C-499/06
Podsumowanie
Trybunał orzekł, że polskie przepisy uzależniające wypłatę renty inwalidzkiej dla cywilnych ofiar wojny od posiadania miejsca zamieszkania w Polsce naruszają prawo UE do swobodnego przemieszczania się.
Sprawa dotyczyła H. Nerkowskiej, obywatelki polskiej mieszkającej w Niemczech, która ubiegała się o rentę inwalidzką z tytułu deportacji do ZSRR. Polski ZUS odmówił wypłaty świadczenia, powołując się na wymóg posiadania miejsca zamieszkania w Polsce. Sąd Okręgowy w Koszalinie zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniem, czy polskie przepisy są zgodne z art. 18 ust. 1 Traktatu WE (obecnie TFUE) gwarantującym swobodne przemieszczanie się obywateli UE. Trybunał uznał, że wymóg posiadania miejsca zamieszkania w Polsce jest nieproporcjonalnym ograniczeniem swobody przemieszczania się i narusza prawo wspólnotowe.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony przez Sąd Okręgowy w Koszalinie w związku ze sprawą H. Nerkowskiej przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Koszalinie. H. Nerkowska, obywatelka polska mieszkająca na stałe w Niemczech, ubiegała się o rentę inwalidzką z tytułu uszczerbku na zdrowiu powstałego w wyniku deportacji do byłego ZSRR. Polski ZUS odmówił wypłaty świadczenia, powołując się na art. 5 ustawy z 1974 r., który uzależniał wypłatę świadczeń od pobytu osoby uprawnionej na terytorium Polski. Po przystąpieniu Polski do UE, H. Nerkowska ponownie złożyła wniosek, argumentując, że prawo wspólnotowe powinno być uwzględnione. ZUS ponownie odmówił wypłaty, wskazując na brak miejsca zamieszkania w Polsce. Sąd Okręgowy w Koszalinie zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniem, czy art. 18 ust. 1 WE (obecnie TFUE), gwarantujący obywatelom UE prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu, stanowi przeszkodę dla polskiego uregulowania prawnego uzależniającego wypłatę renty od posiadania miejsca zamieszkania w Polsce. Trybunał uznał, że sytuacja H. Nerkowskiej wchodzi w zakres zastosowania prawa wspólnotowego, ponieważ skorzystała ona ze swobody przemieszczania się, osiedlając się w Niemczech. Odmowa wypłaty świadczenia tylko z tego powodu stanowi ograniczenie tej swobody. Trybunał stwierdził, że choć państwa członkowskie mogą wymagać więzi ze społeczeństwem lub weryfikować spełnienie wymogów przyznania świadczenia, to wymóg posiadania miejsca zamieszkania przez cały okres wypłaty jest nieproporcjonalny. Posiadanie obywatelstwa polskiego i wcześniejszy pobyt w Polsce przez ponad dwadzieścia lat, w tym studia i praca, mogą wystarczyć do stwierdzenia więzi. Ponadto, cel weryfikacji spełnienia wymogów może być osiągnięty innymi, mniej dolegliwymi środkami, np. poprzez wezwanie do stawienia się na kontrolę. W konsekwencji, Trybunał orzekł, że polskie przepisy uzależniające wypłatę renty od posiadania miejsca zamieszkania w Polsce naruszają art. 18 ust. 1 WE.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, stanowi naruszenie.
Uzasadnienie
Wymóg posiadania miejsca zamieszkania w państwie członkowskim, które przyznaje świadczenie cywilnym ofiarom wojny lub represji, jest nieproporcjonalnym ograniczeniem swobody przemieszczania się i pobytu gwarantowanej przez art. 18 ust. 1 WE, jeśli obywatel tego państwa, który skorzystał z tej swobody, jest zniechęcany do jej wykorzystania przez ustanowione przez ustawodawstwo jego kraju pochodzenia przeszkody. Cel weryfikacji więzi ze społeczeństwem i spełnienia wymogów świadczenia może być osiągnięty innymi, mniej restrykcyjnymi środkami.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odpowiedz_na_pytanie
Strona wygrywająca
skarżący (H. Nerkowska)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. Nerkowska | osoba_fizyczna | skarżący |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Koszalinie | organ_krajowy | pozwany |
| Rzeczpospolita Polska | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Republika Włoska | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Wspólnot Europejskich | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (6)
Główne
TWE art. 18 § 1
Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską
Artykuł 18 ust. 1 WE gwarantuje obywatelom Unii Europejskiej prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich. Wymóg posiadania miejsca zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, jako warunek wypłaty świadczenia przyznawanego cywilnym ofiarom wojny lub represji, stanowi nieproporcjonalne ograniczenie tej swobody, jeśli obywatel tego państwa, który skorzystał z tej swobody, jest zniechęcany do jej wykorzystania przez ustanowione przez ustawodawstwo jego kraju pochodzenia przeszkody. Cel weryfikacji więzi ze społeczeństwem i spełnienia wymogów świadczenia może być osiągnięty innymi, mniej restrykcyjnymi środkami.
Pomocnicze
ustawa z 1974 r. art. 5
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin
Przepis ten stanowił podstawę do odmowy wypłaty renty inwalidzkiej z powodu braku miejsca zamieszkania na terytorium Polski, co zostało uznane za niezgodne z prawem UE.
ustawa o kombatantach art. 12 § 2
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
TWE art. 17 § 1
Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską
Definiuje status obywatela Unii.
TWE art. 17 § 2
Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską
Łączy ze statusem obywatela Unii prawa i obowiązki przewidziane w traktacie, w tym te określone w art. 18 ust. 1 WE.
rozporządzenie 1408/71
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w brzmieniu zmienionym i uaktualnionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r.
Wspomniane w kontekście braku możliwości posłużenia się pomocą administracyjną i medyczną innych państw członkowskich dla świadczeń zabezpieczenia społecznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wymóg posiadania miejsca zamieszkania w Polsce stanowi nieproporcjonalne ograniczenie swobody przemieszczania się i pobytu obywateli UE. Cel weryfikacji więzi ze społeczeństwem i spełnienia wymogów świadczenia może być osiągnięty innymi, mniej restrykcyjnymi środkami. Obywatelstwo polskie i wcześniejszy pobyt w Polsce przez ponad dwadzieścia lat, w tym studia i praca, mogą wystarczyć do stwierdzenia więzi ze społeczeństwem polskim.
Odrzucone argumenty
Wymóg posiadania miejsca zamieszkania w Polsce jest uzasadniony wolą ustawodawcy ograniczenia obowiązku solidarności do osób związanych ze społeczeństwem polskim. Wymóg posiadania miejsca zamieszkania jest jedynym sposobem weryfikacji, czy uprawniony do renty inwalidzkiej w dalszym ciągu spełnia wymogi jej przyznania, a inne środki nie byłyby równie skuteczne.
Godne uwagi sformułowania
„Uregulowanie krajowe, które stawia w gorszej sytuacji niektórych obywateli tego kraju z tego tylko powodu, że skorzystali oni ze swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, stanowi ograniczenie swobód gwarantowanych przez art. 18 WE każdemu obywatelowi Unii.” „Wymóg posiadania miejsca zamieszkania, taki jak ten, o którym mowa w postępowaniu przed sądem krajowym, wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu, jakim jest sprawdzenie, czy uprawniony do świadczenia w dalszym ciągu spełnia wymogi jego przyznania, i tym samym jest on niezgodny z zasadą proporcjonalności.”
Skład orzekający
K. Lenaerts
prezes izby
G. Arestis
sędzia
R. Silva de Lapuerta
sprawozdawca
E. Juhász
sędzia
J. Malenovský
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy wypłaty świadczeń socjalnych lub rentowych z powodu braku miejsca zamieszkania w państwie członkowskim, gdy obywatel skorzystał ze swobody przemieszczania się."
Ograniczenia: Dotyczy świadczeń, które nie są w pełni zharmonizowane na poziomie UE i gdzie państwa członkowskie zachowują szeroki zakres uznania, pod warunkiem poszanowania prawa wspólnotowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak prawo UE chroni obywateli przed dyskryminacją ze strony własnego państwa po przeprowadzce do innego kraju UE, nawet w kontekście świadczeń socjalnych związanych z trudnymi doświadczeniami historycznymi.
“Czy przeprowadzka do innego kraju UE może pozbawić Cię należnej renty? TSUE odpowiada!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI