C-645/22
Podsumowanie
Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że sąd krajowy nie może modyfikować nieuczciwych warunków umowy konsumenckiej bez uprzedniego zbadania skutków unieważnienia całej umowy, nawet jeśli konsument chce jej utrzymania.
Sprawa dotyczyła wykładni dyrektywy o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Konsumenci wezwali sąd do zmiany nieuczciwych warunków umów kredytowych denominowanych we frankach szwajcarskich, zamiast ich unieważnienia. Sąd najwyższy Litwy zwrócił się do TSUE z pytaniem, czy sąd krajowy może dokonać takiej modyfikacji bez analizy skutków unieważnienia całej umowy. TSUE stwierdził, że analiza skutków unieważnienia jest obligatoryjna, nawet jeśli istnieją przepisy krajowe pozwalające na zastąpienie nieuczciwego warunku.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Spór powstał na Litwie, gdzie konsumenci zawarli umowy kredytowe denominowane we frankach szwajcarskich, które z powodu wahań kursów walut stały się dla nich niekorzystne. Konsumenci domagali się zmiany waluty kredytu na euro i przeliczenia spłat. Sądy litewskie uznały niektóre warunki umów za nieuczciwe, ale miały wątpliwości co do możliwości ich modyfikacji bez analizy skutków unieważnienia całej umowy, zwłaszcza w sytuacji, gdy prawo litewskie nie przewidywało przepisów dyspozytywnych mogących zastąpić nieuczciwe warunki. Konsumenci wyrażali wolę utrzymania umów w mocy poprzez ich zmianę. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy nie może orzekać o środkach mających na celu przywrócenie równowagi stron umowy poprzez zmianę nieuczciwego warunku, jeśli umowa nie może obowiązywać po jego usunięciu, bez uprzedniego zbadania skutków unieważnienia całej umowy. Obowiązek ten istnieje niezależnie od woli konsumenta utrzymania umowy i nawet jeśli istnieją przepisy krajowe pozwalające na zastąpienie nieuczciwego warunku. Dopiero stwierdzenie, że unieważnienie umowy naraziłoby konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, otwiera drogę do podjęcia przez sąd krajowy środków zaradczych, z zastrzeżeniem, że sąd nie może samodzielnie modyfikować treści nieuczciwego warunku.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może orzec o środkach przywracających równowagę stron (np. poprzez zmianę warunku) bez uprzedniego zbadania skutków unieważnienia całej umowy, nawet jeśli konsument wyraża wolę utrzymania umowy i nawet jeśli istnieją przepisy krajowe pozwalające na zastąpienie nieuczciwego warunku.
Uzasadnienie
Celem dyrektywy jest przywrócenie równowagi między stronami. Stwierdzenie nieuczciwego warunku powinno umożliwić przywrócenie sytuacji konsumenta do stanu sprzed zawarcia umowy z tym warunkiem. Jeśli umowa nie może obowiązywać po usunięciu nieuczciwego warunku, sąd musi zbadać skutki unieważnienia całej umowy. Dopiero gdy unieważnienie narazi konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, sąd może podjąć środki zaradcze, ale nie może samodzielnie modyfikować treści nieuczciwego warunku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
konsument (w zakresie wykładni prawa)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R.A. i in. | osoba_fizyczna | skarżący |
| „Luminor Bank AS”, działającej poprzez „Luminor Bank AS” Lietuvos skyrius | spolka | pozwany |
| rząd litewski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| rząd portugalski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (8)
Główne
Dyrektywa 93/13/EWG art. 6 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części obowiązuje, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu nieuczciwych warunków. Sąd krajowy musi zbadać możliwość utrzymania umowy po usunięciu nieuczciwego warunku i skutki unieważnienia całej umowy.
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa prawna wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
Kodeks cywilny Litwy art. 6.228^4 § 8
Lietuvos Respublikos civilinis kodeksas (kodeks cywilny Republiki Litewskiej)
W razie stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku, warunek jest nieważny od chwili zawarcia umowy, a pozostałe warunki wiążą strony, o ile umowa może dalej obowiązywać po wyłączeniu nieuczciwych warunków.
Pomocnicze
Dyrektywa 93/13/EWG art. 7 § 1
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków.
Kodeks postępowania cywilnego Litwy art. 353 § 1
Lietuvos Respublikos civilinio proceso kodeksas (kodeks postępowania cywilnego Republiki Litewskiej)
Sąd kasacyjny kontroluje stosowanie prawa, związany ustaleniami faktycznymi sądów niższych instancji.
Kodeks postępowania cywilnego Litwy art. 353 § 2
Lietuvos Respublikos civilinio proceso kodeksas (kodeks postępowania cywilnego Republiki Litewskiej)
Sąd może wykroczyć poza granice skargi kasacyjnej w interesie publicznym.
Kodeks postępowania cywilnego Litwy art. 265 § 2
Lietuvos Respublikos civilinio proceso kodeksas (kodeks postępowania cywilnego Republiki Litewskiej)
Sąd pierwszej instancji nie może wykroczyć ponad skierowane do niego żądania.
Kodeks postępowania cywilnego Litwy art. 320 § 2
Lietuvos Respublikos civilinio proceso kodeksas (kodeks postępowania cywilnego Republiki Litewskiej)
Sąd apelacyjny nie może wykroczyć ponad skierowane do niego żądania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd krajowy musi zbadać skutki unieważnienia całej umowy, nawet jeśli konsument chce jej utrzymania i modyfikacji warunków. Obowiązek zbadania skutków unieważnienia istnieje niezależnie od istnienia przepisów krajowych pozwalających na zastąpienie nieuczciwego warunku.
Odrzucone argumenty
Sąd krajowy może modyfikować nieuczciwe warunki umowy bez analizy skutków unieważnienia, jeśli konsument tego chce. Możliwość zastąpienia nieuczciwego warunku przepisem prawa krajowego pozwala na pominięcie analizy skutków unieważnienia.
Godne uwagi sformułowania
przywrócenie rzeczywistej równowagi między prawami i obowiązkami stron szczególnie niekorzystne konsekwencje nie może uzupełnić tej umowy poprzez zmianę treści tego warunku
Skład orzekający
O. Spineanu-Matei
prezes izby
S. Rodin
sędzia
L.S. Rossi
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG dotycząca skutków stwierdzenia nieuczciwego warunku w umowie konsumenckiej, obowiązek badania skutków unieważnienia umowy, wola konsumenta a możliwość modyfikacji umowy."
Ograniczenia: Dotyczy wykładni prawa UE, stosowanie w poszczególnych państwach członkowskich zależy od ich prawa krajowego i jego interpretacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zwłaszcza w kontekście kredytów walutowych, co jest bardzo istotne dla wielu konsumentów i prawników. Wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące zakresu ochrony konsumenta.
“Czy sąd może zmienić umowę, gdy konsument tego chce? TSUE: Najpierw sprawdź, czy jej unieważnienie nie zaszkodzi!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI