C-589/10
Podsumowanie
Trybunał orzekł, że osoba nie może mieć dwóch zwykłych miejsc zamieszkania w różnych państwach UE, a polska emerytura nie może być odebrana wstecznie z powodu pobierania renty rodzinnej w Niemczech, choć może być zmniejszona.
Sprawa dotyczyła obywatelki polskiej, która przez lata mieszkała jednocześnie w Polsce i Niemczech, pobierając polską emeryturę i niemiecką rentę rodzinną. Polski ZUS uchylił decyzję o przyznaniu emerytury i zażądał zwrotu świadczeń, argumentując, że osoba ta miała centrum interesów życiowych w Niemczech. Sąd Apelacyjny w Białymstoku zwrócił się do TSUE z pytaniem, czy takie działania są zgodne z prawem UE. Trybunał stwierdził, że osoba nie może mieć dwóch zwykłych miejsc zamieszkania w rozumieniu przepisów UE, a polska emerytura nie może być odebrana wstecznie z powodu pobierania renty rodzinnej w innym państwie, choć może być zmniejszona w określonych granicach.
Sprawa C-589/10 dotyczyła wykładni przepisów UE dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w szczególności rozporządzenia nr 1408/71 oraz art. 45 TFUE. Obywatelka polska, Pani Janina Wencel, mieszkała od lat jednocześnie w Polsce i w Niemczech, co skutkowało pobieraniem przez nią polskiej emerytury oraz niemieckiej renty rodzinnej. Polski Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zakwestionował prawo do polskiej emerytury, uznając, że centrum interesów życiowych Pani Wencel znajdowało się w Niemczech, i uchylił decyzję przyznającą świadczenie, żądając jednocześnie zwrotu nienależnie pobranych kwot. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, rozpatrując odwołanie, powziął wątpliwości co do zgodności działań ZUS z prawem Unii Europejskiej, zwłaszcza w kontekście zasady swobodnego przemieszczania się i zakazu dyskryminacji. Sąd zapytał Trybunał Sprawiedliwości UE, czy osoba może mieć dwa zwykłe miejsca zamieszkania w różnych państwach członkowskich, czy polska emerytura może być odebrana wstecznie z powodu pobierania renty rodzinnej w innym państwie, oraz czy takie działania są zgodne z art. 45 TFUE. Trybunał orzekł, że na potrzeby stosowania rozporządzenia nr 1408/71 jedna osoba nie może mieć jednocześnie dwóch zwykłych miejsc zamieszkania w różnych państwach członkowskich. Stwierdził również, że polska emerytura nie może być odebrana wstecznie z powodu pobierania renty rodzinnej w Niemczech, jednakże jej wysokość może zostać zmniejszona w granicach kwoty świadczeń niemieckich, zgodnie z ewentualnymi polskimi przepisami zapobiegającymi kumulacji świadczeń. Trybunał podkreślił, że takie zmniejszenie jest dopuszczalne, o ile nie stawia osoby w gorszej sytuacji niż osoby bez elementów transgranicznych i jest uzasadnione obiektywnymi względami oraz proporcjonalne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, na potrzeby stosowania rozporządzenia nr 1408/71 jedna osoba nie może mieć jednocześnie dwóch zwykłych miejsc zamieszkania na terytorium dwóch różnych państw członkowskich.
Uzasadnienie
System koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego opiera się na zasadzie jednego właściwego ustawodawstwa, co wyklucza możliwość posiadania więcej niż jednego miejsca zamieszkania w rozumieniu rozporządzenia. Orzecznictwo TSUE podkreśla znaczenie zwykłego miejsca zamieszkania i ośrodka interesów życiowych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
Janina Wencel (w części dotyczącej braku możliwości odebrania emerytury wstecznie)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Janina Wencel | osoba_fizyczna | skarżący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku | organ_krajowy | pozwany |
| Rzeczpospolita Polska | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Rząd niemiecki | organ_krajowy | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (18)
Główne
TFUE art. 45
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
rozporządzenie nr 1408/71 art. 10 § ust. 1
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
Świadczenia pieniężne nie ulegają zmniejszeniu, zmianie, zawieszeniu, zniesieniu ani przepadkowi z tego tylko powodu, że uprawniony zamieszkuje terytorium innego państwa członkowskiego.
rozporządzenie nr 1408/71 art. 12 § ust. 2
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
Przepisy ustawodawstw państwa członkowskiego dotyczące zmniejszenia, zawieszenia lub zniesienia w przypadkach kumulacji stosuje się, nawet jeżeli chodzi o świadczenia nabyte na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego.
rozporządzenie nr 1408/71 art. 46a § ust. 3 lit. d
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
Świadczenie należne zgodnie z ustawodawstwem pierwszego państwa członkowskiego może być zmniejszone wyłącznie w granicach kwoty świadczeń należnych zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego.
Pomocnicze
TFUE art. 20 § ust. 2
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
TFUE art. 21
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
rozporządzenie nr 1408/71 art. 1 § lit. h
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
Określenie „zamieszkanie” oznacza miejsce zwykłego pobytu.
rozporządzenie nr 1408/71 art. 6 § lit. b
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
rozporządzenie nr 1408/71 art. 7 § ust. 2 lit. c
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
rozporządzenie nr 1408/71 art. 12 § ust. 1
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
Nie można przyznać ani zachować prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego.
rozporządzenie nr 1408/71 art. 13 § ust. 1
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
Osoby podlegają wyłącznie ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego.
rozporządzenie nr 1408/71 art. 13 § ust. 2 lit. f
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71
umowa z dnia 9 października 1975 r. art. 4 § ust. 1
Umowa między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym
Renty przyznaje instytucja ubezpieczeniowa państwa, na którego terytorium osoba uprawniona mieszka.
umowa z dnia 9 października 1975 r. art. 4 § ust. 2
Umowa między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym
Instytucja uwzględnia okresy ubezpieczenia, zatrudnienia i z nimi zrównane w drugim państwie.
umowa z dnia 9 października 1975 r. art. 4 § ust. 3
Umowa między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym
Renty przysługują tylko przez okres zamieszkiwania na terytorium państwa, którego instytucja ustaliła rentę. Osoba nie ma roszczenia do instytucji drugiego państwa.
umowa niemiecko-polska z dnia 8 grudnia 1990 r. art. 27 § ust. 2
Umowa między Polską a Niemcami o zabezpieczeniu społecznym
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji.
ustawa emerytalna art. 138 § ust. 1 i 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Osoba nie powinna być pozbawiona świadczeń z powodu posiadania dwóch miejsc zamieszkania, jeśli przepisy UE tego nie zakazują. Zasada swobodnego przemieszczania się i zakaz dyskryminacji powinny chronić prawo do świadczeń. Polska emerytura i niemiecka renta rodzinna to świadczenia różnego rodzaju, więc nie powinny prowadzić do całkowitego odebrania jednego z nich. Brak pouczenia o konsekwencjach posiadania dwóch miejsc zamieszkania powinien być uwzględniony.
Odrzucone argumenty
Osoba miała centrum interesów życiowych w Niemczech, co czyniło niemiecką instytucję właściwą do wypłaty świadczeń. Posiadanie dwóch miejsc zamieszkania jest niedopuszczalne w systemie koordynacji zabezpieczenia społecznego. Nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi.
Godne uwagi sformułowania
nie można uznać, pod rygorem pozbawienia przytoczonych w poprzednim punkcie przepisów jakiejkolwiek skuteczności, że do celów rozporządzenia nr 1408/71 jedna osoba ma jednocześnie więcej niż jedno miejsce zamieszkania w różnych państwach członkowskich. polskie świadczenie nie może zostać odebrana z mocą wsteczną z powodu istnienia świadczenia w innym państwie członkowskim, ale może zostać zmniejszona w granicach kwoty świadczeń z drugiego państwa.
Skład orzekający
A. Tizzano
prezes_izby
M. Ilešič
sędzia
J.J. Kasel
sprawozdawca
M. Safjan
sędzia
M. Berger
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'zwykłe miejsce zamieszkania' w kontekście koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego UE oraz zasady zakazu kumulacji świadczeń."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji osób posiadających powiązania z więcej niż jednym państwem członkowskim UE i pobierających świadczenia z różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Wymaga oceny przez sąd krajowy zgodności z prawem krajowym i TFUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu osób migrujących lub posiadających powiązania z kilkoma krajami UE, a jej rozstrzygnięcie ma bezpośrednie przełożenie na prawo do świadczeń emerytalnych i rentowych.
“Czy można mieć dwa domy w UE i nadal pobierać polską emeryturę? TSUE wyjaśnia!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI