C-618/21
Podsumowanie
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy dotyczył wykładni art. 18 dyrektywy 2009/103/WE w związku z art. 3 tej dyrektywy. Sprawy dotyczyły sporów między właścicielami pojazdów a zakładami ubezpieczeń, w których poszkodowani dochodzili odszkodowania za szkody powstałe w ich pojazdach. Polski sąd odsyłający miał wątpliwości co do zgodności polskich przepisów z prawem Unii, które w przypadku bezpośredniego roszczenia poszkodowanego wobec ubezpieczyciela ograniczały możliwość uzyskania odszkodowania do kwoty odpowiadającej rzeczywistej stracie (metoda dyferencyjna), zamiast kosztów naprawy pojazdu. Sąd odsyłający zastanawiał się również nad możliwością uzależnienia wypłaty odszkodowania od spełnienia określonych warunków, mających na celu zapobieżenie wzbogaceniu się poszkodowanego, a także nad sytuacją, gdy poszkodowany zbył już uszkodzony pojazd. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że art. 18 dyrektywy 2009/103 w związku z art. 3 tej dyrektywy nie stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje, że jedynym sposobem uzyskania naprawienia szkody od ubezpieczyciela jest wypłata odszkodowania pieniężnego. Jednakże, Trybunał stwierdził, że przepisy krajowe dotyczące zasad obliczania tego odszkodowania oraz warunków jego wypłaty nie mogą skutkować wyłączeniem lub ograniczeniem obowiązku ubezpieczyciela pokrycia w pełni odszkodowania, jakie osoba odpowiedzialna za szkodę powinna zapewnić poszkodowanemu. Oznacza to, że choć odszkodowanie może być pieniężne, to jego wysokość nie może być niższa niż pełne odszkodowanie należne poszkodowanemu, a warunki wypłaty nie mogą nadmiernie ograniczać prawa poszkodowanego do uzyskania pełnego odszkodowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 18 dyrektywy 2009/103/WE w zakresie bezpośredniego roszczenia poszkodowanego wobec ubezpieczyciela, zasady obliczania odszkodowania i warunków jego wypłaty, a także zapobiegania bezpodstawnemu wzbogaceniu.
Dotyczy głównie ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych. Interpretacja prawa krajowego pozostaje w gestii sądów krajowych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy bezpośrednie roszczenie poszkodowanego wobec ubezpieczyciela, przewidziane w art. 18 dyrektywy 2009/103/WE, ograniczone przez prawo krajowe do wypłaty odszkodowania pieniężnego odpowiadającego jedynie rzeczywistej stracie (metoda dyferencyjna), jest zgodne z prawem Unii, gdyby poszkodowany dochodzący roszczenia od sprawcy mógł żądać przywrócenia pojazdu do stanu sprzed szkody?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 18 dyrektywy 2009/103/WE w związku z art. 3 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie zasadom obliczania odszkodowania oraz warunkom jego wypłaty, w zakresie, w jakim skutkowałyby one – w ramach bezpośredniego roszczenia dochodzonego na podstawie tego art. 18 – wyłączeniem lub ograniczeniem obowiązku ubezpieczyciela pokrycia w pełni odszkodowania, jakie osoba odpowiedzialna za szkodę powinna zapewnić poszkodowanemu z tytułu poniesionej przez tego ostatniego szkody.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że choć prawo krajowe może przewidywać, że bezpośrednie roszczenie wobec ubezpieczyciela ma charakter pieniężny, to nie może ono ograniczać wysokości tego odszkodowania poniżej pełnej kwoty należnej poszkodowanemu. Warunki wypłaty odszkodowania nie mogą również nadmiernie ograniczać prawa poszkodowanego do uzyskania pełnego odszkodowania, co mogłoby naruszyć skuteczność (effet utile) bezpośredniego roszczenia.
Czy prawo Unii stoi na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, które pozwalają na uzależnienie wypłaty poszkodowanemu środków niezbędnych do naprawy jego pojazdu od spełnienia warunków mających na celu uniemożliwienie mu wykorzystania tych środków na cele niezwiązane z tą naprawą oraz znalezienia się w sytuacji, w której jego majątek w wyniku wypadku wzrósł?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 18 dyrektywy 2009/103/WE w związku z art. 3 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie zasadom obliczania odszkodowania oraz warunkom jego wypłaty, w zakresie, w jakim skutkowałyby one – w ramach bezpośredniego roszczenia dochodzonego na podstawie tego art. 18 – wyłączeniem lub ograniczeniem obowiązku ubezpieczyciela pokrycia w pełni odszkodowania, jakie osoba odpowiedzialna za szkodę powinna zapewnić poszkodowanemu z tytułu poniesionej przez tego ostatniego szkody.
Uzasadnienie
Trybunał podkreślił, że sądy krajowe mają prawo czuwać nad tym, by ochrona praw zagwarantowanych w prawie Unii nie prowadziła do bezpodstawnego wzbogacenia. Jednakże, warunki wypłaty odszkodowania nie mogą skutkować wyłączeniem lub ograniczeniem obowiązku ubezpieczyciela pokrycia w pełni odszkodowania, gdyż naruszyłoby to skuteczność bezpośredniego roszczenia.
Czy poszkodowany, który nie jest już właścicielem uszkodzonego pojazdu (zbył go), może żądać od ubezpieczyciela zapłaty kosztów naprawy, czy jego roszczenie ogranicza się do rzeczywistej straty?
Odpowiedź sądu
Trybunał nie udzielił bezpośredniej odpowiedzi na to pytanie, ale z kontekstu wynika, że jeśli poszkodowany zbył pojazd, nie może żądać kosztów naprawy, które nie zostały poniesione i nie będą poniesione. Jego roszczenie powinno być ograniczone do rzeczywistej straty.
Uzasadnienie
Sąd odsyłający pytał o sytuację, gdy poszkodowany zbył pojazd i nie może go naprawić. Trybunał w swoim rozstrzygnięciu skupił się na tym, że odszkodowanie nie może prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia. W przypadku zbycia pojazdu, żądanie kosztów naprawy, które nie zostaną poniesione, prowadziłoby do takiego wzbogacenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| AR | osoba_fizyczna | powód |
| PK S.A. | spolka | pozwany |
| CR | inne | pozwany |
| BF | osoba_fizyczna | powód |
| SI S.A. | spolka | pozwany |
| ZN | osoba_fizyczna | powód |
| MB S.A. | spolka | pozwany |
| NK sp. z o.o. s.k. | spolka | powód |
| KP | osoba_fizyczna | powód |
| RD sp. z o.o. | spolka | powód |
| EZ S.A. | spolka | pozwany |
| rząd polski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| rząd czeski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| rząd niemiecki | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (6)
Główne
Dyrektywa 2009/103/WE art. 3
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności
Państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia objęcia ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej związanej z ruchem pojazdów. Zakres pokrycia szkód i warunki ubezpieczenia są ustalane w ramach środków krajowych. Ubezpieczenie to obligatoryjnie pokrywa zarówno szkody majątkowe, jak i na osobie.
Dyrektywa 2009/103/WE art. 18
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczania od takiej odpowiedzialności
Poszkodowanemu w wypadku spowodowanym przez pojazd objęty ubezpieczeniem przysługuje bezpośrednie roszczenie wobec zakładu ubezpieczeń chroniącego sprawcę wypadku w zakresie odpowiedzialności cywilnej.
Pomocnicze
k.c. art. 363 § 1
Kodeks cywilny
Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe lub pociągało nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.
k.c. art. 822 § 1
Kodeks cywilny
Przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony.
k.c. art. 822 § 4
Kodeks cywilny
Uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela.
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa prawna dla wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Bezpośrednie roszczenie poszkodowanego wobec ubezpieczyciela powinno zapewniać pełne odszkodowanie, zgodne z tym, co poszkodowany mógłby uzyskać od sprawcy. • Warunki wypłaty odszkodowania nie mogą ograniczać prawa poszkodowanego do pełnego odszkodowania i prowadzić do jego wzbogacenia. • Prawo Unii Europejskiej ma na celu ochronę poszkodowanych i nie może być interpretowane w sposób, który osłabia tę ochronę.
Odrzucone argumenty
Polskie przepisy ograniczające odszkodowanie do rzeczywistej straty (metoda dyferencyjna) są zgodne z prawem Unii. • Ubezpieczyciel może uzależnić wypłatę odszkodowania od spełnienia warunków zapobiegających wzbogaceniu się poszkodowanego, nawet jeśli ogranicza to jego prawo do pełnego odszkodowania. • Spór dotyczący szkody w wyniku opadnięcia bramy garażowej nie podlega dyrektywie 2009/103/WE.
Godne uwagi sformułowania
ochrona poszkodowanych w wypadkach drogowych • bezpośrednie roszczenie wobec zakładu ubezpieczeń • nieuzasadnione wzbogacenie się poszkodowanych • skuteczność (effet utile) przewidzianego w art. 18 tej dyrektywy bezpośredniego roszczenia
Skład orzekający
E. Regan
prezes izby
D. Gratsias
sprawozdawca
M. Ilešič
sędzia
I. Jarukaitis
sędzia
Z. Csehi
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 18 dyrektywy 2009/103/WE w zakresie bezpośredniego roszczenia poszkodowanego wobec ubezpieczyciela, zasady obliczania odszkodowania i warunków jego wypłaty, a także zapobiegania bezpodstawnemu wzbogaceniu."
Ograniczenia: Dotyczy głównie ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych. Interpretacja prawa krajowego pozostaje w gestii sądów krajowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu odszkodowań komunikacyjnych i potencjalnego konfliktu między prawem krajowym a unijnym, co jest interesujące dla prawników i konsumentów.
“Czy ubezpieczyciel może wypłacić niższe odszkodowanie za szkodę komunikacyjną niż należne? TSUE odpowiada.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny