ust. 1 TFUE, wymaga tym bardziej, by obywatele ci mogli mieć pewność, że będą mogli kontynuować w państwie członkowskim, z którego pochodzą, życie rodzinne, które rozwinęli lub umocnili w przyjmującym państwie członkowskim, w szczególności w wyniku zawarcia przez nich małżeństwa. • każde państwo członkowskie powinno wykonywać tę kompetencję zgodnie z prawem Unii, a w szczególności zgodnie z postanowieniami traktatu FUE dotyczącymi swobody przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich przyznanej każdemu obywatelowi Unii, uznając w tym celu stan cywilny ustalony w innym państwie członkowskim zgodnie z prawem tego państwa. • brak uznania małżeństwa zawartego przez dwóch obywateli Unii tej samej płci zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym ci obywatele Unii korzystali z przysługującej im swobody przemieszczania się i pobytu, na tej podstawie, że prawo państwa członkowskiego, którego ci obywatele Unii przynależność państwową posiadają i w którym chcą kontynuować życie prywatne i rodzinne, nie dopuszcza małżeństw osób tej samej płci, jest sprzeczny z prawami podstawowymi, które art. 7 Karty gwarantuje parom osób tej samej płci.
Skład orzekający
K. Lenaerts
prezes
T. von Danwitz
wiceprezes
F. Biltgen
prezes izby
K. Jürimäe
sprawozdawczyni
C. Lycourgos
prezes izby
J. Passer
prezes izby
O. Spineanu-Matei
prezes izby
S. Rodin
sędzia
E. Regan
sędzia
D. Gratsias
sędzia
M. Gavalec
sędzia
Z. Csehi
sędzia
N. Fenger
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uznawanie małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą przez obywateli UE w państwie pochodzenia, prawa obywateli UE do swobodnego przemieszczania się i pobytu, zakaz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy transkrypcja aktu małżeństwa jest jedynym przewidzianym środkiem uznania w państwie pochodzenia. Nie nakłada obowiązku wprowadzenia małżeństw jednopłciowych w prawie krajowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych praw obywateli UE, w tym prawa do życia rodzinnego i zakazu dyskryminacji, w kontekście uznawania małżeństw jednopłciowych. Ma silny wymiar społeczny i prawny.
“UE: Państwo nie może blokować uznania małżeństwa jednopłciowego zawartego za granicą!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny