C-410/23
Podsumowanie
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni przepisów unijnych dotyczących definicji konsumenta oraz zasad ochrony konsumentów w umowach na dostawę energii elektrycznej. Sprawa wywodziła się ze sporu między polskim rolnikiem a dostawcą energii elektrycznej, który nałożył na rolnika karę umowną za przedterminowe rozwiązanie umowy zawartej na czas określony. Rolnik twierdził, że umowa miała dwojaki cel (rolniczy i domowy) i że powinien być traktowany jako konsument, co pozwoliłoby mu na odstąpienie od umowy bez ponoszenia kar. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że rolnik zawierający umowę na energię elektryczną przeznaczoną zarówno dla gospodarstwa rolnego, jak i na użytek domowy, może być uznany za konsumenta w rozumieniu dyrektywy 93/13/EWG, jeśli cel zawodowy umowy nie jest dominujący. W odniesieniu do kar umownych, Trybunał stwierdził, że przepisy dyrektywy 2009/72/WE nie stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym pozwalającym na nałożenie takich kar za przedterminowe rozwiązanie umowy na czas określony. Kluczowe jest jednak, aby kary te były uczciwe, jasne, znane z góry i swobodnie uzgodnione, a także aby istniała możliwość ich kontroli sądowej lub administracyjnej w celu oceny ich proporcjonalności i ewentualnego miarkowania lub uchylenia. Wykładnia ta pozostaje bez uszczerbku dla praw konsumenta wynikających z dyrektywy 93/13/EWG.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOkreślenie statusu konsumenta w przypadku umów o dwojakim celu, dopuszczalność i warunki stosowania kar umownych za przedterminowe rozwiązanie umów na dostawę energii elektrycznej.
Ocena dominującego celu umowy i proporcjonalności kary umownej pozostaje w gestii sądów krajowych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy rolnik zawierający umowę zakupu energii elektrycznej przeznaczonej zarówno dla gospodarstwa rolnego, jak i na użytek własnego gospodarstwa domowego, może być uznany za konsumenta w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli cel zawodowy tej umowy jest do tego stopnia ograniczony, że nie jest dominujący w ogólnym kontekście umowy.
Uzasadnienie
Trybunał, odwołując się do wykładni motywu 17 dyrektywy 2011/83/UE oraz utrwalonego orzecznictwa, stwierdził, że pojęcie konsumenta należy interpretować szeroko, uwzględniając cel umowy. W przypadku umów o dwojakim celu, należy ocenić, czy cel zawodowy jest dominujący. Sąd krajowy powinien zbadać wszystkie okoliczności sprawy, w tym charakter towaru/usługi i szacowane zużycie.
Czy art. 3 ust. 7 dyrektywy 2009/72/WE oraz pkt 1 lit. a) załącznika I do tej dyrektywy, w związku z motywem 51, stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które pozwalają na nałożenie kary umownej na odbiorcę będącego gospodarstwem domowym za przedterminowe rozwiązanie zawartej na czas określony umowy na dostawę energii elektrycznej po stałej cenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie stoją na przeszkodzie, pod warunkiem że uregulowania te gwarantują, iż kara umowna jest uczciwa, jasna, znana z góry i swobodnie uzgodniona, a także przewidują możliwość jej kontroli sądowej lub administracyjnej w celu oceny proporcjonalności i ewentualnego miarkowania lub uchylenia.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że przepisy te nie wykluczają co do zasady możliwości nałożenia kary umownej. Kluczowe jest zapewnienie odbiorcom możliwości wyboru dostawcy i przejrzystości warunków. Skuteczność dyrektywy wymaga, aby kary umowne nie były niewspółmierne i aby istniał mechanizm ich kontroli. Dotyczy to również umów na czas określony po stałej cenie, gdzie kary mogą rekompensować koszty dostawcy, ale nie mogą zniechęcać do zmiany dostawcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. SA | spolka | skarżący |
| S.J. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Rząd polski | panstwo_czlonkowskie | interwenient |
| Komisja Europejska | instytucja_ue | interwenient |
Przepisy (11)
Główne
Dyrektywa 93/13/EWG art. 2 § lit. b)
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Pojęcie 'konsumenta' obejmuje osobę fizyczną działającą w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem. W przypadku umów o dwojakim celu, osoba taka jest konsumentem, jeśli cel zawodowy jest ograniczony i nie jest dominujący.
Dyrektywa 2009/72/WE art. 3 § ust. 7
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej
Państwa członkowskie podejmują środki w celu ochrony odbiorców końcowych, zapewniając wysoki poziom ochrony konsumentów, przejrzystość warunków umownych i możliwość łatwej zmiany dostawcy. W odniesieniu do odbiorców będących gospodarstwami domowymi, środki te obejmują te określone w załączniku I.
Dyrektywa 2009/72/WE § załącznik I, pkt 1 lit. a)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej
Odbiorcy mają prawo do zawierania umów z dostawcą, które określają m.in. warunki rozwiązania umowy bez opłat. Warunki umów muszą być uczciwe i znane z góry.
Prawo energetyczne art. 4j § ust. 3a
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne
Odbiorca końcowy może wypowiedzieć umowę zawartą na czas oznaczony bez ponoszenia kosztów i odszkodowań innych niż wynikające z treści umowy.
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Podstawa prawna dla odesłań prejudycjalnych.
Pomocnicze
Dyrektywa 93/13/EWG art. 2 § lit. c)
Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
Dyrektywa 2011/83/UE § motyw 17
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów
Definicja konsumenta obejmuje osoby fizyczne działające w celach niezwiązanych z działalnością handlową, a w przypadku umów o podwójnym charakterze, gdy cel handlowy nie jest dominujący.
Dyrektywa 2009/72/WE art. 3 § ust. 5
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej
Państwa członkowskie zapewniają możliwość zmiany dostawcy w terminie trzech tygodni oraz dostęp do danych o zużyciu, w sposób niedyskryminacyjny.
Dyrektywa 2009/72/WE § załącznik I, pkt 1 lit. e)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej
Odbiorcy nie powinni być obciążani opłatą przy zmianie dostawcy.
Dyrektywa 2009/72/WE § motyw 51
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej
Interesy konsumentów są kluczowe, należy umocnić ich prawa, zapewnić przejrzystość i możliwość korzystania z konkurencyjnego rynku.
k.c. art. 483 § § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
Można zastrzec w umowie karę umowną za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rolnik zawierający umowę o dwojakim celu (rolniczym i domowym) może być uznany za konsumenta, jeśli cel zawodowy nie jest dominujący. • Kary umowne za przedterminowe rozwiązanie umowy na czas określony są dopuszczalne, o ile są uczciwe, jasne, znane z góry i podlegają kontroli sądowej. • Przepisy UE dotyczące ochrony konsumentów i rynku energii nie wykluczają co do zasady możliwości nałożenia kar umownych, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów.
Odrzucone argumenty
Rolnik, zawierając umowę na gospodarstwo rolne, nie może być uznany za konsumenta. • Kary umowne za przedterminowe rozwiązanie umowy na czas określony są zawsze niedopuszczalne dla konsumentów. • Polskie przepisy dotyczące kar umownych są sprzeczne z dyrektywami UE.
Godne uwagi sformułowania
jeśli cel zawodowy tej umowy jest do tego stopnia ograniczony, że nie jest dominujący w ogólnym kontekście wspomnianej umowy • nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, zgodnie z którymi [...] jest on zobowiązany do zapłaty kary umownej zastrzeżonej w umowie, o ile uregulowania te, po pierwsze, gwarantują, że taka kara umowna jest uczciwa, jasna, znana z góry i swobodnie uzgodniona, a po drugie, przewidują możliwość wniesienia środka prawnego [...] który organ rozpatrujący sprawę może ocenić proporcjonalny charakter tej kary [...] i w stosownym wypadku dokonać jej miarkowania lub ją uchylić.
Skład orzekający
I. Jarukaitis
prezes-sprawozdawca
N. Jääskinen
sędzia
A. Arabadjiev
sędzia
M. Condinanzi
sędzia
R. Frendo
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Określenie statusu konsumenta w przypadku umów o dwojakim celu, dopuszczalność i warunki stosowania kar umownych za przedterminowe rozwiązanie umów na dostawę energii elektrycznej."
Ograniczenia: Ocena dominującego celu umowy i proporcjonalności kary umownej pozostaje w gestii sądów krajowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu umów na energię elektryczną i kar umownych, a także ważnej kwestii definicji konsumenta w kontekście umów o dwojakim celu, co ma znaczenie praktyczne dla wielu osób i firm.
“Rolnik kontra gigant energetyczny: Kiedy umowa na prąd jest konsumencka, a kary umowne legalne?”
Sektor
energia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny