C-530/23
Podsumowanie
Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że osoby wymagające szczególnego traktowania w postępowaniu karnym mają prawo do pomocy prawnej z urzędu bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem, a państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczne środki naprawcze w przypadku naruszenia tych praw.
Sprawa dotyczyła wykładni dyrektyw UE w zakresie prawa do pomocy prawnej dla podejrzanych w postępowaniu karnym, zwłaszcza dla osób wymagających szczególnego traktowania. Sąd Rejonowy we Włocławku zapytał Trybunał Sprawiedliwości UE, czy osoby te mają prawo do adwokata z urzędu bez zbędnej zwłoki, nawet jeśli nie złożą formalnego wniosku, oraz czy naruszenie tych praw dyskwalifikuje dowody uzyskane w postępowaniu. Trybunał potwierdził, że prawo do pomocy prawnej z urzędu jest bezwzględnie obowiązujące i musi być zapewnione przed przesłuchaniem, a państwa członkowskie muszą zapewnić skuteczne środki naprawcze, choć nie nakazuje to automatycznego wykluczenia dowodów uzyskanych z naruszeniem prawa.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Rejonowy we Włocławku dotyczył wykładni dyrektyw UE (2016/1919 i 2013/48) w sprawie prawa do pomocy prawnej z urzędu dla podejrzanych w postępowaniu karnym, ze szczególnym uwzględnieniem osób wymagających szczególnego traktowania. Sąd polski pytał, czy przepisy te są bezpośrednio skuteczne i czy uniemożliwiają przesłuchanie osoby wymagającej szczególnego traktowania bez udziału adwokata, jeśli pomoc prawna z urzędu nie została przyznana niezwłocznie. Ponadto, sąd pytał o skuteczność środków naprawczych i dopuszczalność dowodów uzyskanych z naruszeniem tych praw. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia, aby szczególnie trudna sytuacja oskarżonego lub podejrzanego została zidentyfikowana i uznana przed przesłuchaniem lub przeprowadzeniem czynności dochodzeniowych, a także do zagwarantowania im dostępu do adwokata w ramach pomocy prawnej z urzędu bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem. Trybunał podkreślił, że przepisy te są bezpośrednio skuteczne i nakładają obowiązek na wszystkie organy państwowe, w tym prokuraturę. W kwestii środków naprawczych, Trybunał stwierdził, że decyzje dotyczące odmowy przyznania pomocy prawnej lub przesłuchania bez adwokata muszą zawierać uzasadnienie i być przedmiotem skutecznego środka naprawczego. Jednakże, przepisy te nie stoją na przeszkodzie krajowym regulacjom, które nie pozwalają na automatyczne uznanie dowodów za niedopuszczalne, pod warunkiem, że sąd krajowy jest w stanie sprawdzić przestrzeganie praw procesowych i wyciągnąć konsekwencje z ich naruszenia. Pytanie dotyczące przesłuchania w szpitalu psychiatrycznym uznano za niedopuszczalne z powodu braku wystarczających informacji faktycznych. Pytanie dotyczące niezależności prokuratury od organu wykonawczego również uznano za niedopuszczalne, ponieważ postępowanie przygotowawcze w sprawie głównej zostało już zakończone.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (5)
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te są bezpośrednio skuteczne i nakładają na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia pomocy prawnej z urzędu bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem lub przeprowadzeniem czynności dochodzeniowo-śledczych.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że przepisy dyrektyw 2013/48 i 2016/1919 dotyczące prawa do adwokata i pomocy prawnej z urzędu są bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, aby były bezpośrednio skuteczne. Państwa członkowskie są zobowiązane do ich stosowania, nawet jeśli nie transponowały ich prawidłowo do prawa krajowego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
podejrzany (w zakresie potwierdzenia praw)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.P. | osoba_fizyczna | podejrzany/oskarżony |
| Prokurator Rejonowy we Włocławku | organ_krajowy | strona w postępowaniu głównym |
| Rzeczpospolita Polska | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Republika Czeska | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (22)
Główne
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Karta art. 4
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Karta art. 47
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Dyrektywa 2016/1919 art. 1 § 2
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1919
Dyrektywa 2016/1919 art. 2 § 1
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1919
Dyrektywa 2016/1919 art. 4 § 5
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1919
Dyrektywa 2016/1919 art. 8
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1919
Dyrektywa 2016/1919 art. 9
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1919
Dyrektywa 2013/48 art. 3 § 2
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/48/UE
Dyrektywa 2013/48 art. 3 § 3
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/48/UE
Dyrektywa 2013/48 art. 12 § 1
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/48/UE
Dyrektywa 2013/48 art. 13
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/48/UE
Pomocnicze
k.p.k. art. 6
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 79 § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 168a
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 300
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 301
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 344a
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
Prawo o prokuraturze art. 1 § 2
Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze
Prawo o prokuraturze art. 3 § 1
Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze
Prawo o prokuraturze art. 7 § 1-6, 8
Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze
Prawo o prokuraturze art. 13 § 1-2
Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo do pomocy prawnej z urzędu dla osób wymagających szczególnego traktowania powinno być zapewnione bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem. Naruszenie prawa do pomocy prawnej wymaga zapewnienia skutecznych środków naprawczych. Przepisy dyrektyw są bezpośrednio skuteczne i nakładają obowiązki na państwa członkowskie oraz ich organy.
Odrzucone argumenty
Brak obowiązku ustanowienia domniemania szczególnie trudnej sytuacji. Niedopuszczalność pytań o charakterze hipotetycznym lub ogólnym. Dowody uzyskane z naruszeniem prawa nie są automatycznie niedopuszczalne.
Godne uwagi sformułowania
państwa członkowskie są zobowiązane, po pierwsze, do zapewnienia, by szczególnie trudna sytuacja oskarżonego lub podejrzanego została zidentyfikowana i uznana, zanim ten oskarżony lub podejrzany zostaną przesłuchani do zagwarantowania im dostępu do adwokata w ramach pomocy prawnej z urzędu do celów tego postępowania bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem wymagają one, aby decyzje dotyczące [...] odmowy przyznania pomocy prawnej z urzędu osobie wymagającej szczególnego traktowania [...] zawierały uzasadnienie i mogły być przedmiotem skutecznego środka naprawczego nie stoją one natomiast na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które [...] nie pozwalają na uznanie przez sąd za niedopuszczalne dowodów obciążających [...] pod warunkiem jednak, że [...] sąd ten będzie w stanie [...] sprawdzić, czy prawa te [...] były przestrzegane, oraz [...] wyciągnąć wszelkie konsekwencje wynikające z tego naruszenia
Skład orzekający
T. Ćapeta
rzecznik generalny
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia i stosowanie dyrektyw UE dotyczących prawa do pomocy prawnej z urzędu dla podejrzanych w postępowaniu karnym, zwłaszcza dla osób wymagających szczególnego traktowania. Obowiązki państw członkowskich w zakresie zapewnienia tych praw i środków naprawczych. Bezpośrednia skuteczność przepisów unijnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy wykładni prawa UE i nie rozstrzyga bezpośrednio o zgodności konkretnych przepisów krajowych z prawem UE, pozostawiając to ocenie sądów krajowych. Pytania dotyczące niezależności prokuratury i przesłuchania w szpitalu psychiatrycznym uznano za niedopuszczalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych praw procesowych w postępowaniu karnym, zwłaszcza ochrony osób wrażliwych, co ma duże znaczenie praktyczne i społeczne.
“Czy prawo UE chroni Cię przed przesłuchaniem bez adwokata, gdy jesteś w trudnej sytuacji psychicznej?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI